Rosyjskie Ciągniki Gąsienicowe: MT-LB i DT-75

W historii radzieckiej, a następnie rosyjskiej myśli technicznej, powstało wiele typów pojazdów gąsienicowych. Wśród nich szczególne miejsce zajmują uniwersalne maszyny, które z biegiem lat ewoluowały od wyspecjalizowanych ciągników artyleryjskich i rolniczych do wielozadaniowych platform wojskowych. Dwa takie pojazdy, MT-LB i DT-75, stanowią istotne przykłady wszechstronności i długowieczności konstrukcji gąsienicowych.

Wielozadaniowy Transporter-Ciągnik MT-LB

Geneza i Przeznaczenie

Wielozadaniowy, opancerzony, gąsienicowy transporter-ciągnik MT-LB, dobrze znany również w Polsce, został skonstruowany jako ciągnik artyleryjski przeznaczony do holowania armaty przeciwpancernej T-12 kalibru 100 mm i przewożenia jej obsługi oraz amunicji. Z czasem zaczęto wykorzystywać go także w roli transportera opancerzonego.

Pojazd został skonstruowany w Charkowskiej Fabryce Traktorów (ChTZ) w Charkowie pod kierunkiem Anatolija Biełusowa i znajduje się w służbie od 1964 roku. MT-LB był produkowany w ZSRR (po rozpadzie ZSRR w Ukrainie) oraz na licencji w Bułgarii i Polsce.

Charakterystyka i Zastosowanie

MT-LB może holować działo lub przyczepę o masie nawet do 6,5 t. Zaletą MT-LB jest niewielki nacisk jednostkowy, zapewniający mu dużą mobilność w trudnym terenie. Z tego powodu jest on na przykład etatowym środkiem transportu w niektórych batalionach strzelców zmotoryzowanych, w tym w rosyjskich brygadach arktycznych.

Jednak wykorzystanie MT-LB jako transportera opancerzonego ogranicza szereg czynników, a głównym z nich jest bardzo słabe uzbrojenie. Standardowo transporter ten uzbrojony jest tylko w jeden kaem PKT kalibru 7,62 mm, instalowany w jednoosobowej wieżyczce TKB-01-1.

Modyfikacje i Wykorzystanie w Konfliktach

MT-LB znalazł bardzo szerokie zastosowanie w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, gdzie wykorzystywany jest przez obie walczące armie w przeróżnych odmianach.

Oficjalne Modyfikacje Rosyjskie

W Rosji na szeroką skalę przerabiano MT-LB w warianty MT-LBWM lub MT-LBWMK. Na nich to, zamiast wieżyczki TKB-01-1, instalowano otwartą obrotnicę z wielkokalibrowym karabinem maszynowym kalibru 12,7 mm - NSWT na MT-LBWM lub Kord na MT-LBWK. O skali tych konwersji oraz ich zastosowaniu w wojnie przeciwko Ukrainie świadczą liczby. Według informacji portalu oryxspienkop od 24 lutego 2022 roku Rosja straciła 380 standardowych MT-LB oraz aż 163 MT-LBWM/K.

Ukraina również wykorzystywała podobne konwersje (w tym ze starszymi wkm DSzKM kal. 12,7 mm), ale w wyraźnie mniejszej liczbie. Także w dużo mniejszej liczbie trafiają się rosyjskie odmiany MT-LBM 6MA (zastosowano w niej jednoosobową wieżyczkę BPPU od BTR-82 z wkm KPWT kal. 14,5 mm i km PKT kal. 7,62 mm) i MT-LBM 6MA (z taką samą wieżyczką, ale od BTR-82A, czyli z działkiem automatycznym 2A72 kal. 30 mm).

Improwizowane Rozwiązania

Po obu stronach konfliktu są wykorzystywane również różne improwizacje, takie jak bardzo rozpowszechnione pojazdy przeciwlotnicze z działkami ZU-23-2 (odnotowano stratę 22 takich egzemplarzy po stronie rosyjskiej i 10 po ukraińskiej). Do stosunkowo rzadkich należą ukraińskie MT-LB z przyspawaną górną częścią kadłuba od samochodu opancerzonego BRDM-2 z wieżyczką BPU-1 (z wkm KPWT i km PKT).

W styczniu 2023 roku w sieci internetowej pojawiły się zdjęcia tak dziwacznych odmian wozu MT-LB, że ich powstanie nie miało bodaj jakiegoś wiarygodnego wyjaśnienia. Na zdjęciach tych widać przynajmniej kilka pojazdów MT-LB, należących do jednostek "milicji ludowej Donieckiej Republiki Ludowej", faktycznie stanowiących część Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, a od 31 grudnia 2022 roku również formalnie inkorporowanych do nich jako 1. Korpus Armijny. Z transporterów tych zdjęto wieżyczki TKB-01-1, natomiast zamontowano na nich różne wzory uzbrojenia karabinowego stosowanego wcześniej na kutrach Wojenno-Morskogo Fłota.

Na jednym z pojazdów zainstalowano wkm DSzKM kal. 12,7 mm na prostej podstawie słupkowej, której używano na "morskich ochotnikach" jeszcze w latach 30. XX wieku. Na dwóch innych zamontowano odrobinę młodsze, podwójnie sprzężone instalacje wukaemów. Jedna z nich, znana jako 2M-1, to instalacja dwóch wkm DSzKM, przyjęta do uzbrojenia w 1948 roku. 2M-1 jest również dobrze znana w Polsce, bowiem montowano takie stanowiska m.in. na trałowcach projektu 254, zbudowanych w Gdyni dla Marynarki Wojennej PRL. Druga - 2M-7 z dwoma wkm KPW kal. 14,5 mm - została przyjęta do uzbrojenia w 1951 roku i znajdowała się w produkcji przez dziesięć lat. W stanowiska 2M-7 uzbrajano m.in. kutry torpedowe projektu 183R.

We wszystkich trzech przypadkach stanowiska wukaemów zamontowano na dachu przedziału desantowego MT-LB. Strzelec prowadzi z nich ogień w pozycji na stojąco. Żadnej dodatkowej osłony dla niego nie przewidziano. Na 2M-1 i 2M-7 zachowano standardowe tarcze chroniące strzelca tylko od przodu, a podstawa słupkowa dla pojedynczego DSzKM jest całkiem pozbawiona ochrony. Użyteczność takich pojazdów na polu boju jest znikoma ze względu na skrajną wrażliwość strzelca na ostrzał wroga. Zasadność powstania takich przeróbek pozostaje niejasna. Być może przebudowy dokonano z zamiarem przeciwdziałania powietrznym bezzałogowcom, co by tłumaczyło usunięcie zwykłych wieżyczek TKB-01-1. Z drugiej strony do takich zadań nie trzeba było jako nośnika wykorzystywać transportera opancerzonego, ale zupełnie wystarczyłoby zamontować 2M-1 lub 2M-7 na ciężarówce. Na domiar wszystkiego okazało się, że te MT-LB z okrętowymi stanowiskami wukaemów - to wcale nie były pojedyncze egzemplarze. 3 lutego 2023 roku pojawiło się zdjęcie zdobytego przez Ukraińców transportera tego typu ze stanowiskiem 2M-7, ale w odróżnieniu od wcześniej widzianych - z zachowaną wieżyczką TKB-01-1. Pojazd z numerem „281” i znakiem „Z” ma na wieżyczce emblemat (liczba „51” w kołu) sugerujący jego przynależność do 1. Samodzielnej Brygady Strzelców Zmotoryzowanych 1. Korpusu Armijnego.

Ciągnik Gąsienicowy DT-75

Rozwój i Produkcja

DT-75 (ros. ДТ-75) to gąsienicowy ciągnik rolniczy i przemysłowy skonstruowany w Wołgogradzkiej Fabryce Traktorów (WgTZ), produkowany od 1962 roku do początku XXI wieku w kilku wersjach w ZSRR, a następnie Rosji. Stanowił on następcę ciągnika DT-54, produkowanego od 1949 roku w Stalingradzkiej Fabryce Traktorów (od 1961 roku - Wołgogradzka Fabryka Traktorów, Wołgogradskij Traktornyj Zawod - WgTZ).

Zadanie zastąpienia DT-54 nowocześniejszą konstrukcją podjęto już w połowie lat 50., lecz opracowany w latach 1957-1958 ciągnik DT-56 nie przeszedł pomyślnie prób. Udane okazały się natomiast prace nad kolejnym ciągnikiem DT-75, prowadzone pod kierunkiem Michaiła Szarowa. 16 lipca 1959 roku zmontowano dwa prototypy, a następnie do początku kolejnego roku 22 ciągniki serii próbnej, które poddano badaniom. Nowy ciągnik miał lepsze parametry, w tym większą prędkość, a przy tym był prostszy w produkcji. Zachowano w nim ogólny układ zawieszenia ciągnika DT-54. Ciągnik otrzymał nowocześniejszą opływową kabinę typu samochodowego. Władze ZSRR postanowiły w 1960 roku skierować ciągnik DT-75 do produkcji.

Pierwsza partia ciągników DT-75 została skierowana dla radzieckiego wielkoobszarowego rolnictwa już w lipcu 1962 roku, natomiast oficjalnym początkiem produkcji stał się 30 grudnia 1963 roku, kiedy DT-75 zamienił DT-54 na głównej taśmie montażowej WgTZ. W toku produkcji powstawały kolejne odmiany, a sam ciągnik był modernizowany i znacząco zmieniał wygląd.

Produkcja w Wołgogradzie w zmodernizowanych odmianach przetrwała do XXI wieku. W 2009 roku została przekazana do spółki-córki Wołgogradzka Spółka Traktorowa (Wołgogradskaja Traktornaja Kompanija). Ogółem do początku drugiej dekady XXI wieku wyprodukowano ich 2 741 000 sztuk. Od 1965 roku były przedmiotem eksportu, głównie do krajów bloku wschodniego (m.in. Polska, Bułgaria, Czechosłowacja) oraz państw zaprzyjaźnionych, jak Kuba i niektóre państwa afrykańskie.

Charakterystyka Techniczna i Modernizacje

Pierwszą modernizację stanowił DT-75M, wprowadzony do produkcji 28 sierpnia 1967 roku. Wprowadzono w nim mocniejszy silnik A-41 (90 KM), ulepszono mechanizmy przeniesienia napędu, podwyższono dach kabiny. Od 1978 roku produkowano w WgTZ bazowy model drugiego pokolenia DT-75D. Posiadał on wyższą kanciastą kabinę z przednią szybą o ujemnym nachyleniu, przesuniętą w prawo w stosunku do osi ciągnika, a po jej lewej stronie na zewnątrz umieszczony był zbiornik paliwa. Różnił się też przód nadwozia z osłoną chłodnicy. Wysokość z kabiną wynosiła 2710 mm.

Produkowano następnie kolejne modele, różniące się m.in. silnikiem. Odmiany z bakiem paliwa po lewej stronie produkowano tylko w WgTZ. Ciągniki produkowane w Wołgogradzie były typowo czerwone, a ciągniki produkowane w Pawłodarze niebieskie z białym dachem (DT-75M) lub żółte z białym dachem (DT-75MŁ). W Pawłodarze ciągniki DT-75M produkowano do 1992 roku, a modele pochodne - do upadłości fabryki w 1998 roku.

Rozruch silnika następował przy pomocy dwusuwowego gaźnikowego silnika startowego PD-10M2 (DT-74) lub PD-10U (DT-75M), o mocy 10 KM, uruchamianego rozrusznikiem elektrycznym, chłodzonego wodą, którego drugim zadaniem było podgrzanie silnika zasadniczego. Silnik wersji A-41SI nie posiadał silnika rozruchowego, a jedynie rozrusznik.

Zawieszenie składa się z dwóch dwukołowych wózków resorowanych sprężynami śrubowymi (z podwójnymi metalowymi kołami), zawieszonych wahliwie po każdej ze stron. Gąsienicowy układ jezdny dopełniają zębate koła napędowe z tyłu, koła napinające z przodu i dwa podwójne koła podtrzymujące po każdej stronie. Gąsienice mają szerokość 390 mm. Standardowo ciągnik posiadał całkowicie zamkniętą przeszkloną kabinę kilku modeli.

tags: #gasienica #ruski #ciagnik #artyleryjski