Usługi Wspomagające Rolnictwo i Działalność Po Zbiorach: Aspekty Prawne i Finansowe

Działalność usługowa wspomagająca rolnictwo oraz działania następujące po zbiorach stanowią kluczowy element wsparcia dla współczesnego sektora rolnego. Obejmują one szeroki zakres prac, od przygotowania upraw i zwierząt, przez obróbkę plonów, po nowoczesne technologie cyfrowe. Niniejsza artykuł przedstawia klasyfikację tych usług zgodnie z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD) oraz analizuje możliwości uzyskania wsparcia finansowego, w tym dotacji na rozwój usług rolniczych z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) 2014-2020.

Klasyfikacja Działalności Usługowej w Rolnictwie (PKD)

Polska Klasyfikacja Działalności (PKD) 2007, zgodna z Międzynarodową Standardową Klasyfikacją Rodzajów Działalności ISIC Rev.4 oraz Statystyczną Klasyfikacją Działalności Gospodarczych w UE NACE Rev. 2, precyzyjnie określa rodzaje usług świadczonych na rzecz rolnictwa. Zgodnie z prawem, jedynie podatnik ma możliwość, prawo i obowiązek zaklasyfikowania swojej działalności czy produktu do określonego grupowania. Ważne jest, aby już na etapie przygotowywania wniosku do GUS wiedzieć, od jakich okoliczności w danym przypadku zależy klasyfikacja działalności czy produktu. PKD nie wprowadza odrębnych grupowań ze względu na formę własności jednostki, rodzaj organizacji prawnej czy sposobu działania, ponieważ te kryteria nie są związane z charakterystyką samej działalności. Jednostki prowadzące ten sam rodzaj działalności są sklasyfikowane w tym samym grupowaniu PKD, niezależnie od ich formy prawnej czy własności.

Usługi Wspomagające Produkcję Roślinną (PKD 01.61.Z)

Podklasa PKD 01.61.Z obejmuje działalność rolniczą świadczoną na zlecenie w zakresie przygotowania pól do upraw, siewu, sadzenia, pielęgnacji, ochrony roślin, a także zbioru plonów. Dodatkowo, w jej ramach mieszczą się usługi związane z nawadnianiem oraz utrzymaniem gruntów rolnych w dobrym stanie agronomicznym i środowiskowym.

Usługi Wspomagające Chów i Hodowlę Zwierząt (PKD 01.62.Z)

Podklasa PKD 01.62.Z obejmuje działalność rolniczą świadczoną na zlecenie, w zakresie działań promujących wzrost produkcji zwierząt, opieki nad stadem, wypasania cudzego inwentarza, trzebienia kogutów, czyszczenia kojców itp. Włącza również działalność związaną ze sztucznym unasiennianiem, kolczykowaniem zwierząt, korektą racic, usuwaniem poroża, obcinaniem kiełków u prosiąt, kurtyzacją zwierząt gospodarskich (obcinanie ogonków), przygotowaniem zwierząt gospodarskich do wystaw i pokazów, strzyżeniem owiec oraz prowadzeniem schronisk dla zwierząt gospodarskich. Dodatkowo, świadczone są usługi podkuwania koni.

Podklasa ta nie obejmuje wynajmu miejsc w schroniskach dla zwierząt gospodarskich (sklasyfikowanego w 68.20.Z), działalności weterynaryjnej, włącznie ze szczepieniem zwierząt (sklasyfikowanej w 75.00.Z), ani wynajmowania zwierząt (np. koni do celów rekreacyjnych, sklasyfikowanego w 77.21.Z).

Działalność Usługowa Następująca Po Zbiorach (PKD 01.63.Z)

Podklasa PKD 01.63.Z obejmuje przygotowanie plonów do sprzedaży na rynek pierwotny przez czyszczenie, obcinanie, sortowanie, odkażanie oraz odziarnianie bawełny. Zawiera także przygotowanie liści tytoniowych, szyszek chmielowych, ziół, np. suszenie, przygotowanie ziaren kakaowych, np. łuskanie, a także woskowanie owoców.

Podklasa ta nie obejmuje przygotowania do sprzedaży produktów rolniczych przez producenta (sklasyfikowanego w odpowiednich podklasach grup 01.1, 01.2 i 01.3), działalności następującej po zbiorach skierowanej na polepszenie jakości nasion (sklasyfikowanej w 01.64.Z) ani wstępnego przetwarzania surowca tytoniowego.

Wsparcie dla Rozwoju Usług Rolniczych w ramach PROW 2014-2020

Działanie "Rozwój usług rolniczych" w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) 2014-2020 cieszy się ogromnym zainteresowaniem od pierwszego naboru w 2016 roku. Atrakcyjna zachęta w postaci dofinansowania do 500 tys. złotych sprawia, że przedsiębiorcy chętnie korzystają z możliwości zakupu maszyn o wartości nawet 1 mln zł.

Warunki Ubiegania się o Dofinansowanie

Dofinansowanie na rozwój usług rolniczych może zostać przyznane, jeśli wykonywanie działalności gospodarczej następuje w zakresie określonych kodów PKD. Aby uzyskać pomoc, trzeba prowadzić działalność gospodarczą, która wpisuje się przynajmniej w jeden z wymaganych kodów PKD. Istotnym warunkiem w przypadku uzyskania 500 tys. zł na rozwój usług rolniczych i leśnych jest udokumentowanie przychodów. Prowadząc działalność gospodarczą, trzeba potwierdzić osiągnięcie przynajmniej 20 tys. zł brutto przychodu, a w każdym 12-miesięcznym okresie poprzedzającym dzień złożenia wniosku przychody powinny wynosić nie mniej niż 10 tys. zł. Kolejnym warunkiem jest wielkość przedsiębiorstwa, które musi być mikro lub małym przedsiębiorstwem.

Marcin Trębacki, doradca Agraves, komentuje: “Sprecyzowanie realnych do osiągnięcia celów i właściwe zaplanowanie przedsięwzięcia jest kluczowe już na etapie wnioskowania o pomoc. Po otrzymaniu dotacji beneficjent deklaruje osiągnięcie określonej kwoty przychodów, w ciągu 3 lat od wypłaty pomocy, co warto mieć na uwadze.”

Należy zauważyć, że PROW oferuje również inne znaczące wsparcie, np.:

• 100 tys. zł na deszczownie, systemy i instalacje do nawadniania w ramach modernizacji gospodarstw rolnych w obszarze nawadniania.
• Nawet 900 tys. zł na budowę i modernizację chlewni w ramach modernizacji gospodarstw rolnych - rozwój produkcji prosiąt.
• 60 tys. zł dla młodych rolników na rozpoczęcie działalności.

Kryteria Punktowe

Aby móc wnioskować o 500 tys. zł dofinansowania, wystarczy spełnić kryteria, za które można uzyskać 3 punkty. Punkty przyznawane są za następujące aspekty:

• Innowacje - większa część kosztów kwalifikowanych musi dotyczyć nowych usług lub zmiany technologii dotychczas oferowanych - 2 pkt.
• Ochrona środowiska - gdy zakup maszyn ogranicza niekorzystny wpływ na środowisko naturalne - 2 pkt.
• Rozdrobnienie agrarne - gdy miejsce realizacji operacji znajduje się w powiecie o wysokim rozdrobnieniu agrarnym - max. 1 pkt.
• Podjęcie świadczenia usług melioracyjnych - 2 pkt.
• Podjęcie świadczenia usług w zakresie rolnictwa 4.0 - 2 pkt.
• Doświadczenie lub kwalifikacje - gdy osoba fizyczna posiada doświadczenie w realizacji projektów o charakterze podobnym do przedmiotu operacji, lub posiada odpowiednie kwalifikacje (z wyłączeniem usług, w których trzeba świadczyć usługi od min. 3 lat) - 2 pkt. Kryterium to ma zastosowanie wyłącznie do osób fizycznych wnioskujących o pomoc, a podmiot wnioskujący nie będzie mógł się wykazać kwalifikacjami zatrudnionego pracownika.

Rozszerzenie Zakresu Usług i Beneficjentów

Ministerstwo Rolnictwa wyjaśniło, że od 24 czerwca br. obowiązują nowe przepisy rozszerzające grupę beneficjentów o cztery zakresy usług, m.in. związane z leśnictwem czy wykorzystaniem technologii cyfrowych.

Usługi Leśne (PKD 02.40.Z)

Po pierwsze, są to usługi związane z leśnictwem według kodu PKD 02.40.Z (Działalność usługowa związana z leśnictwem). Zakup ciągnika rolniczego wraz z doposażeniem w odpowiednie elementy, które umożliwią jego wykorzystywanie do prac leśnych, może być kosztem kwalifikowalnym w zakresie usług związanych z leśnictwem. Przepisy rozporządzenia wskazują katalog urządzeń (wraz z ich przeznaczeniem), które mogą być użytkowane wyłącznie w zakresie dotyczącym operacji i zawierającym się w kodzie 02.40.Z. Dopuszczalne jest świadczenie usług objętych tym kodem na rzecz prywatnych właścicieli lasów, o ile mieszczą się w jego zakresie.

Usługi Zabezpieczania i Utrzymania Urządzeń Wodnych

Drugim zakresem usług są te związane z zabezpieczaniem/utrzymaniem urządzeń wodnych. Pomoc udzielana będzie dla działalności gospodarczej wykonywanej w ramach następujących kodów PKD: 42.21.Z Roboty związane z budową rurociągów przesyłowych i sieci rozdzielczych; 42.91.Z Roboty związane z budową obiektów inżynierii wodnej; 01.61.Z Działalność usługowa wspomagająca produkcję roślinną. Usługi takie będą mogły być świadczone m.in. w ramach wykaszania rowów melioracyjnych, porządkowania i konserwacji stawów (w tym rybnych) oraz zbiorników wodnych związanych z rolnictwem w celu zachowania ich funkcji.

Przez pojęcie „działalność usługowa związana z rolnictwem w zakresie zabezpieczania lub utrzymania urządzeń wodnych” należy rozumieć usługi, które spełniają trzy warunki: muszą być związane z rolnictwem (tj. wykonywane na rzecz podmiotu prowadzącego działalność rolniczą lub na gruntach rolnych), muszą dotyczyć zabezpieczenia lub utrzymania urządzeń wodnych (zgodnie z definicją w art. 16 pkt 65 ustawy Prawo wodne) oraz muszą wpisywać się w zakres działalności określony kodami PKD wymienionymi w załączniku nr 1 rozporządzenia.

Akceptowane będą dowody sprzedaży usług wykonanych zarówno sprzętem zakupionym w ramach operacji, jak i pozostałym posiadanym sprzętem, o ile rodzaj usług mieści się w określonym zakresie. Zakup ciągnika rolniczego może być kosztem kwalifikowalnym, gdy będzie połączony z urządzeniem służącym do prac melioracyjnych, pod warunkiem, że jego wykorzystywanie będzie związane z usługami rolniczymi lub leśnymi.

Usługi Mycia i Dezynfekcji

Trzecim rodzajem usług są te związane z myciem i dezynfekcją. Wsparcie będzie udzielane na rozwój usług w zakresie mycia i dezynfekcji budynków produkcyjnych, gospodarczych, inwentarsko-składowych; urządzeń, maszyn i pojazdów rolniczych; oraz urządzeń, maszyn i pojazdów leśnych. Maszyny typu podnośnik koszowy lub nożycowy, choć same w sobie nie służą bezpośrednio do mycia, są niezbędne do wykonania usługi (umożliwiają dotarcie do wyższych poziomów budynków) i jako urządzenia pośrednio związane z tą usługą mogą stanowić koszt kwalifikowalny. Warto zaznaczyć, że podlewanie upraw leśnych wodą oraz mycie szklarni lub tuneli foliowych nie wchodzi w zakres kwalifikowanych kosztów w tym obszarze wsparcia.

Usługi Związane z Wykorzystaniem Technologii Cyfrowych (Rolnictwo 4.0)

Czwartą grupą usług są te związane z wykorzystaniem technologii cyfrowych. Resort wyjaśnił, że w naborze premiowane będą przedsięwzięcia związane m.in. z rolnictwem precyzyjnym. Środki można przeznaczyć na zakup stacji bazowych służących do przesyłki danych (np. LoRaWan), sensorów, urządzeń i czujników do pomiaru wilgotności gleby, temperatury, jakości powietrza, jakości wody, urządzeń sterujących, dronów do inspekcji infrastruktury (np. melioracyjnej, nawodnieniowej, budynków). Katalog kosztów kwalifikowanych obejmuje także zakup laptopa, tabletu, serwera oraz gotowych rozwiązań wspomagających wdrażane technologie cyfrowe (maksymalnie 20 proc. kosztów kwalifikowanych).

Należy jednak pamiętać, że zgodnie z katalogiem kosztów kwalifikowalnych, wsparciem podlegają wymienione wyżej elementy technologii cyfrowych. Maszyny i urządzenia rolnicze wyposażone w elementy do precyzyjnego rolnictwa, takie jak ciągnik rolniczy wyposażony w sensor do pomiaru poziomu azotu w uprawach zbóż oraz rzepaku, nie stanowią kosztu kwalifikowalnego w ramach tego obszaru wsparcia. Nie ma możliwości uzyskania wsparcia na zakup środków transportu służących do transportu maszyn na miejsce wykonywania usługi (np. lawet).

Zasady Klasyfikacji Działalności (GUS i PKD)

GUS wydaje pomocniczo tzw. informacje dotyczące standardów klasyfikacyjnych, jednak to na podatniku ciąży obowiązek odpowiedniego opisania stanu faktycznego. Wadliwie opisany stan faktyczny oznaczać może nieprawidłową interpretację GUS. Ważne, aby już na etapie przygotowywania wniosku do GUS wiedzieć, od jakich okoliczności w danym przypadku zależy klasyfikacja działalności czy produktu. Polska Klasyfikacja Działalności (PKD) 2007 (aktualne PKD 2011) zawiera zmiany, które zostały wprowadzone w klasyfikacji Organizacji Narodów Zjednoczonych - International Standard Industrial Classification of all Economic Activities ISIC Rev.4 (Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Rodzajów Działalności) oraz klasyfikacji Unii Europejskiej - Statistical Classification of Economic Activities in the European Community NACE Rev. 2 (Statystycznej Klasyfikacji Działalności Gospodarczych w UE). PKD nie wprowadza odrębnych grupowań ze względu na formę własności jednostki, rodzaj organizacji prawnej czy sposobu działania, ponieważ te kryteria nie są związane z charakterystyką samej działalności. Jednostki prowadzące ten sam rodzaj działalności są sklasyfikowane w tym samym grupowaniu PKD, niezależnie od formy własności czy struktury.

Pomoc De Minimis w Usługach Rolniczych

Zmiany w Regulacjach

W dniu 1 stycznia 2024 r. zaczęło obowiązywać rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2831 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis. Akt ten zastąpił wcześniej obowiązujące rozporządzenie Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 roku. Niemniej jednak, w art. 7 ust. 4 rozporządzenia nr 1407/2013 wskazano, iż po upływie okresu stosowania niniejszego rozporządzenia wszelkie programy pomocy de minimis spełniające warunki określone w tym rozporządzeniu pozostają objęte niniejszym rozporządzeniem przez kolejne sześć miesięcy. W praktyce oznacza to możliwość stosowania rozporządzenia 1407/2013 do 30 czerwca 2024 r.

Uwzględniając powyższe oraz mając na uwadze planowane zakończenie weryfikacji wniosków o przyznanie pomocy w ramach operacji typu "Rozwój przedsiębiorczości - rozwój usług związanych z rolnictwem i leśnictwem" w pierwszej połowie 2024 r., przyjęto, iż pomoc de minimis udzielana w 2024 r. w ramach ww. typu operacji będzie odbywała się nadal w oparciu o rozporządzenie 1407/2013. Decyzja ta wynika z dążenia do zapewnienia równego traktowania wszystkich wnioskodawców ubiegających się o wsparcie w naborze przeprowadzonym w 2022 r.

Rozdzielność Rachunkowa i Zakaz Wykorzystywania Maszyn

W przypadku ubiegania się o pomoc w poddziałaniu 6.4 przez rolnika lub małżonka rolnika, do podmiotów powiązanych zaliczyć trzeba również osoby wspólnie prowadzące z wnioskodawcą gospodarstwo rolne (o ile gospodarstwo nie jest prowadzone samodzielnie). W konsekwencji dane o pomocy de minimis uzyskanej przez te osoby należy uwzględnić w sekcji VI.3 wniosku.

W poddziałaniu 6.4, w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego zarówno działalność nierolniczą (usługi) jak i rolniczą (gospodarstwo rolne), aby mógł on skorzystać z maksymalnej kwoty dofinasowania (500 000 zł), musi prowadzić rozdzielność tych działalności. Osiąga się to np. poprzez wyodrębnienie przychodów i kosztów związanych ze wspieraną działalnością (usługową), która uniemożliwi przeniesienie korzyści na działalność w sektorach objętych niższym limitem (w tym przypadku na rolnictwo). Wynika to z faktu, iż pomoc w poddziałaniu 6.4 ma charakter pomocy de minimis, a w sektorze rolnictwa maksymalny limit tej pomocy to 20 tys. euro.

Aby wywiązać się z obowiązku prowadzenia rozdzielności, wystarczające jest prowadzenie ewidencji przychodów i kosztów dla działalności pozarolniczej (w tym usług dla rolnictwa). W przypadku uproszczonych form księgowych (np. karta podatkowa lub ryczałt), które nie ewidencjonują szczegółowo przychodów i kosztów, konieczne jest prowadzenie dodatkowej ewidencji sprzedaży i zakupów na potrzeby VAT, lub odrębnej ewidencji dla celów zachowania rozdzielności rachunkowej, zapewniającej prawidłowe przypisywanie przychodów i kosztów.

W związku z faktem, iż pomoc udzielana w ramach poddziałania 6.4 ma status pomocy de minimis, beneficjent nie może wykorzystywać maszyn, których nabycie zostało częściowo sfinansowane w ramach tego poddziałania, na potrzeby własnej działalności rolniczej, czyli de facto nie może nimi wykonywać prac w gospodarstwie rolnym będącym w jego posiadaniu (lub współposiadaniu). Zakaz ten dotyczy okresu, w którym trwają zobowiązania wynikające z zawartej umowy o przyznaniu pomocy w poddziałaniu 6.4.

Pytania i Odpowiedzi Dotyczące Kwalifikowalności Kosztów i Usług

Kwalifikowalność Zakupu Ciągnika

• W obszarze usług związanych z rolnictwem w zakresie zabezpieczania lub utrzymania urządzeń wodnych, zakup ciągnika rolniczego może być kosztem kwalifikowalnym, gdy będzie połączony z urządzeniem służącym do prac melioracyjnych.
• Zakup ciągnika rolniczego wraz z doposażeniem w odpowiednie elementy, które umożliwią jego wykorzystywanie do prac leśnych, może być kosztem kwalifikowalnym w zakresie usług związanych z leśnictwem.
• Katalog kosztów kwalifikowanych obejmuje maszyny rolnicze, dlatego wskazany w nim ciągnik należy rozumieć jako ciągnik rolniczy, który zgodnie z definicją zawartą w Ustawie Prawo o ruchu drogowym, oznacza pojazd silnikowy, którego konstrukcja umożliwia rozwijanie prędkości nie mniejszej niż 6 km/h, skonstruowany do używania łącznie ze sprzętem do prac rolnych, leśnych lub ogrodniczych. Ciągnik taki może być również przystosowany do ciągnięcia przyczep oraz do prac ziemnych. Powyższy katalog nie obejmuje swym zakresem zakupu środków transportu innych niż przyczepy rolnicze.

Inne Maszyny i Urządzenia

• Podnośniki koszowe lub nożycowe są niezbędne do wykonania usługi mycia i jako urządzenia pośrednio związane z tą usługą mogą stanowić koszt kwalifikowalny w ramach obszaru wsparcia, pod warunkiem, iż z biznesplanu jednoznacznie wynika, że będą wykorzystywane do usług mycia i dezynfekcji.
• Wiertnice przeznaczone do pionowych wierceń, np. studni głębinowych, nie mogą podlegać dofinansowaniu w ramach poddziałania 6.4.
• Zakup środków transportu służących do transportu maszyn na miejsce wykonywania usługi (np. lawet) nie jest możliwy do uzyskania wsparcia w ramach poddziałania 6.4.

Warunki Realizacji Działalności

• Przedsiębiorca, który w momencie ubiegania się o pomoc nie miał wpisanego w CEIDG kodu PKD, o wsparcie którego się ubiega w ramach operacji, musi go zarejestrować przed dniem złożenia pierwszego wniosku o płatność.
• Działalność polegająca na świadczeniu usług dla rolnictwa jest w znaczącej większości przypadków działalnością wykonywaną sezonowo. Zawieszenie działalności usługowej w okresie „poza sezonem” - co do zasady - nie będzie traktowane jako naruszenie postanowień zawartej umowy z ARiMR (o ile beneficjent nie zaplanował całorocznego wykonywania tej działalności).
• Kwota 500 000 zł jest maksymalnym limitem przypadającym na beneficjenta poddziałania 6.4 (na wszystkie zakresy usług łącznie) w całym okresie wdrażania PROW 2014-2020. Wykorzystanie tego limitu uniemożliwia dalsze skuteczne ubieganie się o pomoc.
• Beneficjent poddziałania 6.4 w okresie trwałości operacji zobowiązany jest do wykorzystywania zakupionych maszyn, narzędzi i urządzeń wyłącznie do świadczenia usług określonych w biznesplanie, mieszczących się w kodach PKD objętych wsparciem.

tags: #dzialalnosc #uslugowa #wspomagajaca #rolnictwo #i #nastepujaca