Dysze do opryskiwaczy: Rodzaje, Zastosowanie i Prawidłowy Dobór

Każdy rolnik doskonale wie, jak bardzo pomocne w uprawie roślin są maszyny rolnicze, które znacząco usprawniają pracę w gospodarstwie. Do jednych z takich maszyn należą opryskiwacze. Są to urządzenia, które służą do chemicznej ochrony roślin, a także ich nawożenia płynnymi nawozami. Aby opryskiwacz jak najlepiej spełniał swoje zadanie, konieczne jest dobranie odpowiedniego wyposażenia, a kluczową rolę odgrywają w tym procesie dysze.

Rola i budowa dysz opryskiwaczy

Dysze do opryskiwacza rolniczego, określane też jako rozpylacze, to komponenty, dzięki którym woda w opryskiwaczu przekształca się w niewielkie krople. Pełnią one kluczową rolę w efektywności opryskiwania. Ich podstawową funkcją jest równomierne rozpylanie środków pod odpowiednim kątem i ciśnieniem, a także rozbicie docierającego strumienia cieczy pod ciśnieniem na drobne kropelki. Proces ten zapewnia precyzyjne pokrycie całej powierzchni pola lub rośliny środkiem. Ważne jest, aby dysza wytwarzała krople o stałych wielkościach, które mogą być mniejsze lub większe, zależnie od typu dyszy. Różnią się od siebie wielkością oraz kształtem otworów, dzięki czemu generowane krople mogą przybrać optymalną wielkość, a sam oprysk - pożądany zasięg.

Nawet najlepszy środek ochrony nie przyniesie oczekiwanych efektów, jeśli ciecz robocza nie zostanie równomiernie i precyzyjnie naniesiona. Odpowiednio dobrane rozpylacze poprawiają wykorzystanie środków ochrony roślin, ograniczają straty i wspierają rolnictwo precyzyjne.

Rodzaje dysz do opryskiwaczy i ich zastosowanie

Na rynku dostępne są różne rodzaje dysz do oprysków, nadających się do różnych zastosowań. Wpływają one na wielkość kropli, a także objętość i zasięg oprysku. Rodzaje końcówek do opryskiwaczy podpowiadają nieco o ich zastosowaniu.

Dysze szczelinowe

Dysze szczelinowe wytwarzają płaski strumień cieczy o niewielkiej szerokości i dużej długości. Zapewniają równomierne pokrycie powierzchni pola i dobrze sprawdzają się w standardowych opryskach. Są stosowane przy niższym ciśnieniu oprysku i nadają się do wielu różnych zastosowań, dając eliptyczny obraz oprysku. Można wyróżnić dwa ich rodzaje: klasyczną dyszę szczelinową (tworzy stosunkowo małe krople, pozwala na równomierne pokrycie pola) oraz zwężkę Venturiego (tworzy większe krople, w których środku znajduje się powietrze; w wyniku styczności z rośliną dochodzi do ich rozprysku na mniejsze krople, dzięki czemu można lepiej pokryć uprawy środkami ochrony roślin).

Dysze wibrujące (wirowe)

Dysze wibrujące, zwane inaczej wirowymi, wykorzystują zjawisko wibracji cieczy w komorze dyszy. Tworzą bardzo drobne krople o dużej prędkości obrotowej, dzięki czemu preparat jest bardzo dokładnie i równomiernie rozpylany. Idealnie sprawdzają się do oprysków w sadzie, wytwarzając stożkowy wzór oprysku. Są stosowane przy wyższych ciśnieniach oprysku i wytwarzają drobniejsze krople. Ze względu na układ opryskowy są mniej odpowiednie do montażu na belce opryskiwacza.

Dysze łańcuchowe

Dysze łańcuchowe wykorzystują zjawisko łańcuchowego rozpadu strumienia cieczy na krople. Dzięki nim można osiągnąć eliptyczny obraz oprysku. Stosuje się je przy niższym ciśnieniu oprysku i charakteryzują się dużym kątem oprysku (sięgającym 160 stopni), co sprawia, że są idealne do prowadzenia rozległych oprysków, na przykład z użyciem herbicydów. Dysze łańcuchowe mogą generować zarówno większe, jak i mniejsze kropelki, co sprawia, że są wszechstronnym narzędziem do zastosowań rolniczych.

Dysze eżektorowe (antyznoszeniowe)

Dysze eżektorowe wykorzystują zjawisko eżekcji, czyli wytwarzania podciśnienia przez przepływający strumień, tworząc większe i cięższe krople sprawdzające się w deszczu. Są to jedne z najpopularniejszych dysz, charakteryzujące się wytwarzaniem większych kropli, co zapobiega znoszeniu strumienia przez wiatr i zwiększa efektywność wykorzystania środków ochrony roślin. Mogą występować jako dysze dwustrumieniowe, które posiadają dwa niezależne strumienie napowietrzonej cieczy, co dodatkowo poprawia precyzję zabiegu. Rozpylacz eżektorowy umożliwia precyzyjne ustawienie kąta rozpylania i wielkości kropli, co pozwala na dostosowanie aplikacji do konkretnych wymagań uprawy, minimalizując ryzyko strat pestycydów na skutek wietrzenia. Dysze te mogą być również wykorzystywane do nawadniania upraw, umożliwiając regulację wilgotności gleby. Występują w wersjach dłuższej i krótszej (kompaktowej), wymagającej niższych ciśnień roboczych (od 1,5 do 6 barów). W dyszach eżektorowych zasysanie cieczy następuje przez dodatkowe otwory, powodując mieszanie jej z powietrzem i tworzenie napowietrzonych kropli. Są one skuteczne przy silnym wietrze (od 5 do 6 m/s), a także ograniczają powstawanie drobnych kropel, które mógłby znieść wiatr, zamiast tego wytwarzają małe krople, świetnie zdając egzamin podczas wietrznej pogody.

Dysze płaskostrumieniowe

Dysze płaskostrumieniowe charakteryzują się dużym kątem oprysku, mogącym dochodzić nawet do 110 stopni. Pozwalają na równomierne pokrycie powierzchni pola środkiem chemicznym, a jednocześnie są odporne na zużycie z powodu zanieczyszczeń. Mogą pracować z bardzo szerokimi zakresami ciśnienia, zwykle już od 1 bar aż do 6 barów.

Dysze dwu- i jednostrumieniowe

Ze względu na ilość strumieni możemy podzielić dysze do opryskiwacza na jednostrumieniowe (wytwarzają jeden wachlarz cieczy) i dwustrumieniowe (produkują dwa strumienie cieczy). Lepszym wyborem są dysze dwustrumieniowe, które cechują się dużą wydajnością i jeszcze bardziej poprawiają precyzję zabiegu, zwłaszcza w przypadku dysz eżektorowych dwustrumieniowych, które posiadają dwa niezależne strumienie napowietrzonej cieczy.

Inne typy dysz

• Dysze uderzeniowe - wytwarzają jednorodne krople o średnim rozmiarze, sprawdzają się podczas zabiegów obejmujących uprawę warzyw, głównie w zabiegach fungicydowych.
• Dysze zwykłe - tworzą drobne krople, które dobrze pokrywają powierzchnię, jednak nie cechują się zbyt dobrą odpornością na znoszenie.
• Dysze do płukania zbiorników, dysze do nawożenia.

Wielkość kropli a zastosowanie dysz

Wielkość kropli wytwarzanej przez dyszę ma bezpośrednie przełożenie na jej zastosowanie i warunki atmosferyczne. Dysze do opryskiwaczy wytwarzają różną grubość kropli, co ma bezpośrednie przełożenie na ich zastosowanie podczas pracy z określonymi środkami ochrony roślin.

• Dysze grubokropliste - przydają się przy wykonywaniu oprysków doglebowych, a także przy rozpylaniu środków grzybobójczych oraz nawozów dolistnych. Im krople grubsze, a zarazem cięższe, tym mniejsza jest szansa że będą znoszone przez wiatr.
• Dysze średniokropliste - wykorzystuje się je w opryskach owadobójczych oraz likwidujących chwasty.
• Dysze drobnokropliste - stosuje się je do wykonywania oprysków na grzyby. Podczas bezwietrznej pogody można natomiast stosować dysze generujące niewielkie krople, co pozwala na większe uniesienie belki opryskiwacza i pokrycie większego terenu podczas jednego przejazdu. Im kropla jest mniejsza, tym wytworzony strumień jest bardziej podatny na znoszenie przez wiatr.

Na rynku dostępne są dysze wykonane w taki sposób, by efekt znoszenia zminimalizować. Pracują one na niższym ciśnieniu oprysku, tworząc większe i zarazem cięższe krople, które mają o wiele większą szansę dotrzeć do powierzchni ziemi na pożądanym obszarze.

Oznaczenia kolorystyczne dysz i ich charakterystyka

Dysze w opryskiwaczach występują w różnych kolorach. Oznaczenia kolorystyczne dysz, zgodne z normą ISO, odpowiadają wydatkowi cieczy w litrach na minutę przy stałym ciśnieniu 2 barów. Kolor dyszy odpowiada jej rozmiarowi:

• Zielone (015): przy ciśnieniu 3 bar i prędkości 8 km/h dają wydatek ok. 100 l/ha i wytwarzają średnie krople. Mają średnicę otworu 0,2-0,3 mm i są wykorzystywane do aplikacji rozpuszczalników organicznych, będąc bardziej wrażliwymi na zmiany ciśnienia.
• Żółte (02): przy tych samych parametrach dają wydatek ok. 120 l/ha, również ze średnią kroplą. Ich średnica otworu wynosi zwykle 0,4-0,5 mm. Charakteryzują się dużą przepustowością i większym rozmiarem kropli, co pozwala na szybsze i bardziej skuteczne pokrycie powierzchni. Wykorzystuje się je do aplikacji roztworów czyszczących lub alkalicznych.
• Fioletowe (025): generują ok. 150 l/ha. Stosuje się je głównie do opryskiwania cebuli lub innych roślin warzywnych.
• Niebieskie (03): generują średnie krople z wydatkiem ok. 170 l/ha (zależnie od ciśnienia). Ich średnica otworu wynosi zwykle 0,4-0,5 mm. Wykorzystuje się je do aplikacji roztworów czyszczących lub alkalicznych. Bywają określane jako wyjątkowo małe, generujące najsłabszy wachlarz cieczy, choć są zazwyczaj większe niż zielone i czerwone.
• Czerwone (04): generują średnie krople z wydatkiem ok. 240 l/ha (zależnie od ciśnienia). Ich średnica otworu wynosi zwykle 0,2-0,3 mm. Charakteryzują się średnią przepustowością i średnim rozmiarem kropli, co pozwala na równomierne pokrycie powierzchni. Wykorzystuje się je do aplikacji roztworów o niskim pH lub kwaśnych.
• Brązowe (05) i szare (06): dysze szare są zazwyczaj stosowane do aplikacji herbicydów. Charakteryzują się stosunkowo małymi kroplami o średnicy od 0,15 do 0,3 mm. Przepustowość szarych dysz jest stosunkowo mała.
• Białe: o stosunkowo małych rozmiarach kropli (0,15-0,4 mm), są zazwyczaj wykorzystywane do aplikacji insektycydów, fungicydów i innych środków chemicznych, których wymagania co do rozmiaru kropli są niskie.
• Czarne: wykorzystuje się je do aplikacji roztworów na bazie wody, są największe spośród wszystkich dysz, wytwarzając wyjątkowo silny strumień.
• Pomarańczowe: tworzą duże krople, dzięki czemu można pokryć większe fragmenty upraw w krótkim przedziale czasowym.

Dobór dyszy i koloru jest uzależniony od konkretnych potrzeb i wymagań aplikacji, a zatem wymaga indywidualnego podejścia.

Materiały wykonania dysz

Materiał, z jakiego są wyprodukowane dysze, jest istotny dla ich trwałości i odporności na zużycie. Dysze wykonuje się najczęściej z tworzyw sztucznych, ceramiki lub stali nierdzewnej. W oznakowaniu dyszy pojedyncza litera informuje, z jakiego materiału jest ona wykonana:

• K (Ceramika): bardzo odporna na ścieranie. Ich wadą jest duża kruchość, dlatego należy bardzo mocno pilnować, by nie uderzyć belką o ziemię w trakcie jazdy.
• P (Tworzywo sztuczne): ten materiał jest tańszy, ale też mniej odporny na ścieranie niż ceramika. Po kilku sezonach warto je wymienić.
• S (Stal nierdzewna): bardzo odporna na ścieranie i mniej narażona na uszkodzenia niż ceramika. Modele ze stali nierdzewnej, hartowanej lub zwykłej są bardzo wytrzymałe, a do tego niepodatne na uszkodzenia.

Jak prawidłowo dobrać dysze do oprysku?

Wybór odpowiednich dysz jest jedną z najważniejszych kwestii, jeśli chodzi o oprysk roślin. Rodzaj dyszy do opryskiwacza warto dostosować do preparatu, rodzaju roślin, pogody oraz celu aplikacji. Dobór dysz do opryskiwacza powinien uwzględniać rodzaj uprawy, typ wykonywanego zabiegu oraz warunki panujące w polu. Nie ma czegoś takiego, jak najlepsze dysze do opryskiwacza dla wszystkich - najwięcej zależy tutaj od indywidualnych potrzeb.

Czynniki wpływające na wybór dyszy

• Rodzaj uprawy: Inne wymagania stawia się przy aplikacji herbicydów, a inne przy fungicydach lub nawozach dolistnych.
• Warunki atmosferyczne: W szczególności prędkość wiatru, temperatura i wilgotność powietrza, powinny mieć istotny wpływ na wybór rodzaju dyszy. Przy większym wietrze należy stosować dysze generujące większe krople - inżektorowe (eżektorowe) lub antyznoszeniowe, które sprawdzają się przy wietrze od 5 do 6 m/s (dla porównania, standardowe dysze zdają egzamin przy wietrze o prędkości do 3 m/s).
• Rodzaj preparatu: Należy dostosować dyszę do stosowanych środków. W przypadku chemii owadobójczej oraz likwidującej chwasty najlepiej sprawdzą się rozpylacze średniokropliste. Drobnokropliste są natomiast idealne do zastosowania na grzyby, a grubokropliste najlepiej nadają się do nawożenia doglebowego.
• Ciśnienie robocze: Istotne znaczenie ma również prędkość jazdy opryskiwacza, ciśnienie robocze oraz wydatek cieczy na hektar. Prawidłowa regulacja rozpylaczy obejmuje ustawienie odpowiedniego ciśnienia, kąta oprysku oraz wysokości belki. Zbyt wysokie ciśnienie powoduje powstawanie drobnych kropli, a zbyt niskie może skutkować słabym pokryciem roślin.

Wybór dysz do konkretnych upraw i zabiegów

• Herbicydy: Do aplikacji herbicydów kontaktowych (np. glifosatu czy środków przedwschodowych) kluczowe jest bardzo dobre pokrycie powierzchni liści lub gleby. Najlepiej sprawdzają się tu dysze płasko- i dwustrumieniowe o drobnej kropli, które zapewniają równomierne rozprowadzenie cieczy. Szare dysze są zazwyczaj stosowane do aplikacji herbicydów. Herbicydy rozprowadza się przy niskim ciśnieniu (1,5-2 barów), najlepiej z użyciem zaworu regulacji ciśnienia.
• Fungicydy i insektycydy: W zabiegach przeciwko chorobom grzybowym oraz szkodnikom roślin ważne jest dotarcie cieczy roboczej w głąb łanu lub na spodnią stronę liści. Dlatego dobrze sprawdzają się tutaj dysze dwustrumieniowe, które rozpylają ciecz zarówno do przodu, jak i do tyłu, umożliwiając lepsze pokrycie rośliny z różnych stron. Białe dysze, o stosunkowo małych rozmiarach kropli, są zazwyczaj wykorzystywane do aplikacji insektycydów i fungicydów.
• Nawożenie: Dysze grubokropliste najlepiej nadają się do nawożenia doglebowego, a także do rozprowadzania nawozów dolistnych.
• Uprawy polowe: Dysze do upraw polowych muszą być dostosowane do dużych powierzchni i stabilnej pracy przy wyższych prędkościach roboczych. Kluczowe znaczenie ma równomierność rozpylania na całej szerokości belki opryskiwacza.
• Sady i krzewy: Ustawienia rozpylaczy do sadów wymagają szczególnej precyzji ze względu na zróżnicowaną strukturę koron drzew i krzewów. W sadach istotne jest skierowanie strumienia cieczy w głąb roślin oraz dopasowanie wydatku do wysokości i zagęszczenia plantacji. Opryskiwacze sadownicze umożliwiają opryskiwanie na dużych wysokościach i są przystosowane do oprysku drzew i krzewów.
• Rolnictwo precyzyjne: Coraz częściej stosuje się niskie dawki cieczy roboczej (np. 100-150 l/ha). W takich warunkach niezbędne są dysze o wysokiej jakości rozpylania i bardzo dokładnym rozkładzie poprzecznym.
• Róże, rośliny balkonowe, warzywa, trawniki: Do mniejszych upraw i konkretnych zabiegów (np. zwalczanie mszyc, pielęgnacja trawnika) stosuje się mniejsze opryskiwacze ręczne lub ciśnieniowe z odpowiednio dobranymi dyszami, takimi jak lance poziome z czterema dyszami, dysze obrotowe lub opryskiwacz z małą osłoną herbicydową.

Znaczenie jakości wody

Niezwykle istotną, lecz często lekceważoną kwestią jest również jakość stosowanej wody. Najczęściej agrochemikalia miesza się właśnie z wodą. Dysza powinna być dobrana do jej rodzaju. Do wody twardej lepiej jest wybrać rozpylacz o odchylonym strumieniu, z kolei do miękkiej idealnie sprawdzą się wersje eżektorowe. Zaleca się korzystanie z miękkiej wody.

Konserwacja i kalibracja dysz

Aby opryskiwacz działał optymalnie i najlepiej pełnił swoją rolę, jego dysze rozpylające muszą być utrzymane w jak najlepszej kondycji. Oznacza to przede wszystkim przeprowadzanie ich regularnego czyszczenia i konserwacji.

• Filtry: W układzie opryskiwacza można zastosować filtry międzysekcyjne, natomiast w głowicy na belce znajdują się niewielkie filtry tuż przed samym rozpylaczem, o których należy pamiętać podczas konserwacji opryskiwaczy.
• Zapobieganie zanieczyszczeniom: Podczas zalewania zbiornika należy zawsze stosować sito, aby uniknąć dostawania się zanieczyszczeń już na tym etapie.
• Czyszczenie: Czyszczenia dysz nigdy nie należy przeprowadzać mechanicznie, ponieważ prowadzi to do rozkalibrowania mikroskopijnych otworów, co będzie skutkować zaburzeniem pracy rozpylacza.
• Wymiana: Jeżeli zużycie jest ewidentne - dysza zamiast wytwarzać mgiełkę zwyczajnie "leje" - konieczna będzie jej wymiana. Najłatwiej rozpoznać destrukcję dyszy, porównując końcówkę dobrą z zepsutą.
• Kalibracja: Nawet najlepsze dysze nie spełnią swojego zadania, jeśli opryskiwacz nie będzie odpowiednio skalibrowany. Regularne sprawdzanie wydatku cieczy, ciśnienia roboczego oraz stanu zużycia dysz to podstawa skutecznego i bezpiecznego oprysku.

Przykładowe modele dysz firmy Teejet

Amerykańska firma Teejet już od ponad 70 lat oferuje rolnikom innowacyjne dysze do opryskiwaczy o doskonałej jakości. W ofercie marki można znaleźć na przykład opatentowane dysze turbo teejet, które wyróżniają się między innymi szerokim kątem rozpylania. Wybierając dysze Teejet, zwiększa się efektywność prac polowych, maksymalizuje zbiory, a co za tym idzie - także zyski. Na szczególną uwagę zasługują również 7-otworowe dysze do RSM, tworzące siedem identycznych strumieni cieczy.

Marka Teejet oferuje szereg zaawansowanych technologicznie rozwiązań dla rolnictwa:

• Turbo TeeJet Induction (TTI): dysza do opryskiwania powschodowego i doglebowego, minimalizuje zatykanie, charakteryzuje się szerokim kątem 110° i napowietrzanym strumieniem dla mniejszych znoszeń.
• Air Induction Extended Range (AIXR): dysza eżektorowa z szerokim strumieniem płaskim 110° i technologią napowietrzania, wykonana z polimeru UHMWPE, zapewnia odporność chemiczną i trwałość.
• AI Teejet (AI): zapewnia większe krople dla mniejszego znoszenia dzięki zwężce Venturi zasysającej powietrze. Dostępna z wstawką ze stali nierdzewnej lub w polimerowym korpusie.
• AIC Teejet (AIC): kompaktowe rozwiązanie do jednorodnego pokrycia powierzchni, zapewnia większe i bardziej odporne na znoszenie krople.

tags: #dysza #do #opryskiwacz #cienka