Rolnictwo to branża stawiająca na precyzję i wydajność, a wały uprawowe odgrywają kluczową rolę w przygotowaniu gleby. Te urządzenia mają ogromny wpływ na strukturę ziemi, poprawiają warunki wzrostu roślin i ułatwiają dalsze prace polowe. Współczesny rynek oferuje szeroką gamę wałów uprawowych o różnych konstrukcjach, dopasowanych do zróżnicowanych potrzeb i warunków glebowych. Przyjrzymy się bliżej ich najpopularniejszym rodzajom, zastosowaniom i korzyściom.
Rodzaje wałów uprawowych i ich zastosowanie
W zależności od rodzaju gleby i specyfiki prac polowych, rolnicy mogą wybierać spośród wielu typów wałów uprawowych, każdy z nich zaprojektowany jest do konkretnych zadań.
Wał rurowy
Wał rurowy to klasyczny model, który sprawdzi się na glebach lekkich i pozbawionych kamieni. Dzięki prostej konstrukcji, zbudowanej z grubościennych rur, skutecznie zagęszcza glebę i tworzy idealne warunki do siewu. Najlepiej radzi sobie w suchych warunkach, zapewniając równomierne przygotowanie gleby na wybranej głębokości roboczej. Jest to najbardziej uniwersalny wał w ofercie o średnicy 500 mm. Gwarantuje stabilne prowadzenie agregatu na żądanej ustalonej głębokości roboczej.
Wał teownikowy
Gleby gliniaste wymagają specjalnego podejścia, a wał teownikowy jest do tego idealnym narzędziem. Jego działanie jest bardziej agresywne, dzięki pierścieniom w kształcie odwróconej litery „T”. W efekcie pozwala na skuteczne rozdrabnianie brył ziemi i zagęszczanie podłoża. Wał ten wyposażony jest w belkę ze skrobakami, które zapobiegają zapychaniu się gleby podczas pracy. Jego największą zaletą jest zdolność do równomiernego zagęszczania gleby pasami, co sprzyja równomiernemu wzrostowi roślin. Wał średnicy 500 mm o właściwościach odpowiadających wałowi daszkowemu, zbudowany z sekcji pierścieni teownikowych. Zagęszcza ziemię pasami i znakomicie spisuje się na ziemiach zbrylonych z uwagi na agresywny profil tych pierścieni.
Wał strunowy (gładki i ząbkowany)
Wał strunowy to wszechstronny wybór, który sprawdzi się w wielu warunkach. W wersji gładkiej działa podobnie jak wał rurowy, ale dzięki płaskownikom ustawionym poprzecznie lepiej radzi sobie z kruszeniem twardej gleby i rozdrabnianiem kamieni. W wersji zębatej staje się jeszcze bardziej skuteczny w ciężkich warunkach, oferując precyzyjne rozdrabnianie gleby i przygotowanie jej do kolejnych etapów pracy. Jest to wał o konstrukcji zbliżonej do wału rurowego, opartej na poprzecznie zestawionych sekcjach płaskowników o gładkiej bądź ząbkowanej krawędzi. Wały te są stosunkowo lekkie i uniwersalne, charakteryzują się dobrym współczynnikiem kruszenia i wyrównania wierzchniej warstwy gleby.
Wał Cambridge
Wał Cambridge to klasyka wśród wałów pierścieniowych, która doskonale sprawdza się na glebach kamienistych. Dzięki naprzemiennie rozmieszczonym pierścieniom gładkim i zębatym, wał ten nie tylko wyrównuje powierzchnię, ale także skutecznie kruszy bryły ziemi i przywraca glebie kapilarność. To niezastąpione narzędzie zarówno przed siewem, jak i po nim, gdyż zapewnia odpowiednie warunki dla nasion. Wały Cambridge w połączeniu z kultywatorem są odpowiednie do dodatkowej uprawy gleby przed siewem.
Wał Crosskill
Dla tych, którzy szukają maksymalnej precyzji, wał Crosskill jest świetnym wyborem. Jego żeliwne pierścienie pracują niezależnie, co minimalizuje ryzyko blokowania się elementów roboczych. Wał ten jest szczególnie efektywny na zbryloną glebę, pozostawiając po sobie warstwę o luźnej strukturze. W rezultacie eliminuje powstawanie twardej skorupy na polu. Znakomicie sprawdza się przy rozbijaniu zbrylonej gleby. Pozostawia pas ziemi o luźnej strukturze, a więc zapobiega też powstawaniu skorupy na jego powierzchni. Pierścieniowa konstrukcja wału chroni go przed zapychaniem się. Wał znakomicie sprawdza się na glebach lekkich.
Wał Packer
Gleby o dużej zawartości resztek pożniwnych czy wymagające głębokiego zagęszczenia potrzebują narzędzia o wysokiej wytrzymałości. Wał Packer to ciężka konstrukcja, która radzi sobie zarówno z wyrównaniem powierzchni, jak i rozbijaniem brył czy wciskaniem kamieni w glebę. Jego zęby o agresywnym ustawieniu oraz belka ze skrobakami czynią go narzędziem niezastąpionym w trudnych warunkach polowych. Jest to wał pełny zębaty o średnicy 500 mm, idealny na gleby mokre, zakamienione oraz te z dużą ilością resztek organicznych. Budowa wału zapewnia równomierne, średnie zagęszczenie górnej warstwy ziemi na całej szerokości uprawianego pasa. Wspomagany przez sekcję skrobaków oczyszczających wał z wilgotnej ziemi, z powodzeniem stosowany może być również na glebach średnich oraz ciężkich. Skrobaki wykonane są ze stali hartowanej, co wpływa na ich długą żywotność przy zachowaniu pełnej skuteczności roboczej. Każda pojedyncza płytka skrobaka jest regulowana na stabilnym uchwycie, co pozwala na długie ich użytkowanie.
Wał gumowy
Wał zbudowany z gumowych pierścieni o średnicy 500 mm. Może pracować w warunkach zarówno gleb wilgotnych, jak i suchych. Znakomicie sprawdza się w przygotowaniu pól do siewu w mulcz. Właściwości gumy, z jakiej wykonane są pierścienie oraz stosowane skrobaki wału, pozwalają na wyeliminowanie niepożądanego zapychania się wału, a dzięki optymalnej średnicy i stosunkowo niewielkiemu oporowi toczenia nie dochodzi też do efektu „pchania” ziemi nawet przy niskich prędkościach roboczych.
Wał daszkowy
Stosowanie wału daszkowego wskazane jest szczególnie na gleby o tendencji do brylenia. Sekcja skrobaków nożowych wspomaga agresywnie uprawiające glebę pierścienie, co daje gwarancję intensywnego rozbicia brył ziemi.
Wał pryzmatyczny
Profil wału pryzmatycznego został stworzony specjalnie do uprawy przedsiewnej. Kształt zębów minimalizuje przyklejanie się ziemi, co przekłada się na optymalne spulchnianie gleby pod siew.
Wał ceownikowy
Wał zbudowany z profili w kształcie litery C wyróżnia się pewną unikatową cechą: profile wypełniają się podczas pracy glebą, która chroni pierścienie, wpływając na wydłużenie ich żywotności. Pierścienie nie ingerują w glebę dużą powierzchnią. Główną powierzchnię styku z uprawianym pasem stanowi zasklepiająca pierścienie gleba, chroniąc pole przed tworzeniem się powierzchniowej zbitej warstwy. Każdy z tworzących wał pierścieni pracuje samodzielnie względem osi. Wał dostępny jest w dwóch wersjach: pojedynczej lub podwójnej. W wersji tandem pierścienie zazębiają się i dają jeszcze lepszy efekt kruszenia przerzucanej gleby.
Wał pierścieniowy
Składający się ze sprężystych, wykonanych ze stali utwardzanej pierścieni wał dedykowany jest dla uprawy gleb ciężkich. Wał umacnia glebę pasowo, rozbijając bryły i stwarzając lepsze warunki do podsiąkania gleby. Zabezpieczające wał przed zapychaniem czy zaklejaniem wilgotną ziemią skrobaki nożowe dodatkowo kruszą bryły gleby przedostające się w przestrzenie między pierścieniami.
Wał tandem
Na większość typów maszyn z oferty istnieje możliwość nabudowania układu tandemowego wałów doprawiających. Tandem to propozycja zestawionych wałów strunowego (400 mm) oraz rurowego (400 mm). Dzięki zawieszeniu wałów na ramie z zawiasami, wały mogą pracować, dostosowując się do nierówności na polu, unikając efektu podbijania, który odbijałby się obniżeniem jakości pracy. Wał pozwala na stabilne prowadzenie agregatu przy zachowaniu ustawionej głębokości roboczej.
Wał gumowy i trapezowy (wersje dostosowane do siewnika)
Wał gumowy o średnicy 560 mm oraz wał trapezowy o średnicy 560 mm nadają się do pracy w niemal każdych warunkach, szczególnie na glebach lekkich i średnich. Narzędzia te są przystosowane do pracy z siewnikiem. Dzięki swojej budowie wał zagęszcza glebę jedynie w miejscu, gdzie spadają nasiona, pozostawiając otwartą glebę pomiędzy rzędami.
Wały nożowe
Wały nożowe to skuteczne narzędzia do rozdrabniania resztek pożniwnych i przygotowania gleby pod uprawę. Firma Mandam oferuje wał nożowy, który imponuje swoją szerokością roboczą podczas pracy.
Agregaty uprawowe Front Packer i Front Packer NH
Agregaty uprawowe Front Packer i FPNH marki Agro-Tom to nowoczesne maszyny montowane na przedni TUZ ciągnika, które zwiększają efektywność pracy w polu. Umożliwiają jednoczesne doprawianie gleby i pracę z maszyną zawieszoną z tyłu, co skraca czas uprawy i ogranicza zużycie paliwa.
Agregat uprawowy Front Packer AGRO-TOM
Front Packer (FP)
FP jest mniejszym, lżejszym i bardziej wszechstronnym agregatem, oferującym specjalistyczny wał Crosskill (FPC) do przygotowania gleby po orce. Agregat uprawowy Front Packer jest dostępny o szerokości roboczej 3,0 m oraz 3,5 m. Maszyna występuje w dwóch wersjach: FPN - agregat z wałem tandem nożowym o średnicy 400 mm oraz FPC - agregat z wałem tandem crosskill o średnicy 500 mm. Nowością w ofercie firmy jest lekki agregat na przedni TUZ o nazwie Front Packer, lżejszy o 100 kg, z wałem nożowym lub wałem crosskill. Agregat występuje w dwóch wersjach: FPN - z wałem nożowym tandem o średnicy 400 mm, przeznaczony do rozdrabniania poplonu lub FPC - z wałem tandem crosskill o średnicy 500 mm, przeznaczony do przedsiewnej uprawy gleby po orce. Maszyna dostępna jest w dwóch szerokościach: 3 lub 3,5 m.
Front Packer NH (FPNH)
FPNH jest wałem nożowym o znacznie większych szerokościach roboczych (do 7.5 m) i większym zapotrzebowaniu na moc, zaprojektowanym jako wał tnący do maksymalnego rozdrabniania resztek pożniwnych na większych powierzchniach i posiadającym hydrauliczne składanie dla transportu.
Korzyści z maszyn na przedni TUZ
Wyposażenie nowych ciągników w przedni TUZ staje się swego rodzaju standardem. W celu dociążenia przedniej osi oraz lepszego rozłożenia masy powszechnie stosuje się obciążniki na przód. Jednak przedni TUZ można również wykorzystać, zawieszając na nim konkretne maszyny, osiągając przy tym wymierne korzyści. Coraz większa świadomość rolników, rosnące ceny paliwa oraz czas przeznaczony na wykonywanie poszczególnych zabiegów agrotechnicznych, którego coraz częściej brakuje, skłania rolników do stosowania agregatów złożonych wieloczynnościowych, czyli do łączenia kilku zabiegów podczas jednego przejazdu.
Dobrą praktyką, coraz częściej stosowaną przez rolników, jest zawieszanie maszyn na przedni TUZ ciągnika. Zastępują one zwykły obciążnik na przód, który mimo swej ważnej funkcji, jaką jest dociążenie całego zestawu podczas prac polowych oraz jak najlepsze wyrównanie nacisków na poszczególne osie ciągnika, nie pełni dodatkowych funkcji. Maszyny zawieszane na przedni TUZ nie tylko dociążają, ale także mają wpływ na ekonomię oraz jakość pracy. Wykonanie kilku zabiegów agrotechnicznych podczas jednego przejazdu roboczego oszczędza nasz drogocenny czas, a także paliwo, które jest bardzo dużym kosztem uprawy. Wykonanie więcej niż jednego zabiegu jednocześnie z wykorzystaniem maszyn zawieszanych na przedni TUZ dodatkowo znacznie zmniejsza zagęszczenie gleby, ograniczając krotność przejazdów na danym polu.
Oferta producentów maszyn na przedni TUZ
Wielu producentów oferuje szeroką gamę maszyn uprawowych i wałów zawieszanych na przedni TUZ, które można dostosować do specyficznych potrzeb gospodarstwa.
Rolmako
Firma Rolmako posiada szeroką gamę maszyn uprawowych i wałów zawieszanych na przedni TUZ. Przykładem są czołowe wały zagęszczające i doprawiające: Cambridge, crosskill, Campbell, o szerokości roboczej dostępnej w zakresie od 2,5 m do 4,0 m oraz średnicy pierścieni od 470 mm do 700 mm. Wały te wraz z ewentualnym dodatkowym wyposażeniem są przeznaczone do ciągników w przedziale mocy od 60 KM do 180 KM. Wały na przedni TUZ w wersji SOLO można rozbudować o dodatkowe narzędzia opcjonalne w postaci włóki lub kultywatora z rzędami zębów typu S oraz różnych wariantów włóki równającej. Elementy robocze zabezpieczone są sprężynami przed nadmiernym obciążeniem. Kolejną alternatywą na przedni TUZ jest brona talerzowa o szerokości roboczej 3 m, rozstawie rzędów 80 cm oraz średnicy talerzy 510-560 mm. Brona na przedni TUZ ma konstrukcję dwubelkową. Na każdej z nich osadzone są sekcje z talerzami ustawionymi przeciwlegle. Wyrównywanie pola przez bronę pracującą przed ciągnikiem pozwala na zwiększenie prędkości roboczej, zwłaszcza po orce w czasie pierwszej uprawy. Brona talerzowa montowana czołowo to idealne rozwiązanie do rozdrabniania materii organicznej, takiej jak ściernisko kukurydzy, rzepaku lub międzyplony. Dostępny jest również kultywator czołowy o szerokości roboczej 3,0 m, który został opracowany zarówno do podstawowej uprawy ścierniska, jak i do uprawy przedsiewnej na suchych, ciężkich gruntach. Element roboczy stanowi ząb SW o wymiarach 70×12 mm z indywidualną sprężynową amortyzacją każdego z nich. Całość uprawy wykańczana jest przez wał doprawiający, którego rodzaj można wybrać spośród dostępnych wariantów, dostosowując maszynę do celu uprawy oraz warunków na polu. W ofercie Rolmako znajdują się również wały nożowe, które mogą być alternatywą dla mulczerów. Dla przykładu wał nożowy ProCut to urządzenie typu tandem składające się z dwóch rotorów tnących o średnicy 375 mm. Na 3,0 m szerokości wału zamocowane jest po 6 rzędów skośnie ułożonych noży podzielonych na 5 segmentów.
Agro-Lift
Bogatą ofertę maszyn na przedni TUZ posiada również firma AGRO-LIFT. Przykładem może być wał Campbella FRONT PACKER. Jest to wał doprawiający na ramie sztywnej, dostępny w szerokościach roboczych od 2,5 m i 3,0 m. Maszyna zaprojektowana została do dociskania gleby, a jej efektem końcowym pracy jest doprawienie gleby, zagęszczenie jej poniżej warstwy siewnej oraz lepsze utrzymanie wilgoci w glebie. Pierścienie Campbella mają średnicę 700 mm. W wyposażeniu opcjonalnym mamy dostępną włókę sprężynową lub 1- i 2-rzędowe przystawki kultywatora. Z podobnym zastosowaniem oraz wyposażeniem opcjonalnym mamy do czynienia przy wale doprawiającym PIN ROLLER. Maszyna dostępna również w szerokościach roboczych 2,5 m oraz 3,0 m z kołami crosskill o średnicy 700 mm. Kolejną opcją jest wał FRONT DISC o szerokości roboczej od 2,5 m do 4,0 m. Wały w tej maszynie osadzone są na rurze zalewanej wodą. Ponadto firma AGRO-LIFT ma w swojej ofercie wał FRONT CUT, który jest wałem nożowym o szerokości 3,0 m. Znajdują się tu wały typu tandem, które zostały wyposażone w 6 noży wykonanych ze stali HARDOX o grubości 8 mm. Wał T-RING jest na rurze zalewanej wodą, a jej pojemność to około 400 l.
Mandam
W ofercie firmy Mandam również znajdziemy sporo ciekawych propozycji wałów na przedni TUZ. Wały Campbell MWC to wały uprawowe do podwieszania na przednim TUZ-ie ciągnika, jednak po właściwym dla modelu zablokowaniu łoża wały mogą być podwieszane na tylnym TUZ-ie. Wały uprawowe Campbell MWC są polecane do użytku w celu zagęszczenia i wyrównania pola przed siewem lub podczas siewu. Model wałów uprawowych Campbell z włóką MWW dodatkowo jest wyposażony w 2 rzędy noży rozdrabniających. Ponadto w wyposażeniu dostępne są łańcuchy, które czyszczą przestrzenie między kołami. Firma Mandam oferuje także wały dogniatające STAR. Ciężkie, żeliwne koła wału zachodzą między siebie, aby samoczynnie się oczyszczać w trakcie pracy. Wał STAR wyposażony jest naprzemiennie w koła żeliwne o średnicy 550 mm i 500 mm. Zróżnicowana wielkość kół sprawia, że gleba zagęszczana jest dwuwarstwowo. W wersji STAR TANDEM koła są jednej średnicy, a konkretnie 550 mm, jednak rozmieszczone są w 2 rzędach, dzięki czemu prędkość pracy może być większa. Wały STAR dostępne są o szerokości roboczej 3,0 m oraz 4,0 m. Dodatkowo wał można doposażyć w dwurzędowy kultywator lub sprężynową włókę zacierającą.
Agro-Tom
Propozycje maszyn na przedni TUZ znajdziemy również w firmie Agro-Tom. Agregat uprawowy Front Packer dostępny jest o szerokości roboczej 3,0 m oraz 3,5 m. Maszyna występuje w dwóch wersjach: FPN - agregat z wałem tandem nożowym o średnicy 400 mm oraz FPC - agregat z wałem tandem crosskill o średnicy 500 mm. Dodatkowo firma Agro-Tom oferuje agregat Front Packer - FPNH, który jest wałem nożowo-tnącym. W ofercie znajdziemy również wał zagęszczający WZ, którego zadaniem jest uzyskanie równomiernego dogniatania w pasie między kołami ciągnika. Wał ten dostępny jest w szerokości roboczej 1,5 m oraz 3,0 m. Kolejną maszyną jest agregat talerzowy FPT. Przeznaczony jest on głównie do uprawy bardzo ciężkich gleb. Dzięki zastosowaniu niezależnego zawieszenia ramy roboczej można pokonywać łuki z opuszczonym agregatem. Maszyna wyposażona została w talerz falisty o średnicy 520 mm. Urozmaiceniem jest głębosz GW. Maszyna jest dostępna w 3 szerokościach: 2,5 m, 3,0 m, 3,5 m, posiadając przy tym odpowiednio 4, 6 i 8 zębów. W wyposażeniu dodatkowym wałów zagęszczających od firmy AgroTom mamy dostępne obciążniki dociążające po 45 kg.
DA Landtechnik
Firma DA Landtechnik poniekąd specjalizuje się w maszynach zawieszanych na przedni TUZ, posiada ona bardzo szeroką ofertę różnego rodzaju wałów. Dobrym uzupełnieniem do zestawu uprawowo-siewnego może być Dragon Front składający się z 2 rzędów talerzy falistych o średnicy 520 mm oraz 560 mm. Maszyna dostępna jest w szerokościach roboczych od 2,5 m do 4,0 m. Dostępny jest także model Dragon hydro, którego zakres szerokości roboczej wynosi od 4,0 m aż do 6,0 m. Do zagęszczenia wierzchniej warstwy gleby po orce sprawdzi się Dragon Cambridge z szerokością roboczą od 1,5 m do 3,0 m oraz średnicą wału od 500 mm do 600 mm. Natomiast do kruszenia brył i wyrównania pola nadawał się będzie Dragon Crosskill z szerokością roboczą również od 1,5 m do 3,0 m. Model Dragon plus to dla odmiany wał 2 rzędów talerzy falistych o średnicy 520 mm, naprzemiennie pracujących i samoczynnie wzajemnie się czyszczących. Dodatkowo za sobą wał jest wyposażony w wał doprawiający kołeczkowy lub rurowy o średnicy 370 mm. Dragon mega natomiast jest maszyną zaprojektowaną do jak najlepszego przygotowania wierzchniej warstwy gleby bezpośrednio przed zasiewem. Standardowym wyposażeniem maszyny są talerze faliste z walcowanymi krawędziami. Dostępne wały dla Dragon mega to: rurowy, Cambridge 530 mm lub 600 mm, crosskill 480/510 mm i pryzmatyczny pojedynczy. W ofercie DA Landtechnik znajdziemy Aragon front oraz Aragon Duo, wyposażone w pierścienie pryzmatyczne o średnicy 530 mm. Wały te wyrównują glebę, dodatkowo polepszając kontakt nasion z glebą. Ponadto firma oferuje maszynę Katana CUT, która wyposażona jest w podwójny wał tnący o średnicy 360 mm każdy, zapewniający wysoką prędkość obrotową. Niezależna konstrukcja ramy roboczej pozwala maszynie na pokonywanie toru jazdy po łuku, a także kopiowanie nierówności.
Damian Tomaszewski, absolwent Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu na kierunku Inżynieria rolnicza, zajmuje się tematyką wpływu rozwijającej się techniki rolniczej na środowisko.