Sprzęgło to jeden z kluczowych elementów układu napędowego każdego ciągnika. Jego prawidłowe działanie ma bezpośredni wpływ na komfort pracy, efektywność oraz żywotność maszyny. W niniejszym artykule skupimy się na budowie, zasadach działania oraz najczęstszych problemach związanych z dociskiem sprzęgła, łożyskami wyłączającymi i tarczami sprzęgła w ciągnikach rolniczych, ze szczególnym uwzględnieniem popularnych modeli, takich jak Zetor.
Budowa i działanie sprzęgła dwustopniowego
W większości ciągników, w tym w Zetorach, stosowane jest sprzęgło dwustopniowe, które umożliwia niezależne sterowanie napędem jazdy i napędem WOM (Wał Odbioru Mocy). Składa się ono z kilku współpracujących ze sobą elementów:
- Docisk sprzęgła - element, który poprzez siłę sprężyn dociska tarcze sprzęgła do koła zamachowego, zapewniając przeniesienie momentu obrotowego.
- Tarcze sprzęgła - zazwyczaj dwie: jedna dla napędu jazdy i jedna dla WOM. Składają się z okładzin ciernych, które ulegają zużyciu.
- Łożyska wyłączające sprzęgła - odpowiadają za rozłączanie sprzęgła poprzez naciskanie na dźwignie docisku. W sprzęgłach dwustopniowych występują dwa takie łożyska, jedno dla WOM i jedno dla jazdy.
- Dźwignie (łapki) sprzęgła - elementy pośredniczące między łożyskami wyłączającymi a dociskiem, umożliwiające jego rozprzęglenie.
- Pompka sprzęgła, wysprzęglik i przewód - elementy układu hydraulicznego, które przenoszą siłę z pedału sprzęgła na łożyska wyłączające.
Jak działa sprzęgło cierne w samochodzie? | Sprzegla24.pl
Prawidłowe działanie sprzęgła jest kluczowe, a wszelkie nieregularności, takie jak hałas czy drgania koła zamachowego, mogą wskazywać na potrzebę interwencji. W ofercie dla pojazdów wykorzystywanych w rolnictwie istnieją specjalne rozwiązania, które mają na celu ograniczenie poziomu hałasu oraz tłumienie drgań, co z kolei przekłada się na dłuższy okres użytkowania maszyn i obniża koszty eksploatacyjne.
Montaż i regulacja łożysk wyłączających sprzęgła
Po rozpołowieniu ciągnika i wymianie uszczelniaczy oraz obu sprzęgieł, istotną kwestią jest prawidłowe ustawienie łożysk wyłączających. Łożyska te powinny razem tworzyć mniej więcej jedną płaszczyznę, gdzie jedno wchodzi w drugie. Łożysko od WOM ma założone sprężyny, natomiast łożysko od jazdy po prostu "siedzi", nic go nie odciąga od dźwigienek do tyłu ciągnika. Jeśli łożyska utworzą jedną płaszczyznę, a dźwignie WOM/jazdy są różnej wysokości, konieczna będzie precyzyjna regulacja.
Ustawienie dźwigienek i łożysk
Kluczowe jest prawidłowe ustawienie dźwigni sprzęgła (tzw. łapek) na wartości podane w instrukcji (np. 25 mm i 37 mm). Po ustawieniu łapek według wymiarów, nie należy już kombinować z nakrętkami dźwigienek. Należy ustawić łożysko WOM-u na styk, tak aby nie tarło, a łożysko jezdne ustawić na wysprzęgliku, na długim pręcie, jak najbardziej w linii prostej z popychaczem.
Częste problemy ze sprzęgłem i ich rozwiązania
1. Zgrzytanie biegów i opóźnione zatrzymywanie ciągnika (Zetor 5211)
Problem polega na tym, że podczas próby włączenia biegu strasznie zgrzyta, a dopiero po pewnym czasie wchodzi bez problemu. Ponadto, gdy podczas jazdy wciśnie się sprzęgło, ciągnik zatrzyma się dopiero po kilku sekundach (około 5-10 sekund). Pomimo wymiany pompki, wysprzęglika, przewodu, regulacji łopatek i odpowietrzenia układu, problem nadal występuje. W takiej sytuacji należy sprawdzić tarcze sprzęgła, które mogą być do wymiany.
W jednym z przypadków w Zetorze 5211 okazało się, że popychacz sprzęgła jezdnego spadł i nie popychał tulejki, na której znajduje się łożysko, lecz samo łożysko. W konsekwencji łożysko prawie się rozleciało. Po wymianie łapek od sprzęgła jezdnego, nowej tulejki, łożyska jezdnego oraz łożyska od WOM i nowych łapek, sprzęgło zaczęło działać, jednak nadal słabo. Aby dobrze wysprzęgliło, trzeba wciskać pedał do podłogi, a i tak w większości przypadków biegi nadal charczą. Okazało się, że sprzęgło jest za głęboko, pomimo ustawienia łapek zgodnie z instrukcją napraw.
2. Problemy ze sprzęgłem po rozgrzaniu (Zetor 5340)
W Zetorze 5340 wszystkie biegi wchodzą bez problemu, dopóki ciągnik się nie rozgrzeje. Po rozgrzaniu nie można włączyć biegu (po prostu zgrzytają). Mimo wymiany wysprzęglika i pompki problem nadal występuje. Małe łożysko w wale korbowym jest dobre, a łapki I i II stopnia są wyregulowane prawidłowo. Możliwe, że tarcza dotyka obudowy w miejscu, gdzie znajdują się frezy do śrub, którymi jest przykręcone koło zamachowe, i po rozgrzaniu, zwłaszcza na biegach polowych, ciągnie lub tarcza puchnie.
Jak działa sprzęgło cierne w samochodzie? | Sprzegla24.pl
3. Awaria sprzęgła WOM (Zetor 5211)
Jeśli sprzęgło WOM nagle przestaje działać, a linka jest maksymalnie podciągnięta i pancerz linki jest w porządku, należy sprawdzić tarczę sprzęgła WOM. Sprzęgło WOM ma osobną tarczę. Niestety, w większości przypadków nie da się sprawdzić jej zużycia bez rozpoławiania ciągnika.
Części zamienne do sprzęgła i innych układów
W przypadku awarii lub konieczności wymiany zużytych elementów sprzęgła, należy pamiętać o dostępności szerokiej gamy części zamiennych. Wśród nich znajdują się:
- Dociski sprzęgła
- Tarcze sprzęgła
- Pompki sprzęgła
- Łożyska wyciskowe
Ponadto, w kompleksowej ofercie części do ciągników znajdziemy również elementy do innych układów, takie jak:
| Układ | Przykładowe części |
|---|---|
| Silnik | Cylindry, tłoki, zestawy naprawcze, tuleje, pierścienie, zawory, uszczelki silnika (głowicy, pokrywy zaworów, misy olejowej, kolektora), wały korbowe, panewki, korbowody, uszczelniacze wału, pompy oleju |
| Układ Paliwa | Pompki paliwa, elektrozawory pompy wtryskowej, wtryski paliwa |
| Układ Chłodzenia | Chłodnice, paski, napinacze, termostaty, Visco, turbosprężarki, pompy wodne |
| Skrzynia biegów, PTO | Elementy skrzyni biegów, części wału odbioru mocy |
| Hamulce | Tarcze hamulcowe, klocki hamulcowe, pompki hamulcowe, hamulce pneumatyczne |
| Hydraulika | Podnośnik, ramiona, akcesoria |
| Elektryka | Rozruszniki, alternatory, czujniki, włączniki, stacyjki, lampy, oświetlenie |
| Filtry | Filtry oleju, filtry paliwa, filtry powietrza, filtry hydrauliki |
Dostępność części do różnych marek, takich jak Massey Ferguson, Fendt, Deutz-Fahr, Same, McCormick, Valtra/Valmet, Case, JCB, Terex/Fermec, Caterpillar, New Holland i John Deere, zapewnia możliwość szybkiej naprawy i minimalizowania przestojów w pracy. Wysokiej jakości części do kombajnów Class, Case, New Holland i John Deere są również dostępne na rynku.