W świecie biznesu uczciwa konkurencja jest kluczowym elementem zdrowego rynku. UOKiK, czyli Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, odgrywa istotną rolę w monitorowaniu i kontrolowaniu praktyk rynkowych, chroniąc zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców przed nieuczciwymi działaniami. UOKiK stoi na straży przestrzegania zasad uczciwej konkurencji nie tylko w stosunku do kupujących, ale także w relacjach pomiędzy przedsiębiorcami.
Jednym z zadań UOKiK jest rozpatrywanie skarg na nieuczciwe praktyki rynkowe.
Czyny nieuczciwej konkurencji - definicja i przykłady
Zgodnie z ustawą o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czynem tym jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, które zagraża interesom innych przedsiębiorców lub konsumentów. Prowadzenie działalności gospodarczej powinno odbywać się z poszanowaniem wszystkich stron gospodarczych, zarówno jeśli chodzi o konsumentów, jak i partnerów handlowych. Przedsiębiorcy zobowiązani są nie tylko do poszanowania aktualnie obowiązujących przepisów prawnych, ale także powszechnie przyjętych reguł uczciwej konkurencji. Sama konkurencja nie jest w Polsce zakazana, jednak współzawodnictwo na rynku pomiędzy podobnymi podmiotami gospodarczymi musi odbywać się według zasad uczciwej rywalizacji.
Zgodnie z treścią art. 3 Ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 roku o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.
Czynami nieuczciwej konkurencji są w szczególności:
- wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa,
- fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług,
- wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług,
- naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa,
- nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy,
- naśladownictwo produktów,
- pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie,
- utrudnianie dostępu do rynku,
- przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną,
- a także nieuczciwa lub zakazana reklama,
- organizowanie systemu sprzedaży lawinowej,
- prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym,
- oraz nieuzasadnione wydłużanie terminów zapłaty za dostarczane towary lub wykonane usługi.
Wyrok KIO z 16 czerwca 2023 roku (sygn. akt KIO 1556/23) stanowi, że „Uznanie konkretnego czynu za czyn nieuczciwej konkurencji wymaga ustalenia, na czym określone działanie polegało oraz zakwalifikowania go jako konkretnego deliktu ujętego w rozdziale 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji albo deliktu nieujętego w tym rozdziale, lecz odpowiadającego hipotezie art. 3 ust. 1”.
Jak złożyć skargę do UOKiK?
Kto może złożyć skargę?
Przedsiębiorcy mają prawo do składania skarg na nieuczciwe praktyki konkurencyjne. Jako przedsiębiorca masz prawo i obowiązek dbać o etyczne standardy w swoim otoczeniu biznesowym. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ma obowiązek rozpatrzenia każdej skargi. Jeśli ktokolwiek ma podejrzenia, że dany przedsiębiorca dopuścił się czynu nieuczciwej konkurencji, może zgłosić to do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Warto wiedzieć, że przedsiębiorcy również mają prawo do składania skarg na nieuczciwe praktyki konkurencyjne.
Forma skargi i wymagane dane
Skarga do UOKiK może zostać złożona anonimowo. Ta forma nie wymaga podawania danych nadawcy, aczkolwiek jest to dopuszczalne. Dotyczy to również przedsiębiorców zainteresowanych zgłoszeniem nieprawidłowości dotyczących zachowania zasad uczciwej konkurencji na rynku. W przypadku zgłoszenia anonimowego, odpowiedź nie zostanie wysłana.
Jeśli przedsiębiorca chce jednak podać swoje dane, musi pamiętać o tym, że skarga powinna być podpisana przez uprawnione do tego osoby. W przypadku jednoosobowych działalności gospodarczych skarżącym będzie oczywiście sam przedsiębiorca. W przypadku osób prawnych będą to odpowiednio umocowane organy, np. w przypadku spółki z o.o. zarząd lub ustanowiony pełnomocnik. Skargi i wnioski powinny zawierać imię, nazwisko (nazwę) i adres zamieszkania (siedziby) wnoszącego skargę lub wniosek.
Przebieg postępowania w UOKiK
Wstępna analiza i odpowiedź
UOKiK ma obowiązek przeanalizować każdą złożoną skargę, nawet jeśli jest ona anonimowa. Jeśli skarżący poda swoje dane, musi otrzymać odpowiedź w ciągu 30 dni. UOKiK informuje wówczas, w jaki sposób zamierza rozwiązać daną sprawę i czy w ogóle się nią zajmie. Nie każda skarga zasługuje na uwzględnienie, stąd też tylko część z nich zainicjuje postępowanie kontrolne względem określonego przedsiębiorcy. Jeśli skarżący pomyli się i nie doszło do naruszenia zasad uczciwej konkurencji, UOKiK nie nałoży na niego żadnej kary. Skarżący przedsiębiorca nie musi obawiać się z tego powodu żadnej dodatkowej kontroli.
Postępowanie wyjaśniające
Jeśli skarga okaże się uzasadniona, UOKiK rozpoczyna postępowanie wyjaśniające. Jeśli UOKiK uzna, że skarga jest uzasadniona, przeprowadzi wstępne postępowanie wyjaśniające wobec oskarżanego podmiotu. Na tym etetapie nie są jednak formułowane żadne zarzuty ani przeciwko samemu przedsiębiorstwu, ani też względem osób zarządzających firmą. Przedsiębiorcy nie mają prawa do wglądu w akta sprawy - dotyczy to zarówno zgłaszającego, jak i tego, przeciwko któremu skarga została wystosowana.
Prowadząc postępowanie wyjaśniające, UOKiK może wezwać danego przedsiębiorcę do okazania dokumentacji firmowej czy też złożenia wyjaśnień. Dopuszczalne jest także przeszukanie pomieszczeń przedsiębiorstwa, wliczając w to rzeczy samego przedsiębiorcy.
Postępowanie antymonopolowe
Jeśli postępowanie wyjaśniające okaże się zasadne, tj. gdy UOKiK będzie miał większe podejrzenia co do możliwości naruszenia zasad uczciwej konkurencji, wszczęte zostanie postępowanie antymonopolowe. W przypadku gdy zebrane dowody nie dają przypuszczenia, że doszło do jakiegokolwiek naruszenia, postępowanie ulega zakończeniu. Jeśli skarżący podał swoje dane, otrzyma w takiej sytuacji informację o zakończeniu całej sprawy.
W prowadzonym postępowaniu antymonopolowym przedsiębiorca, któremu stawiane są zarzuty, ma prawo wglądu do akt sprawy i zajmowania oficjalnego stanowiska. Przysługuje mu także prawo do przedstawiania dowodów, które będą działać na jego korzyść.
Wniosek leniency - szansa dla uczestników zmowy
Czasami zdarza się, że przedsiębiorca uczestniczący w zmowie rynkowej nie chce dłużej naruszać obowiązujących zasad uczciwej konkurencji. Aby złagodzić swoją karę, może on złożyć zawiadomienie do UOKiK w ramach specjalnego trybu, który opiera się o tzw. wniosek leniency. Instytucję tę można porównać do udziału świadka koronnego w postępowaniu karnym.
Uczestnik zmowy należący do przedsiębiorców lub osób zarządzających przedsiębiorstwem może złożyć skargę na wszystkie podmioty biorące udział w niedozwolonej zmowie cenowej, w której sam zresztą uczestniczył. W ten sposób zyskuje szansę zmniejszenia kary za naruszenie, a niekiedy nawet jej całkowitego uniknięcia. Abolicja może być tutaj zastosowana zarówno względem całego przedsiębiorstwa, jak i osób wchodzących w skład kadry zarządzającej. Wniosek leniency nie może być zgłoszony anonimowo, przedsiębiorca uczestniczący w zmowie musi podać wszystkie swoje dane oraz przyznać się, że dopuścił się nieuczciwych praktyk rynkowych. Dotyczy to sytuacji, w której duża firma jest zarządzana przez osoby niebędące jej właścicielami. Taka skarga może zostać złożona, nawet gdy osoba zarządzająca nie pełni już swoich funkcji i została zwolniona z pracy.
Procedura rozpatrzenia wniosku leniency jest podobna jak w przypadku standardowej skargi do UOKiK. Urząd przeprowadza postępowanie wyjaśniające i jeśli uzna, że doszło do powstania zmowy cenowej, wszczęte zostanie postępowanie antymonopolowe.
Alternatywne sposoby składania skarg dla konsumentów
Konsument, który chce zgłosić nieuczciwe praktyki może skorzystać z kilku sposobów działania zmierzających do polubownego rozwiązania sporu z przedsiębiorcą. Warto pamiętać, że takie formy rozstrzygnięcia powstałego sporu są z reguły prostsze i szybsze w rozpoznaniu, niż ma to miejsce w postępowaniach sądowych.
Stały polubowny sąd konsumencki
Po pierwsze konsument, który doświadczył nieuczciwych praktyk może złożyć wniosek o rozstrzygnięcie sporu do stałego polubownego sądu konsumenckiego. Żeby wnieść wniosek o rozpoznanie sprawy do sądu polubownego należy złożyć go na specjalnym, dostępnym na stronie internetowej poszczególnych sądów polubownych, formularzu i załączyć stosowne załączniki. Zarówno formularz, jak i załączniki powinny zostać przedłożone w dwóch egzemplarzach.
Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej
Konsument, który chce napisać skargę na praktyki naruszające jego interesy może także złożyć wniosek w sprawie pozasądowego rozwiązania sporu do Wojewódzkiego Inspektora Inspekcji Handlowej. Również w tym wypadku skarga na nieuczciwe praktyki rozpoznana zostanie polubownie na podstawie złożonego przez konsumenta wniosku wraz z załącznikami.
Rzecznik Konsumentów
Konsumenci, którzy chcą napisać skargę na sklep, czy innego przedsiębiorcę mogą również skonsultować się z Rzecznikiem Konsumentów. Rzecznicy Konsumentów działają w większości miast powiatowych, udzielają porad prawnych, pomagają w napisaniu skargi na działania naruszające interesy konsumentów, a nawet mogą wejść do postępowania sądowego obok konsumenta i w ten sposób wspierać go w dochodzeniu należnych mu praw. Kontakt z Rzecznikiem Konsumentów może odbywać się zarówno drogą komunikacji teleinformatycznej, listownie, jak i osobiście w siedzibie Rzecznika Konsumentów.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO)
Warto również wskazać, że konsumentowi przysługują środki ochrony nie tylko w przypadku gdy zostanie dotknięty nieuczciwymi praktykami rynkowymi, ale również w wypadku naruszenia przez przedsiębiorcę przepisów o ochronie danych osobowych. Skargę składa się do Prezesa UODO, przy czym można zrobić to w formie tradycyjnej lub elektronicznej.
Podsumowanie
Przedsiębiorcy mają prawo do składania skarg do UOKiK w zakresie podejrzenia naruszenia zasad uczciwej konkurencji przez inne podmioty. Skargi mogą być wnoszone anonimowo i nie podlegają żadnym opłatom skarbowym. Przedsiębiorcy, którzy uczestniczyli w zmowie cenowej z innymi firmami, mogą złożyć do UOKiK specjalny rodzaj skargi określanej mianem wniosku leniency. Skarga może dotyczyć w szczególności zaniedbania lub nienależytego wykonania zadań przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub jego pracowników, naruszenia praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłego lub biurokratycznego załatwiania spraw. Wnioski mogą dotyczyć w szczególności sprawy ulepszenia organizacji, wzmocnienia praworządności, usprawnienia pracy i zapobiegania nadużyciom, ochrony własności, lepszego zaspokajania potrzeb ludności (art. 227 i 241 Kodeksu postępowania administracyjnego).