Znaczenie i zastosowanie dysz w opryskiwaczach

Współczesne rolnictwo wymaga coraz większej precyzji, efektywności i troski o środowisko. Odpowiedni dobór dysz do opryskiwacza polowego to jeden z najważniejszych elementów skutecznego przeprowadzania zabiegów ochrony roślin. Dysze opryskowe to ostatni, ale niezwykle istotny element, z którym styka się oprysk przed dotarciem na roślinę. Choć często bywają traktowane jako mało istotny element opryskiwacza, to właśnie one w dużej mierze decydują o jakości zabiegu. Dobrze dobrane dysze antyznoszeniowe, dysze eżektorowe czy dysze zwykłe to gwarancja dokładnej i równomiernej aplikacji środka chemicznego. Od właściwego doboru rozpylacza zależą wydatek cieczy, wielkość kropli, pokrycie roślin i ostateczna skuteczność ochrony.

System kodowania kolorami i charakterystyka dysz

Na rynku dostępne są dysze w różnych kolorach, a odróżnienie dysz za pomocą kolorów jest najprostszą metodą określenia ich wielkości, czyli przepływu cieczy w litrach na minutę. Najprostszym sposobem rozpoznawania wielkości rozpylaczy jest oznaczenie kolorystyczne, które informuje o ich nominalnym przepływie cieczy wyrażonym w litrach na minutę. Kolorystyczne oznaczenia rozpylaczy powinny odpowiadać wartościom wydatku przewidzianym w normach ISO.

Dysze czerwone: specyfika i zastosowanie

Czerwone dysze do opryskiwaczy są stosunkowo małymi dyszami, których średnica otworu wynosi zwykle od 0,2 do 0,3 mm. Charakteryzują się średnią przepustowością i średnim rozmiarem kropli, co pozwala na równomierne pokrycie powierzchni. W systemie oznaczeń kolorystycznych dysze czerwone mają kod 04. Przy ciśnieniu 3 barów i prędkości 8 km/h, dysze czerwone 04 dają wydatek cieczy w wysokości około 240 l/ha, tworząc krople średniej wielkości. W praktyce, w wielu gospodarstwach przyjęło się, że dysze czerwone stosuje się głównie do zabiegów doglebowych. Wykorzystuje się je również do aplikacji roztworów o niskim pH lub kwaśnych.

Charakterystyka innych kolorów dysz dla porównania

Oprócz czerwonych, na rynku dostępna jest szeroka gama dysz oznaczonych różnymi kolorami, każda z własnymi właściwościami i zastosowaniami. W praktyce spotyka się m.in.:

• Dysze pomarańczowe (01): Tworzą duże krople, umożliwiając pokrycie większych fragmentów upraw w krótkim czasie.
• Dysze zielone (015): Mają średnicę otworu od 0,2 do 0,3 mm i są bardziej wrażliwe na zmiany ciśnienia. Wykorzystuje się je do aplikacji rozpuszczalników organicznych. Przy ciśnieniu 3 bar i prędkości 8 km/h dają wydatek ok. 100 l/ha i wytwarzają średnie krople.
• Dysze żółte (02): Są stosunkowo dużymi dyszami, o średnicy otworu od 0,4 do 0,5 mm. Charakteryzują się dużą przepustowością i większym rozmiarem kropli, co pozwala na szybsze i bardziej skuteczne pokrycie powierzchni. Często wybiera się je głównie do fungicydów oraz do aplikacji roztworów czyszczących lub alkalicznych. Przy ciśnieniu 3 barów i prędkości 8 km/h mogą podawać około 120 l/ha, wytwarzając drobne krople.
• Dysze fioletowe (025): To specjalistyczne dysze stosowane głównie do opryskiwania cebuli lub innych roślin warzywnych. Generują około 150 l/ha przy drobnym rozpyleniu w określonych warunkach.
• Dysze niebieskie (03): Są zazwyczaj większe niż zielone i czerwone, a ich średnica otworu wynosi zwykle od 0,4 do 0,5 mm. Wykorzystuje się je do aplikacji roztworów czyszczących lub alkalicznych. Przyjęło się, że stosuje się je do zabiegów chwastobójczych (herbicydów). Dają większy wydatek cieczy, około 175 l/ha, a w typowych ustawieniach tworzą krople średniej wielkości.
• Dysze brązowe (05).
• Dysze szare (06): Są zazwyczaj stosowane do aplikacji herbicydów, charakteryzując się stosunkowo małymi kroplami o średnicy od 0,15 do 0,3 mm. Ich przepustowość jest stosunkowo mała.
• Dysze białe: Służą do rozpylania m.in. fungicydów, insektycydów i innych środków chemicznych, gdzie wymagania co do rozmiaru kropli są niskie (średnica kropli od 0,15 do 0,4 mm).
• Dysze czarne: Wykorzystuje się je do aplikacji roztworów na bazie wody, są największe spośród wszystkich dysz i wytwarzają wyjątkowo silny strumień.

Rodzaje dysz ze względu na konstrukcję i funkcję

Na rynku dostępnych jest wiele typów dysz, różniących się kształtem, kątem oprysku, wielkością kropli czy materiałem wykonania. Wyróżnić można kilka głównych kategorii:

• Dysze szczelinowe: Pozwalają na uzyskanie eliptycznego obrazu oprysku. Są stosowane przy niższym ciśnieniu oprysku i nadają się do wielu różnych zastosowań. Wśród nich wyróżnia się klasyczną dyszę szczelinową (tworzącą stosunkowo małe krople i zapewniającą równomierne pokrycie) oraz zwężkę Venturiego (wytwarzającą większe krople wypełnione powietrzem, które po kontakcie z rośliną rozpryskują się na mniejsze).
• Dysze wibrujące (wirowe): Pozwalają na uzyskanie stożkowego wzoru oprysku. Są stosowane przy wyższych ciśnieniach oprysku i wytwarzają drobniejsze krople. Idealnie sprawdzają się do oprysków w sadzie, wytwarzając małe krople o sporej prędkości obrotowej. Ze względu na układ opryskowy są mniej odpowiednie do montażu na belce opryskiwacza.
• Dysze łańcuchowe: Pozwalają na osiągnięcie eliptycznego obrazu oprysku i są stosowane przy niskim ciśnieniu oprysku. Wyróżniają się dużym kątem oprysku (do 160°) i nadają się szczególnie do wykonywania dużych oprysków, np. herbicydami. Mogą generować zarówno większe, jak i mniejsze kropelki.
• Dysze eżektorowe (antyznoszeniowe): Wytwarzają duże krople, które są odporne na deszcz i wiatr, znajdując zastosowanie głównie w zabiegach herbicydowych wczesnowiosennych doglebowych. Sprawdzają się one przy wietrze od 5 do 6 m/s. Ograniczają powstawanie drobnych kropel, które mógłby znieść wiatr.
• Dysze uderzeniowe: Wytwarzają jednorodne krople o średnim rozmiarze, sprawdzając się podczas zabiegów obejmujących uprawę warzyw, głównie w zabiegach fungicydowych.
• Dysze zwykłe: Tworzą drobne krople, które dobrze pokrywają powierzchnię, jednak nie cechują się zbyt dobrą odpornością na znoszenie. Zdają egzamin przy wietrze o prędkości do 3 m/s.
• Dysze dwustrumieniowe: Produkują dwa strumienie cieczy. Są lepszym wyborem od jednostrumieniowych, cechując się dużą wydajnością. W zabiegach przeciwko chorobom grzybowym oraz szkodnikom roślin ważne jest dotarcie cieczy roboczej w głąb łanu lub na spodnią stronę liści, dlatego dobrze sprawdzają się tutaj dysze dwustrumieniowe, które rozpylają ciecz zarówno do przodu, jak i do tyłu, umożliwiając lepsze pokrycie rośliny z różnych stron.
• Dysze jednostrumieniowe: Wytwarzają jeden wachlarz cieczy.

Dobór dyszy: kluczowe czynniki i praktyczne wskazówki

Dobór dyszy i koloru jest uzależniony od konkretnych potrzeb i wymagań aplikacji, a zatem wymaga indywidualnego podejścia. W praktyce dużo ważniejsze jest dopasowanie rozpylacza do celu zabiegu, warunków pogodowych, wymaganej wielkości kropli i planowanej dawki cieczy.

Wielkość kropli a cel zabiegu

Ze względu na wielkość kropli można wyróżnić:

• Dysze grubokropliste: Przydają się przy wykonywaniu oprysków doglebowych, a także przy rozpylaniu środków grzybobójczych oraz nawozów dolistnych.
• Dysze średniokropliste: Wykorzystuje się je w opryskach owadobójczych oraz likwidujących chwasty.
• Dysze drobnokropliste: Stosuje się je do wykonywania oprysków na grzyby. Doświadczenie wykazało, że w przypadku sulfonylomoczników wyższe ich pobranie uzyskano przy stosowaniu rozpylaczy drobnokroplistych (0,15 - średnica otworu rozpylacza) dla obu grup chwastów.

Warunki atmosferyczne i prędkość jazdy

Warunki atmosferyczne, w szczególności prędkość wiatru, temperatura i wilgotność powietrza, powinny mieć istotny wpływ na wybór rodzaju dyszy. Przy większym wietrze należy stosować dysze generujące większe krople - inżektorowe. Dzięki regulacji ciśnienia i prędkości jazdy można uzyskać zbliżony efekt roboczy nawet na różnych rozmiarach dysz. Kąt opadania kropli zależy od ciśnienia roboczego w opryskiwaczu i prędkości jazdy. Większe krople pod większym ciśnieniem szybciej opadają w dół (pionowy kąt padania), natomiast zwiększanie prędkości jazdy powoduje, że kropla bardziej przemieszcza się w kierunku jazdy. Opadanie kropli z prędkością 2,5 m/s i prędkość jazdy 9 km/h pozwala uzyskać kąt natarcia kropli 45°. W takiej sytuacji większa część cieczy znajdzie się po jednej stronie rośliny (patrząc w kierunku jazdy opryskiwacza). Im większa prędkość jazdy, tym więcej cieczy znajdzie się w górnych partiach roślin. Przy prędkości 8 km/h 50% zastosowanej w zabiegu cieczy wniknie na głębokość 60-80 cm.

Coraz częściej stosuje się niskie dawki cieczy roboczej (np. 100-150 l/ha), szczególnie w rolnictwie precyzyjnym. W takich warunkach niezbędne są dysze o wysokiej jakości rozpylania i bardzo dokładnym rozkładzie poprzecznym. Ważne jest pokrycie roślin, a także dodatek adiuwantów.

Specyfika substancji czynnej

• Herbicydy kontaktowe (np. glifosat czy środki przedwschodowe): Kluczowe jest bardzo dobre pokrycie powierzchni liści lub gleby. Najlepiej sprawdzają się tu dysze płasko- i dwustrumieniowe o drobnej kropli, które zapewniają równomierne rozprowadzenie cieczy. Glifosat można stosować w małej ilości cieczy (100-150 l/ha) i przy prędkościach 12-20 km/h.
• Fungicydy systemiczne: Najlepiej stosować przy prędkości 6-8 km/h przy ochronie podstawy źdźbła w 200-250 l/ha cieczy. Z prędkością do 20 km/h można je stosować do ochrony kłosów w 100 l/ha cieczy roboczej. Dla morfolin najważniejsza jest ich koncentracja w cieczy; mniejsza ilość wody musi pociągać za sobą zmniejszenie dawki substancji, aby uniknąć poparzenia roślin.
• Herbicydy doglebowe: Dawka stosowanej cieczy roboczej zależy od struktury i uwilgotnienia gleby. Im bardziej jest ona wysuszona, tym więcej cieczy trzeba zastosować. Użycie rozpylaczy płaskich dwustrumieniowych pozwala zminimalizować zjawisko zacienienia gleby przez ciecz poprzez jednostronne jej opadanie. Przy stosowaniu doglebowym sulfonylomoczników prędkość opryskiwania nie powinna przekraczać 12 km/h.
• Herbicydy z grupy regulatorów wzrostu (np. dikamba, MCPA): Najlepiej stosować w 200-300 l/ha cieczy, by zapewnić ich dotarcie do niższych pięter roślin, ponieważ słabo przemieszczają się one w roślinie.
• Na skuteczność odchwaszczania wpływ ma także dysza, którą będziemy wykonywać zabieg. Z doświadczeń N.U. Agrar wynika, że chwasty dwuliścienne pobierają więcej substancji czynnej niż jednoliścienne przy tych samych prędkościach 8 i 16 km/h.

Oznakowanie dysz i materiały wykonania

Na dyszy opryskiwacza widoczne jest oznakowanie w formie cyfr i liter, które informuje o:

• typie opryskiwacza,
• kącie strumienia,
• natężeniu wypływu z dyszy (ilość cieczy w litrach na minutę, przy ciśnieniu wynoszącym 3 bary ciśnienia roboczego),
• nazwie,
• marce,
• kodzie barwnym (wyraża ilość cieczy na minutę przy ciśnieniu rozpylania wynoszącym 2 bary),
• materiale.

Przykłady oznaczeń dla typów dysz:

• Dysze płaskostrumieniowe:
  • = standard
  • XR = szeroki zakres ciśnienia
  • DG = zapobiegające poślizgowi
  • AI = ze wtryskiem powietrza (Venturi)
  • UB = dysza brzegowa
  • OC = dysza asymetryczna
• Dysze stożkowe:
  • FL = pełen stożek
  • TXA = pusty stożek
  • TXB = pusty stożek
• Dysze języczkowe:
  • TF = precyzyjna dysza języczkowa

Dostępne są dysze wykonane z trzech rodzajów materiału, oznaczane pojedynczą literą:

• K: ceramika. Ten materiał jest bardzo odporny na ścieranie, ale cechuje się dużą kruchością i jest mało wytrzymały.
• P: tworzywo sztuczne. Ten materiał jest tańszy, ale też mniej odporny na ścieranie niż ceramika. Są to najtańsze modele.
• S: stal nierdzewna. Ten materiał jest bardzo odporny na ścieranie i mniej narażony na uszkodzenia niż ceramika. Są bardzo wytrzymałe i niepodatne na uszkodzenia, szczególnie modele hartowane.

Znaczenie jakości, kontroli i kalibracji

Problem zaczyna się wtedy, gdy do opryskiwacza trafiają bardzo tanie zamienniki niewiadomego pochodzenia. Niestety, najtańsze, nieatestowane rozpylacze często odbiegają od deklarowanych wartości, co może znacząco wpłynąć na jakość i skuteczność oprysku. Zdarza się, że zamiast oczekiwanego wydatku zapewniają znacznie niższy przepływ, co przekłada się na gorszą jakość pokrycia i mniejszą skuteczność zabiegu. Zamienniki „no name” nie są warte zaoszczędzonych pieniędzy, gdyż ich jakość i deklarowane wydatki cieczy nijak mają się do rzeczywistości.

Dlatego tak ważne jest, aby operator nie opierał się wyłącznie na oznaczeniu koloru. W praktyce warto regularnie sprawdzać tabele wydatku, kontrolować rzeczywisty przepływ cieczy i porównywać go z danymi producenta. Oprócz regularnego czyszczenia filtrów, zwłaszcza po zabiegach cieczą wieloskładnikową, kiedy mogą wytrącać się osady, powinniśmy sprawdzać stan rozpylaczy. Cena dysz, w porównaniu do kosztów zakupu opryskiwacza czy środków ochrony roślin, jest relatywnie niewielka. Mimo to wielu rolników wciąż nie przywiązuje wagi do ich jakości ani nie kontroluje stopnia ich zużycia. Tymczasem odpowiednie dysze to inwestycja w skuteczność zabiegów, oszczędność środków ochrony roślin oraz troskę o środowisko i zdrowie operatora.

tags: #dysze #czerwone #opryskiwacz