W dzisiejszych czasach rolnictwo staje się coraz bardziej skomplikowane pod względem prawnym i podatkowym. Wiele transakcji, które dotyczą maszyn rolniczych, takich jak ciągniki, podlega szczegółowym regulacjom. Jednym z częstszych pytań, które nurtują rolników, jest kwestia sprzedaży ciągnika nabytego w drodze darowizny, a także związane z tym obowiązki podatkowe. Poniższa analiza ma na celu wyjaśnienie tych zagadnień, koncentrując się na podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC), podatku od spadków i darowizn, oraz podatku VAT.
Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) przy sprzedaży ciągnika
Zakup lub sprzedaż ciągnika siodłowego wiąże się z pytaniem o konieczność zapłaty podatku od zakupu ciągnika. Umowa sprzedaży rzeczy ruchomych, do których zaliczają się zarówno ciągniki, jak i maszyny rolnicze czy samochody, podlega opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Zazwyczaj to kupujący jest zobowiązany do zapłaty podatku oraz złożenia deklaracji podatkowej PCC-3.
Wyjątki od zasady opodatkowania PCC
Istnieją jednak wyjątki od tej reguły. Kupno ciągnika siodłowego nie podlega opodatkowaniu podatkiem PCC, jeśli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej czynności. Opłata skarbowa za ciągnik nie dotyczy więc m.in. rolników ryczałtowych.
Status rolnika ryczałtowego
Zgodnie z ustawą o VAT (art. 2 pkt 19), rolnikiem ryczałtowym jest „rolnik dokonujący dostawy produktów rolnych lub świadczący usługi rolnicze, korzystający ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3”. Wyjątek stanowią rolnicy obowiązani na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych.
Darowizna ciągnika a podatek od spadków i darowizn
W przypadku darowizny ciągnika rolniczego konieczne jest zgłoszenie tego faktu do Urzędu Skarbowego. Nie trzeba tego robić, jeśli wartość otrzymanej darowizny nie przekracza kwoty wolnej od podatku dla danej grupy podatkowej. Darowizna, rozumiana jako nieodpłatne przekazanie składnika majątku, wiąże się z obowiązkiem podatkowym w postaci podatku od spadków i darowizn. Wysokie stawki podatku, wahające się od 3% do 20% od części darowizny przekraczającej kwotę wolną, mogą zniechęcać do tej formy przekazywania majątku.
Definicja darowizny według Kodeksu Cywilnego
Zgodnie z artykułem 888 Kodeksu Cywilnego, „przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku”. Artykuł 890 Kodeksu Cywilnego mówi, że „oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione”.
Grupy podatkowe i kwoty wolne od podatku od spadków i darowizn
Przepisy dotyczące podatku od spadków i darowizn wyróżniają trzy grupy podatkowe, z których każda ma określoną kwotę wolną od podatku. Zmiany w kwotach wolnych miały miejsce w latach 2022 i 2023, a obowiązujące od 1 lipca 2023 roku limity pozostają aktualne również w roku 2026.
Grupa I podatkowa
- Do pierwszej grupy podatkowej zaliczają się najbliżsi członkowie rodziny, w tym: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierbowie, zięciowie, synowe, rodzeństwo, ojczym, macocha oraz teściowie.
- Kwota wolna od podatku dla I grupy podatkowej:
- Do 12 października 2022 roku: 9 637 zł
- Od 13 października 2022 roku: 10 434 zł
- Od 1 lipca 2023 roku (obowiązuje w 2026 roku): 36 120 zł
Grupa II podatkowa
- Druga grupa podatkowa obejmuje szersze kręgi rodzinne, takie jak zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa oraz rodzeństwo małżonków.
- Kwota wolna od podatku dla II grupy podatkowej:
- Do 12 października 2022 roku: 7 276 zł
- Od 13 października 2022 roku: 7 878 zł
- Od 1 lipca 2023 roku (obowiązuje w 2026 roku): 27 090 zł
Grupa III podatkowa
- Trzecia grupa podatkowa obejmuje pozostałych nabywców, którzy nie kwalifikują się do grup I i II.
- Kwota wolna od podatku dla III grupy podatkowej:
- Do 12 października 2022 roku: 4 902 zł
- Od 13 października 2022 roku: 5 308 zł
- Od 1 lipca 2023 roku (obowiązuje w 2026 roku): 5 733 zł
Darowizna w zerowej grupie podatkowej
W ramach grupy I wyróżnia się tzw. grupę 0, do której należą najbliżsi członkowie rodziny: małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, ojczym i macocha. Osoby zaliczane do zerowej grupy podatkowej są uprawnione do zupełnego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego.
Jeśli w 2026 roku wysokość darowizn od osoby z zerowej grupy podatkowej przekroczyła kwotę 36 120 zł w ciągu ostatnich 5 lat, konieczne jest jej zgłoszenie do właściwego urzędu skarbowego na druku SD-Z2 oraz dokładne udokumentowanie. Wartość darowizny niższa od wskazanego limitu nie wymaga zgłaszania.
7 Dominika Zgłoszenie Darowizny Urząd Skarbowy
Zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego
Darowizna w najbliższej rodzinie, przekraczająca kwotę wolną, wymaga zgłoszenia w urzędzie skarbowym na druku SD-Z2. Podatnicy z zerowej grupy podatkowej mają na to pół roku od otrzymania darowizny. Osoby zobowiązane do zapłaty podatku mają natomiast tylko miesiąc na złożenie deklaracji i uiszczenie należności, licząc od daty otrzymania darowizny lub przyjęcia spadku.
Przykładowo, rodzice przekazali córce darowiznę pieniężną w kwocie 100 000 zł na jej rachunek bankowy. Ponieważ przekroczono kwotę wolną od podatku (36 120 zł), darowiznę tę należy zgłosić w terminie 6 miesięcy od momentu jej otrzymania na druku SD-Z2, aby skorzystać ze zwolnienia podatkowego. Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny jest nieograniczone kwotowo i nie nakłada żadnych warunków dotyczących sposobu wykorzystania czy zbycia otrzymanego majątku. Może to być korzystne rozwiązanie dla przedsiębiorców, którzy mogą przeznaczyć darowiznę na cele związane z działalnością gospodarczą.
Konsekwencje niezgłoszenia darowizny
Niezgłoszenie nabycia majątku otrzymanego w darowiźnie w terminie 6 miesięcy przez osobę objętą zwolnieniem skutkuje tym, że darowizna podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych. W takim przypadku konieczne jest złożenie deklaracji podatkowej i zapłata podatku. Obowiązek zgłoszenia lub złożenia deklaracji jest wyłączony, gdy umowa darowizny została sporządzona przez notariusza.
Jeśli obdarowany dowiedział się o nabyciu majątku po upływie terminów na złożenie deklaracji SD-Z2, zwolnienie podatkowe może zostać zastosowane, gdy zgłosi on nabycie majątku naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o jego nabyciu. W takiej sytuacji musi udowodnić fakt późniejszego powzięcia wiadomości o darowiźnie. Od 7 stycznia 2026 roku obowiązuje przepis umożliwiający przywrócenie 6-miesięcznego terminu na zgłoszenie darowizny, jeśli uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Wniosek o przywrócenie terminu należy złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny spóźnienia.
Sprzedaż maszyn nabytych w darowiźnie a warunki zwolnienia
Nabycie w drodze darowizny własności rzeczy lub praw przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę zwolnione jest od podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z treścią przepisu art. 4a ust. 1 pkt 1) ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. DzU z 2019 r., poz. 1813), warunkiem zwolnienia jest zgłoszenie nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.
Niezależnie od powyższego, zwolnieniu od podatku podlega nabycie przez rolnika pojazdów rolniczych i maszyn rolniczych oraz części do tych pojazdów i maszyn pod warunkiem, że te pojazdy i maszyny rolnicze w ciągu 3 lat od daty otrzymania nie zostaną przez nabywcę sprzedane lub darowane osobom trzecim; niedotrzymanie tego warunku powoduje utratę zwolnienia (art. 4 ust. 1 pkt 12 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Oznacza to, że maszyny nabyte w darowiźnie od rodziców można sprzedać po upływie 3 lat od daty darowizny, aby zachować zwolnienie podatkowe.
Darowizny w działalności gospodarczej a amortyzacja
Przedsiębiorca otrzymujący darowiznę od najbliższej rodziny musi jedynie sporządzić dokument włączający składnik majątku do odpowiedniej ewidencji. Nie wykazuje przychodu ani nie płaci podatku dochodowego, ponieważ darowizna podlega podatkowi od spadków i darowizn. Należy jednak pamiętać o obowiązku zgłoszenia darowizny, jeśli jej wartość przekracza kwotę wolną.
Od stycznia 2018 roku istnieje możliwość ujęcia w kosztach podatkowych odpisów amortyzacyjnych środka trwałego nabytego w drodze darowizny, pod warunkiem, że darczyńca dokonywał takich odpisów. Stosuje się wówczas odpowiednie przepisy dotyczące amortyzacji.
Darowizny a podatek VAT
W pewnych sytuacjach darowizna może podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT. Dotyczy to sytuacji, gdy przedsiębiorca przekazuje w formie darowizny towary lub materiały, od których miał prawo odliczyć VAT naliczony przy ich nabyciu, imporcie lub wytworzeniu. Zgodnie z ustawą o VAT, nieodpłatne przekazanie towarów należących do przedsiębiorstwa, w tym wszelkie inne darowizny, traktowane jest jako dostawa towarów. Jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT naliczonego przy nabyciu tych towarów, darowizna podlega opodatkowaniu VAT. Wartość towarów należy wówczas wykazać w KPiR.
W przypadku zakupu ciągnika rolnego w 1999 roku, czyli przed uzyskaniem statusu czynnego podatnika VAT (2008 r.), prawo do odliczenia VAT z tytułu nabycia nie przysługiwało. Dlatego też darowizna takiego ciągnika, zakupionego przed okresem, gdy podatnik był czynnym podatnikiem VAT, nie będzie podlegać opodatkowaniu VAT.