Traktory Fordson Dexta i Ford Dexta to ikony w historii maszyn rolniczych, symbolizujące niezawodność, wszechstronność i postęp technologiczny. Od swoich początków w Dagenham w Anglii po modernizację w ramach serii 6X, modele te odegrały kluczową rolę w mechanizacji rolnictwa na całym świecie.
Fordson Dexta: Geneza i Charakterystyka
Fordson Dexta, produkowana od 1958 do 1961 roku w fabryce w Dagenham w Anglii, była wszechstronnym ciągnikiem użytkowym znanym ze swojej niezawodności i wytrzymałości. Dostępna była zarówno w wersji wysokoprężnej, jak i benzynowej, co pozwalało zaspokajać różnorodne potrzeby rolnictwa. Ciągnik oferował moc 32 KM (23.9 kW) przy znamionowych obrotach 2000 obr./min i praktyczny układ przeniesienia napędu z 6 biegami do przodu i 2 biegami wstecznymi, w połączeniu z suchym sprzęgłem tarczowym. Taka konfiguracja zapewniała rolnikom elastyczność i kontrolę niezbędną do poruszania się po różnych terenach i wydajnego wykonywania szerokiego zakresu zadań.
Jego dziedzictwo wykraczało poza możliwości mechaniczne; symbolizował erę modernizacji rolnictwa i postępu technologicznego. Sprzedawany w Stanach Zjednoczonych jako Diesel 2000, stał się podstawowym produktem w gospodarstwach rolnych na całym świecie, ucieleśniając ducha innowacji i produktywności, który charakteryzował krajobraz rolniczy połowy XX wieku. Dostępność w wielu konfiguracjach, w tym w modelach wąskich i przemysłowych, dodatkowo podkreślała jego zdolność dostosowywania się do różnych praktyk rolniczych i środowisk.
Dane Techniczne Fordson Dexta
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Marka (producent) | Fordson |
| Model ciągnika | Fordson Dexta |
| Lata produkcji | od 1958 do 1961 r. |
| Maksymalna moc | 32 KM (23.9 kW) |
| Obroty znamionowe | 2000 obr. / min. |
| Rodzaj paliwa | Olej napędowy (diesel) |
| Typ silnika | Ford-Perkins A3.144, Diesel (silnik wysokoprężny) |
| Pojemność silnika | 2.37 l. |
| Liczba cylindrów | 3 |
| Średnica tłoka | 89 mm |
| Skok tłoka (suw) | 127 mm |
| Chłodzenie | Silnik chłodzony cieczą |
| Napięcie zasilania rozrusznika | 12 V |
| Akumulator | 12 V |
| Liczba obrotów WOM | 540 obr. / min. |
| Rodzaj hamulców | mechaniczne, z mechanizmem różnicowym |
| Ciężar | od 1496 kg do 2721 kg (w zależności od wersji) |
| Długość | 3010 mm |
| Szerokość | 1638 mm |
| Rozstaw osi | 1800 mm |
| Napęd | 4x2, 2WD (w zależności od wersji) |
| Liczba biegów do przodu | 6 |
| Liczba biegów do tyłu | 2 |
Fordson Super Dexta: Ewolucja Mocy
Ciągnik Fordson Super Dexta był następcą modelu Dexta, produkowanym od 1962 do 1964 roku. Wyróżniał się większą mocą i ulepszeniami, które poprawiały jego wydajność w gospodarstwie. Podobnie jak poprzednik, był produktem angielskiej fabryki Fordson w Dagenham.
Dane Techniczne Fordson Super Dexta
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Marka (producent) | Fordson |
| Model ciągnika | Fordson Super Dexta |
| Lata produkcji | od 1962 do 1964 r. |
| Maksymalna moc | 45 KM (33.6 kW) |
| Obroty znamionowe | 2250 obr. / min. |
| Rodzaj paliwa | Olej napędowy (diesel) |
| Typ silnika | Ford, Diesel (silnik wysokoprężny) |
| Pojemność silnika | 2.477 l. |
| Liczba cylindrów | 3 |
| Średnica tłoka | 91 mm |
| Skok tłoka (suw) | 127 mm |
| Chłodzenie | Silnik chłodzony cieczą |
| Napięcie zasilania rozrusznika | 12 V |
| Akumulator | 6 V (ilość akumulatorów: 0) |
| Liczba obrotów WOM | 540 obr. / min. |
| Rodzaj hamulców | mechaniczne, z mechanizmem różnicowym |
| Ciężar | od 1592 kg do 2735 kg (w zależności od wersji) |
| Długość | 2997 mm |
| Szerokość | 1638 mm |
| Rozstaw osi | 1800 mm |
| Napęd | 4x2, 2WD (w zależności od wersji) |
| Liczba biegów do przodu | 6 |
| Liczba biegów do tyłu | 2 |
| Skrzynia synchroniczna | Nie, niesynchroniczna |
THE FORDSON SUPER DEXTA
Konsolidacja i Nowa Jakość: Seria Ford 6X (1000)
W 1961 roku Ford podjął decyzję o konsolidacji swoich działów rolniczych, co doprowadziło do powstania serii ciągników 6X, znanej w Europie również jako seria 1000. Był to duży krok w kierunku unifikacji produkcji i wprowadzenia nowych standardów jakości.
Rozwój i Produkcja
Rozwój nowej serii rozpoczęto w 1961 roku, kiedy to postanowiono, że biznes rolniczy zostanie skonsolidowany w ramach wielkiej spółki Ford Tractor Operations z siedzibą w Birmingham w stanie Michigan w USA. Konstruktorzy ze Stanów Zjednoczonych i Anglii opracowali kompletnie nową serię ciągników, która miała być sprzedawana na całym świecie.
W tym celu rozpoczęto budowę dwóch nowych fabryk: zakładu w Basildon w Anglii, który do dziś produkuje ciągniki New Holland serii T6 i T7, oraz przekształconej fabryki samochodów w Antwerpii w Belgii. Fabryka w Basildon, otwarta w 1964 roku, od razu rozpoczęła produkcję nowych modeli Forda serii 6X o mocy 37 - 65 KM. Zakład w Antwerpii, założony w 1922 roku, do 1964 roku produkował samochody, a po przejęciu Forda przez Fiata, w 1996 roku ulokowano tam produkcję i montaż tylnych osi i przekładni do traktorów marki New Holland.
Innowacje w Serii 6X
W porównaniu do starych modeli Fordson, modernizacje w serii 1000 (6X) były znaczne:
- Silniki: Zostały gruntownie odnowione, były krótkosuwowe. 3-cylindrowe wyposażono w pompę dystrybucyjną, a 4-cylindrowy rzędowy w modelu 5000 miał pompę wirową. Według planu miały być produkowane zarówno w wersji wysokoprężnej, jak i benzynowej.
- Skrzynia biegów: Oprócz modelu 2000, skrzynia biegów miała 8+2 przełożeń. Opcjonalnie dostępna była przekładnia półautomatyczna Select-O-Speed z dziesięcioma biegami, która, choć wyprzedzała swoje czasy, szybko zyskała złą reputację.
- Hydraulika: Działała we wszystkich modelach niezależnie od sprzęgła. Funkcje hydrauliki obejmowały wyrównywacz siły ciągu, bezstopniową regulację pozycji oraz regulację prędkości opuszczania podnośnika.
- WOM (Wałek Odbioru Mocy): Model 5000 standardowo wyposażony był w niezależny od sprzęgła WOM. Przy Select-O-Speed we wszystkich modelach dostępny był niezależny WOM 1000 obr./min oraz WOM napędzany podczas jazdy.
- Oś tylna i hamulce: W modelach 4000 i 5000 zastosowano przekładnie planetarne w piastach tylnej osi, a hamulce były mokrymi hamulcami tarczowymi.
- Wygląd: Ciągniki zyskały nowy, bardziej żywy odcień niebieskiego. Miały nowoczesny, kanciasty design, który wiele innych marek osiągnęło dopiero pod koniec lat 60. lub na początku lat 70. Europejskie ciągniki różniły się od amerykańskich światłami - na Starym Kontynencie stosowano światła zamontowane w atrapie chłodnicy, w USA produkowano wersje z wystającymi lampami.
- Komfort: Fajnym elementem ciągnika był fotel rest-a-ride, który miał specyficzną mechaniczną amortyzację siedziska.
Modele i Specyfikacje Serii 6X/1000 (1964-1968)
Seria 6X składała się początkowo z modeli 2000, 3000 i 5000, do których w trakcie rozwoju projektu dodano model 4000. W wielu krajach do solidnie zbudowanego modelu 5000 montowano 6-cylindrowe silniki.
- Ford 2000: 37 KM
- Ford 3000: 37 KM (benzyna) lub 46 KM (diesel). Wersja 3055 z lat 70. miała 52 KM.
- Ford 4000: 55 KM, a od 1968 r. 62 KM.
- Ford 5000: 65 KM, a od 1968 r. 75 KM.
Szczegółowe dane serii Ford 1000 (wybrane modele)
| Parametr | Ford 2000 | Ford 3000 | Ford 4000 | Ford 5000 |
|---|---|---|---|---|
| Lata produkcji | 1964-1968 | 1964-1968 | 1964-1968 | 1964-1968 |
| Liczba cylindrów | 3 | 3 | 3 | 4 |
| Pojemność skokowa | 2590 cm³ | 2868 cm³ | 3294 cm³ | 3819 cm³ |
| Moc znamionowa KM/obr. DIN | 34 SAE/2000 | 46 SAE/2000 | 54 SAE/2200 | 64 SAE/2100 |
| Moment obrotowy Nm/obr. DIN | 124/1400 | 157/1400 | 174/1400 | 208/1400 |
| Liczba biegów | 6+2 | 8+2 | 8+2 | 8+2 |
| Wydajność hydrauliki l/min | 15.1 l/min | 18.2 l/min | 20.4 l/min | 22.7 l/min |
| Siła podnoszenia kg | 1270 kg | 1270 kg | 1450 kg | 1725 kg |
| Hamulce | drum brakes | drum brakes | wet disc | wet disc |
| Masa kg napędu tylnego | (1525) kg | (1590) kg | (1890) kg | (2350) kg |
| Długość cm (napęd tylny) | 321 cm | 323 cm | 348 cm | 360 cm |
Modernizacja 6Y i Zakończenie Produkcji
W 1968 roku dokonano modernizacji serii, wprowadzając nazwę 6Y. Ciągniki z tych lat zwano także Ford Force, a co za tym idzie, poprzednie modele zwyczajowo miłośnicy nazywają "Pre-Force". Nowości w gamie dotyczyły głównie pewnych modyfikacji w silnikach i w wyglądzie pojazdu. Zastosowano nieco inną, prostszą i bardziej kanciastą maskę, nowe naklejki i płaską osłonę chłodnicy.
Uzupełniono serię o nowe 6-cylindrowe wersje: najpierw Forda 8000 (115 KM), a rok później także 9000 (z turbo, 145 KM). Mocne wersje były oczywiście większe, miały reflektory na przedniej krawędzi tylnych błotników i były produkowane wyłącznie w Ameryce. Turbodoładowanie w modelu 4-cylindrowym pojawiło się w 1971 roku w Fordzie 7000. W tym czasie zastosowano także nowy silnik w Fordzie 5000. Rok później w gamie pojawił się Ford 3055, który był krzyżówką modeli 3000 i 4000. W tym samym czasie modele 8000 i 9000 zostały zastąpione przez Fordy 8600 i 9600, które zwiastowały nadejście serii 7A. W efekcie po jedenastu latach produkcję serii 6X/6Y zakończono w 1975 roku.
Ford Dexta w Polskim Rolnictwie
Marka Ford nie jest mocno zakorzeniona w polskim rolnictwie. Zanim zaczęto oficjalnie sprzedawać zachodnie maszyny na polskim rynku, rolniczy oddział Forda został sprzedany Fiatowi. W efekcie nieliczne w Polsce Fordy to efekt indywidualnego importu.
Po wykupieniu rolniczej działalności amerykańskiego koncernu przez Fiata, postanowiono wprowadzić na rynek markę New Holland. W efekcie w wielu maszynach różnych serii z fiatowskim liściem w logotypie zastosowano wiele elementów z ciągników marki Ford. Włoski koncern mógł używać tej nazwy do końca lat 90., ale już wcześniej zaczął przyzwyczajać klientów do nowej marki, jaką wówczas był New Holland, dotąd znany z maszyn rolniczych i oczywiście kombajnów.
Fordy serii 6X/6Y nie były popularne w Polsce i nigdy nie pracowało ich wiele na polskich polach. Dlatego rolnicy nie mają do nich jakiegoś szczególnego sentymentu. Niemniej jednak, ciągniki te, takie jak Ford 3000 z 1966 roku, wciąż bywają wykorzystywane w agroturystyce do prac w gospodarstwie, transportu drewna, materiałów budowlanych oraz uprawy warzyw na własne potrzeby. Do takich zadań Ford nadaje się znakomicie i bez problemów mogą zająć miejsce niejednej „trzydziestki” czy „sześćdziesiątki”, gdyż nie są to pojazdy gorsze od polskich, często nowszych pojazdów. Oczywiście zdobycie części zamiennych może być nieco trudniejsze i z pewnością droższe.