Tachograf, karta kierowcy i tryb „OUT” w transporcie drogowym: Przepisy i praktyka

Wprowadzenie: Kluczowe aspekty tachografów i kart kierowcy

Tachograf to urządzenie, bez którego w wielu przypadkach legalny transport drogowy jest niemożliwy. Jego zadaniem jest kontrola czasu pracy kierowców. Rejestruje on czas jazdy, przerw i odpoczynku kierowcy, a także prędkość pojazdu i liczbę przejechanych kilometrów. Informacje te są wykorzystywane do rozliczeń wypłat oraz podczas kontroli przez organy takie jak Inspekcja Transportu Drogowego (ITD) czy Policja, pozwalając sprawdzić, czy kierowca przestrzega przepisów dotyczących norm czasu jazdy.

Karta kierowcy to podstawowy dokument każdego kierowcy zawodowego, kierującego pojazdami wyposażonymi w tachograf cyfrowy. Dzięki karcie umieszczonej w tachografie, wszystkie aktywności związane z jazdą oraz odpoczynkiem kierowcy są rejestrowane i przypisane do konkretnej osoby. Kartę musi obowiązkowo posiadać kierowca, który prowadzi pojazdy powyżej 3,5 tony.

Od lipca 2026 roku rejestrowane tachografem będą musiały być także pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) powyżej 2,5 tony, stosowane w transporcie wspólnotowym. Do tego czasu „busiarze” mają jeszcze kilka lat na przygotowanie się do nadchodzących zmian. Istnieją jednak wyjątkowe sytuacje, gdy praca kierowcy nie musi być rejestrowana tachografem. Mamy wtedy do czynienia z tak zwanym trybem „OUT”.

Pakiet Mobilności i rodzaje tachografów

Pakiet Mobilności to zestaw regulacji przyjętych przez Unię Europejską i wdrażanych sukcesywnie od lipca 2020 roku, które regulują transport drogowy w Unii Europejskiej. Wśród nich znajdują się również przepisy dotyczące wymiany tachografów na nowe, inteligentne modele cyfrowe G2V2 we wszystkich pojazdach wykorzystywanych w transporcie międzynarodowym, wyposażonych w starsze generacje tych urządzeń.

Obowiązki przewoźników i sankcje

Od lipca 2006 roku wszystkie nowo rejestrowane pojazdy ciężarowe powyżej 3,5 tony oraz autobusy z liczbą miejsc powyżej 9 muszą być wyposażone w tachograf cyfrowy. Starsze modele aut mogą zawierać jego wariant analogowy, jednak i one stopniowo zostaną wycofane z użytku. Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 w sprawie tachografów oraz rozporządzeniem (WE) nr 561/2006, określającym czas pracy kierowców w transporcie drogowym, obowiązek stosowania tych urządzeń dotyczy wszystkich przewoźników realizujących krajowy i międzynarodowy przewóz rzeczy i osób.

Nieprzestrzeganie przepisów związanych z używaniem tachografów może skutkować dla kierowców i przewoźników nałożeniem kar finansowych, a nawet zatrzymaniem pojazdu czy wstrzymaniem licencji transportowej. Kary mogą wynosić do 10 000 zł, a w niektórych przypadkach może to skutkować cofnięciem licencji przewozowej.

Rodzaje tachografów: od klasyki po nowoczesność

Tachografy dzielą się na dwa główne rodzaje: analogowe i cyfrowe. Różnią się one zarówno pod względem technologii zapisu informacji, jak i dostępnych funkcji.

Tachografy cyfrowe

Wszystkie rodzaje tachografów cyfrowych rejestrują dane w sposób elektroniczny, eliminując konieczność stosowania papierowych wykresówek. Kierowca korzystający z takiego urządzenia musi posiadać indywidualnie przypisaną do niego imienną kartę chipową, na której zapisywane są informacje o jego czasie jazdy i odpoczynku. Dane te muszą być przechowywane przez co najmniej 28 dni. Tachograf cyfrowy w każdym pojeździe połączony jest z czujnikami, które umożliwiają precyzyjne rejestrowanie prędkości oraz przejechanych kilometrów. Oprócz tego urządzenie zbiera również dane o lokalizacji podczas rozpoczęcia oraz zakończenia trasy. Zapisane przez tachograf cyfrowy dane dotyczące pojazdu są przechowywane w jego pamięci przez co najmniej 365 dni. Przewoźnik ma obowiązek regularnie je odczytywać - chociaż raz na 90 dni, a także archiwizować przez co najmniej 12 miesięcy.

Obecnie w branży transportowej wykorzystywane są trzy generacje tachografów cyfrowych:

• G1 - modele pierwszej generacji, wprowadzone na terenie UE od 1 maja 2006 r., mające podstawowe funkcje związane z monitorowaniem czasu pracy kierowców oraz prędkości pojazdów.
• G2V1 - modele drugiej generacji, określane także jako inteligentne tachografy cyfrowe, wprowadzone na terenie UE od 15 czerwca 2019 r., wyposażone w dodatkowe funkcje, takie jak lokalizacja GNSS czy możliwość zdalnego przesyłu danych kontrolnych DSRC, a także bardziej zaawansowane zabezpieczenia antymanipulacyjne.
• G2V2 - ulepszone modele drugiej generacji, których stosowanie w nowych pojazdach jest obowiązkowe od 21 sierpnia 2023 r. Te urządzenia są wyposażone w bardziej rozbudowany system, automatycznie zapisujący przekroczenia granic (bez ręcznego wpisywania), załadunki i rozładunki (automatyczna lokalizacja) oraz są wyposażone w system GNSS (lokalizacji). Umożliwiają zdalny odczyt danych przedstawicielom służb kontrolnych, czyli bez konieczności zatrzymywania pojazdu do standardowej kontroli.

Tachografy analogowe

Tachografy analogowe były standardem w transporcie drogowym przez kilkadziesiąt lat. Swoje działanie opierają na zapisie informacji na okrągłych tarczach, tak zwanych wykresówkach, który odbywa się za pomocą specjalnych igieł. Nanoszą one na papier wykres prędkości oraz czasu prowadzenia pojazdu, obejmujący maksymalnie 24 godziny. Wszystkie rodzaje tachografów analogowych wymagają od kierowcy codziennego wymieniania wykresówek. Zapisane tarcze muszą być przechowywane przez 28 dni w pojeździe, a następnie przekazane przewoźnikowi do archiwizacji na co najmniej 12 miesięcy.

Tachografy analogowe, których stosowanie jest nadal dopuszczalne w przypadku transportu krajowego, są obsługiwane przez kierowców manualnie, za pomocą przycisków, do których przypisane zostały określone aktywności - jazda, przerwa czy postój. Z tego względu są podatne na błędy w rejestracji danych spowodowane czynnikiem ludzkim. Nieprzełączona aktywność, źle włożona karta lub jej uszkodzenia to tylko niektóre z przykładów. Dlatego obecnie tachografy analogowe nie są już instalowane w nowych pojazdach.

Kluczowe terminy wymiany tachografów według Pakietu Mobilności

Jako przewoźnik działający na trasach międzynarodowych, musisz pamiętać o następujących terminach wymiany tachografów na nowe, inteligentne modele cyfrowe G2V2:

• Do 31 grudnia 2024 r. - wymiana tachografów analogowych i cyfrowych pierwszej generacji w pojazdach zarejestrowanych przed 15 czerwca 2019 r.
• Do 18 sierpnia 2025 r. - wymiana inteligentnych tachografów pierwszej generacji (G2V1) na modele G2V2 w pojazdach zarejestrowanych po 15 czerwca 2019 r.
• Do 1 czerwca 2026 r. - wszystkie pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej od 2,5 tony, stosowane do przewozów międzynarodowych, muszą zostać wyposażone w inteligentne, cyfrowe tachografy G2V2.

Zastosowanie trybu „OUT”: Kiedy można jechać bez rejestracji?

Z trybem „OUT” mamy do czynienia wtedy, gdy pojazd zostaje wyłączony z przepisów dotyczących przewozu drogowego rzeczy lub osób. Kierowca jadący w takim trybie nie musi rejestrować swojej aktywności za pomocą tachografu i nie obowiązują go ograniczenia związane z czasem jazdy oraz odpoczynku. Jest to jeden ze specyficznych transportów, które ustawodawca wyłączył z obowiązku rejestrowania tachografem. Należy pamiętać, że jeśli firma świadcząca tego typu usługi zdecyduje się na demontaż tachografu, to nie będzie mogła już wykonywać tym pojazdem przewozu innych towarów, podlegających pod rejestrowanie aktywności kierowcy.

Przewóz ciągnika siodłowego na szkolenie: przypadek instruktora

Instruktor nauki jazdy, zatrudniony w ośrodku szkolenia kierowców na podstawie umowy zlecenia, otrzymał polecenie przyprowadzenia nowo zakupionego, używanego ciągnika siodłowego wraz z naczepą, przeznaczonych do szkolenia. Pojawia się pytanie, czy podczas takiego przejazdu instruktor może jechać bez karty kierowcy, z tachografem ustawionym na „OUT”, tak jak ma to miejsce podczas szkolenia kursanta, czy też powinien używać swojej karty kierowcy?

Zgodnie z wyjaśnieniami eksperta, Pana Pawła Miąsika (byłego Naczelnika Wydziału Inspekcji w WITD w Rzeszowie), sytuacja ta nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Niemniej jednak, w większości przypadków, gdy sprowadza się używany ciągnik siodłowy, należy stosować przepisy rozporządzenia WE 561/06 dotyczące czasu pracy i jazdy. Jazda w trybie „OUT” jest dozwolona wyłącznie, jeśli cały przewóz będzie odbywał się poza zakresem przepisów, a nie po drogach publicznych w normalnym użytkowaniu. Mimo to, niektóre kraje wyłączają spod przepisów osoby, które nie biorą udziału w transporcie towarów i osób, choć prowadzą ciężarówki, np. podczas testowania pojazdów po naprawach czy przeprowadzania ich na parkingi przy fabrykach.

Jeśli kierowca udaje się do warsztatu, może skorzystać z trybu „OUT”, pamiętając, aby czas dojazdu został oznaczony w tachografie jako „Inny rodzaj pracy”. Chociaż sam moment dojazdu do warsztatu nie wlicza się do 4,5-godzinnej nieprzerwanej jazdy kierowcy, to jednak wlicza się do doby pracowniczej. Należy też zachować fakturę za usługi serwisowe, aby móc udowodnić faktyczną wizytę w warsztacie.

Pracownik warsztatu wykonujący serwisową jazdę próbną nie musi posiadać karty kierowcy. Rozporządzenie 561/2006, art. 3, przewiduje wyjątek, według którego przepisy o czasie pracy kierowców nie mają zastosowania, jeśli prowadzimy pojazd lub zespół pojazdów o DMC do 7,5 tony, wykonujący przewóz niehandlowy.

Inne sytuacje, w których dozwolony jest tryb „OUT”

Oprócz powyższych przykładów, tryb „OUT” można zastosować w następujących specyficznych sytuacjach:

• Transport w całości po drogach niepublicznych: Chodzi o sytuacje, gdy pojazd w ogóle nie wjeżdża na drogi gminne. Na przykład, kierowca wjeżdża ciężarówką do lasu po drewno i porusza się tylko po niepublicznych drogach (np. nieutwardzonych). Nawet jeśli kierowca porusza się po drogach publicznych, aby dojechać do lasu, można skorzystać z trybu „OUT”, odnotowując aktywność jako „Inny rodzaj pracy”. Czas dojazdu do lasu oraz czas przebywania w nim nie są wliczane do czasu pracy kierowcy w kontekście 4,5-godzinnej ciągłej jazdy, ale wliczają się do doby pracowniczej.
• Przewóz niehandlowy pojazdem o DMC do 7,5 tony: Rozporządzenie 561/2006 wyszczególnia dwie sytuacje dla pojazdów o DMC od 3,5 do 7,5 tony:
  • Kierowcy przewożący materiały niezbędne do swojej pracy (np. murarz, brukarz, dekarz), którzy nie wykonują zawodu kierowcy. Transport może odbywać się maksymalnie do 100 kilometrów od bazy firmy.
  • Kierowcy przewożący materiały do użytku prywatnego (np. piasek na budowę własnego domu).
  Pamiętaj jednak, że jeśli firma świadcząca tego typu usługi zdecyduje się na demontaż tachografu, to nie będzie mogła już wykonywać tym pojazdem przewozu innych towarów, podlegających pod rejestrowanie aktywności kierowcy.
• Transport odpadów komunalnych: Przepisy nie precyzują rodzaju pojazdu, którym można transportować odpady komunalne. Kluczowe jest, aby były to odpady z gospodarstw domowych, a nie z firm. Jeśli więc pojazd z kontenerem typu hakowiec czy pługopiaskarka transportują odpady z gospodarstw domowych, można używać trybu „OUT”.
• Jazda w celach rozrywkowych: Jeśli pojazd o DMC do 7,5 tony jest używany w celach rozrywkowych (nie zarobkowych), jazda taka jest traktowana jako przewóz niehandlowy i można jeździć bez karty kierowcy.
• Nowy, niezarejestrowany ciągnik siodłowy: Kupując nowy ciągnik siodłowy, który nigdy nie był zarejestrowany, można przemieszczać się nim bez włączonego tachografu.
• Pojazdy w sytuacjach wyjątkowych:
  • Ciężarówki wykorzystywane do usuwania skutków klęsk żywiołowych.
  • Pojazdy służb takich jak straż pożarna, policja czy karetka.
  • Ciężarówki poruszające się po wyspach o powierzchni nie większej niż 2400 km².

Najczęstsze mity dotyczące trybu „OUT”

Dość często spotykanym wśród przedsiębiorców mitem jest to, że powrót do bazy „na pusto” pozwala na zastosowanie trybu „OUT”. Jest to nieprawda. Wracając do bazy, niezależnie od tego, czy wieziemy towar, czy nie, w dalszym ciągu wykonujemy pracę zarobkową w transporcie drogowym. Taka praca musi być obowiązkowo rejestrowana tachografem.

Procedura w przypadku utraty lub uszkodzenia karty kierowcy

Karta kierowcy, podobnie jak każdy fizyczny dokument, może ulec uszkodzeniu, zostać zgubiona lub dostać się w niepowołane ręce. W takiej sytuacji należy jak najszybciej wystąpić z wnioskiem o duplikat karty.

Od momentu zaistnienia sytuacji, w wyniku której straciliśmy możliwość korzystania z karty, możemy poruszać się pojazdem przez kolejnych 15 dni. Po tym czasie musimy wrócić na bazę i nie mamy możliwości wykonywania pracy zarobkowej, aż do momentu otrzymania duplikatu karty. Dlatego tak ważne jest niezwłoczne wysłanie wniosku do Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych (PWPW). Można to zrobić tradycyjną pocztą, jednak opcja online będzie w takim wypadku znacznie szybsza i wygodniejsza.

Jeśli podejrzewamy, że karta została skradziona, musimy dodatkowo zgłosić sprawę na policję. W ciągu kolejnych 15 dni, jeśli nadal poruszamy się pojazdem, powinniśmy mieć przy sobie kopię wniosku wysłanego do PWPW oraz, w przypadku kradzieży karty, potwierdzenie zgłoszenia sprawy na policję. Są to niezbędne dokumenty, aby w razie kontroli nie otrzymać mandatu. Pamiętajmy też, że jeśli jeździmy poza granicami kraju, kopię wniosku i zaświadczenie z policji powinniśmy mieć przetłumaczone na języki urzędowe państw, po których będziemy się poruszać.

Obowiązkowe wydruki manualne z tachografu

Jeżdżąc bez karty w tachografie (maksymalnie przez 15 dni), kierowca jest zobowiązany dokumentować każdy dzień pracy w formie wydruku z tachografu. Pierwszy wydruk wykonujemy rozpoczynając pracę, drugi kończąc ją. Na wydruku podsumowującym dzień pracy muszą się znaleźć wszystkie informacje na temat godzin jazdy i odpoczynku, zarejestrowanej prędkości pojazdu oraz wszelkich zdarzeń, jakie miały miejsce w trakcie jazdy.

Na odwrocie wydruku z rozpoczęcia dnia pracy oraz na odwrocie wydruku z jej zakończenia kierowca musi umieścić ręcznie swoje dane: imię i nazwisko, numer swojej karty kierowcy, numer prawa jazdy. Każdy taki wydruk musi zostać własnoręcznie przez kierowcę podpisany. Wydruki wykonujemy przez cały okres jazdy bez karty kierowcy, czyli maksymalnie przez 15 dni.

Obsługa trybu „OUT” w tachografie cyfrowym

Włączenie trybu „OUT” w tachografie cyfrowym jest bardzo proste. Wystarczy za pomocą przycisku na urządzeniu wybrać opcję Out start. Z kolei aby zakończyć pracę w tym trybie, wybieramy opcję Koniec Out.

Konsekwencje naruszeń przepisów

Nieprzestrzeganie przepisów dotyczących tachografów i kart kierowcy może prowadzić do poważnych konsekwencji. Przykładem jest sytuacja, w której inspektorzy ITD zatrzymali do kontroli na ekspresowej „siódemce” koło Grójca ciągnik siodłowy z naczepą niskopodwoziową, należący do litewskiej firmy.

Stwierdzono, że litewski samochód ciężarowy, realizujący międzynarodowy przewóz, był wyposażony w tachograf inteligentny pierwszej generacji, podczas gdy zgodnie z obowiązującymi przepisami Pakietu Mobilności powinien być wyposażony w urządzenie drugiej generacji. Ponadto kierowca nie wprowadzał wszystkich wymaganych wpisów na kartę do tachografu.

Na podstawie ujawnionych naruszeń przepisów w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym będą prowadzone postępowania administracyjne wobec litewskiego przedsiębiorcy i osoby zarządzającej transportem w firmie. W trakcie kontroli wpłacono 12 050 złotych kaucji (10 050 zł od przedsiębiorcy i 2000 zł od zarządzającego transportem) na poczet kar pieniężnych. W przeciwnym razie zespół pojazdów zostałby skierowany na wyznaczony parking strzeżony, co oznaczałoby dla firmy litewskiej dodatkowe koszty oraz utrudnienie w realizacji operacji transportowej.

tags: #czy #sprowadzajac #kupiony #ciagnik #siodlowy #musi