Budowa i zastosowanie głębosza sadowniczego

Głęboszowanie to zabieg agromelioracyjny, który zyskuje coraz większą popularność w rolnictwie, zwłaszcza w kontekście propagowania ekologicznego sposobu myślenia o uprawach. Jest to kluczowa metoda poprawiająca strukturę gleby i warunki uprawy, przede wszystkim poprzez rozluźnienie warstwy podornej, zwanej podeszwą płużną.

Podeszwa płużna to warstwa gleby, która ulega zagęszczeniu w wyniku wieloletniego orania na tej samej głębokości oraz ugniatania przez ciągniki i inne ciężkie maszyny rolnicze. Jej zagęszczenie negatywnie wpływa na strukturę ziemi, ograniczając dostęp korzeni do głębszych warstw, przepływ wody i wymianę powietrza. Jest to szczególnie istotne na glebach ciężkich i średnich, gdzie zwarta podeszwa płużna sprzyja powstawaniu zastoisk wodnych, zwłaszcza na ścieżkach przejazdowych. W efekcie głęboszowanie umożliwia odbudowę porowatej struktury gleby.

Znaczenie głęboszowania dla kondycji gleby

Zastosowanie głębosza ma szereg pozytywnych skutków dla środowiska glebowego i upraw:

• Poprawa warunków powietrzno-wodnych: Głęboszowanie działa jak forma drenażu, co zapobiega zastojom wodnym. Spulchniona ziemia lepiej chłonie wodę, co wpływa korzystnie na podsiąkanie i drenaż wierzchniej warstwy gruntu.
• Lepszy rozwój systemu korzeniowego: Spulchniona ziemia ułatwia rozwój systemu korzeniowego roślin, co przekłada się na lepszy wzrost i wydajność upraw. Korzenie mogą sięgać głębiej, co zwiększa dostęp do składników pokarmowych i wody.
• Zwiększona retencja wody: Głębokie spulchnianie zwiększa zdolność gleby do przechowywania wody, co jest kluczowe, zwłaszcza w okresach suszy.
• Redukcja erozji: Zachowanie resztek roślinnych na powierzchni po głęboszowaniu (w niektórych typach maszyn) chroni glebę przed erozją i niekorzystnymi czynnikami atmosferycznymi.
• Ożywienie aktywności mikrobiologicznej: Lepsze napowietrzenie sprzyja aktywności mikroorganizmów glebowych, co jest korzystne dla cyklu materii organicznej.
• Poprawa efektywności nawożenia: Zwiększony dostęp do składników pokarmowych w głębszych warstwach gleby optymalizuje wykorzystanie nawozów.

Budowa i typy głęboszy

Głębosz, jako podstawowe narzędzie w agromelioracji, charakteryzuje się solidną konstrukcją opartą na wytrzymałej ramie. Współczesne konstrukcje głęboszy zostały dostosowane do coraz popularniejszej uprawy bezorkowej, zastępującej tradycyjną orkę, a perspektywiczne kierunki rozwoju uwzględniają również możliwość adaptacji do uprawy pasowej.

Rama i ogólna konstrukcja

Podstawą konstrukcji jest mocna, solidna rama, która jest odporna na naprężenia, uszkodzenia mechaniczne oraz niesprzyjające warunki atmosferyczne. Ramy mogą mieć różne konfiguracje, np. dwurzędową, co pozwala na pracę z większą intensywnością i lepsze rozbicie zagęszczonej warstwy gleby. Robert Stachurski, rolnik ze wsi Stawiszcze, zbudował głębosz, którego rama powstała z ceownika hutniczego 140 mm, połączonego w taki sposób, aby przekrój poprzeczny ramy tworzył zamkniętą figurę geometryczną, co gwarantuje wytrzymałość na zginanie w dwóch płaszczyznach.

Głębosze można podzielić na:

• Pasywne: Charakteryzują się zwartą konstrukcją bez ruchomych elementów. Są przemieszczane przez ciągnik lub inną maszynę rolniczą.
• Aktywne: Wyposażone są w mechanizmy napędowe (np. silniki, przekładnie hydrauliczne lub pneumatyczne), które zapewniają im samodzielną penetrację gleby oraz wykonywanie ruchów roboczych. Ich zaletą jest zdolność do wykonywania precyzyjnych ruchów i kontroli nad procesem pracy.

Elementy robocze - zęby

Różnice między głęboszami oferowanymi przez producentów wynikają głównie z typu zębów i ich rozmieszczenia na ramie. Zespołem roboczym głębosza są bardzo charakterystyczne zęby zakończone dłutami, które wykonują podczas pracy ruchy postępowe i oscylujące.

Kształt trzonu zęba

Kształt trzonu zęba ma istotny wpływ na proces spulchniania gleby:

• Ząb mocowany na prostym trzonie: Jest delikatnie wysunięty do przodu, aby dobrze się zagłębić, minimalizując mieszanie ziemi.
• Ząb na trzonie zakrzywionym do przodu: Jest bardziej eksponowany, co intensyfikuje spulchnianie gleby.
• Ząb zakrzywiony w bok: Generuje większe opory, ale zwiększa obszar spulchniania.

Rodzaje zębów i ich cechy

Producenci oferują różne typy zębów, często z zastosowaniem innowacyjnych rozwiązań:

• Zęby Rolmako Atlas (U638 i U632): Charakteryzują się największą wytrzymałością na zużycie dzięki zastosowaniu najlepszych materiałów. Wyposażenie standardowe to dłuto, płoza oraz osłona grządzieli. Podcinacz skrzydełkowy jest wyposażeniem opcjonalnym. Wszystkie podzespoły zęba narażone na zużycie wykończone są elementami z węglika spiekanego, a części eksploatacyjne są napawane, co wydłuża żywotność i minimalizuje czas serwisowania.
• Zęby typu MICHEL (Rolmako U608, U614, U619): Posiadają zoptymalizowaną geometrię elementu roboczego o zakrzywionym kształcie, który płynnie i stopniowo wnika w strukturę ziemi. Stawiają stosunkowo niewielkie opory, doskonale spulchniając glebę i zapewniając odpowiedni dostęp wody oraz powietrza. Dzięki zakrzywionemu kształtowi ząb lepiej penetruje ziemię i rozbija twardą powłokę, co poprawia zatrzymywanie wilgoci. Podcięta ziemia jest lekko unoszona w górę, a następnie wraca na swoje miejsce, co skutkuje lepszym spulchnieniem w porównaniu z klasycznymi prostymi zębami. Kształt zęba zapewnia jednolite przecięcie powierzchni na całej szerokości roboczej.

Dodatkowe elementy wyposażenia

Współczesne głębosze mają różne rodzaje narzędzi towarzyszących, które doprawiają glebę, takie jak:

• Wały strunowe
• Wały pierścieniowe
• Wały zębate
• Wały talerzowe

Dodatkowo, renomowane firmy oferują szeroki asortyment elementów dodatkowych, które mogą zwiększyć efektywność prac w polu. Wały pierścieniowe, zębate i tarczowe poza doprawianiem gleby odpowiadają za zagłębienie zębów.

Elementy dłuta i podcinacze

• Dwustronne dłuto: Pozwala wydłużyć okres eksploatacji elementu roboczego.
• Boczne podcinacze: Pozwalają szerzej otworzyć rowek, co wzmacnia efekt podsiąkania wody.
• Centralny nacinacz (tzw. "płetwa rekina"): Ułatwia penetrację gleby w jej górnej warstwie i redukuje opory stawiane przez grządziel zęba, jednocześnie ją osłaniając.

Materiały i zabezpieczenia

Zęby są często wykonane z wysokogatunkowej stali borowej o współczynniku twardości 50 HRC. Opcjonalne elementy robocze z węglikiem wolframu zapewniają nawet trzykrotnie dłuższą żywotność, szczególnie na silnie ściernym podłożu, takim jak ziemia piaszczysta.

Grządziel wyposażona jest w dwie wymienne osłony i wykonana z hartowanej stali borowej. Dłuto wraz z bocznymi podcinaczami często stanowi jeden element roboczy. Kąt natarcia zęba pozwala na swobodne i bezproblemowe wejście w ziemię. Hartowane tuleje w uchwytach zęba oraz grządzielach zapobiegają rozbijaniu otworów.

Element roboczy zabezpieczony jest przed przeciążeniem śrubą M20. W wersji z hydraulicznym zabezpieczeniem płynną pracę zapewnia akumulator gazowy. Głębosz może zostać wyposażony w zabezpieczenia przeciążeniowe śrubowe lub hydrauliczne NON-STOP.

Charakterystyka wybranych modeli głęboszy Rolmako

Rolmako proponuje całą gamę maszyn do głęboszowania w różnych wariantach elementów roboczych, dostosowanych do specyficznych potrzeb i warunków uprawy.

Głębosz Rolmako U602

Rolmako U602 to uniwersalne narzędzie z prostymi zębami, charakteryzujące się symetrycznie rozmieszczonymi zębami, które w przeciwieństwie do maszyn w kształcie V, pozwalają lepiej spulchnić glebę dzięki ustawieniu elementów roboczych na jednej belce poprzecznej. Ziemia jest wzruszana jednocześnie na całej szerokości uprawy. Wierzchnia warstwa gleby nie zostaje wymieszana, a resztki roślin pozostają na powierzchni, co zabezpiecza powierzchnię uprawową przed erozją i niekorzystnymi czynnikami atmosferycznymi. Jest to najczęściej spotykany w Polsce model głębosza od Rolmako.

Głębosz Rolmako U608

Głębosz Rolmako U608 to wszechstronne narzędzie rolnicze zaprojektowane z myślą o efektywnym spulchnianiu gleby. Działa idealnie przy ciągnikach o mocy od 160 do 310 KM, oferując szerokość roboczą w dwóch wariantach: 3 m i 4 m, z wyborem odpowiednio 6 lub 8 elementów roboczych. Maksymalna głębokość pracy wynosi 35 cm. W podstawie zestawiony jest ze sprzęgiem do maszyny towarzyszącej, co umożliwia jego połączenie np. z broną talerzową lub wirnikową.

Głębosz Rolmako U614

Rolmako U614 to innowacyjne narzędzie, które wyróżnia się specjalnie zaprojektowaną ramą w kształcie litery V, pozwalającą na efektywną penetrację gleby przy mniejszym zapotrzebowaniu na moc. Zęby z sekcji bliższych ciągnikowi prowadzą wstępne spulchnienie ziemi, umożliwiając zębom w dalszych rzędach efektywną pracę przy mniejszym wysiłku. Głębokość robocza jest regulowana za pomocą przednich, podwójnych kół podporowych.

Głębosz Rolmako U619

Głębosz Rolmako U619 jest odpowiedni do ciągników o mocy od 240 do 400 KM. Dostępny jest w szerokościach roboczych 3 oraz 4 m i posiada odpowiednio 12 oraz 16 elementów roboczych. Maksymalna głębokość pracy to niemal 45 cm. Dwurzędowy głębosz wyposażony w zęby Michel wymaga mniej mocy dzięki umieszczeniu ich jeden za drugim. Odgięcie zębów w drugim rzędzie jest skierowane przeciwnie do odgięcia z pierwszego rzędu, dzięki czemu uzyskuje się efekt podwójnego spulchnienia z poszerzonym rowkiem do podsiąkania oraz odprowadzania wody.

Głębosz wielozadaniowy Rolmako U632

Głębosz wielozadaniowy U632 od Rolmako to narzędzie umożliwiające pracę od wczesnej jesieni po okresie żniw. Posiada podwójne zabezpieczenie sprężynowe chroniące przed przeciążeniem i uszkodzeniami. Wersja U632 jest wyposażona w sprzęg umożliwiający połączenie z innymi maszynami uprawowymi, a otwarta konstrukcja ramy pozwala na łatwe podłączanie dodatkowych maszyn aktywnych, takich jak brony wirnikowe.

Głębosz Rolmako U638

Głębosz Rolmako U638 to zaawansowane narzędzie rolnicze zaprojektowane do głębokiej uprawy gleby. Jego mocna i wytrzymała konstrukcja zapewnia niezawodność i długotrwałe użytkowanie. Skutecznie przełamuje podeszwę płużną i spulchnia glebę, co sprzyja lepszej infiltracji wody oraz korzystnie wpływa na rozwój systemu korzeniowego roślin. U638 jest ceniony za swoją wszechstronność i minimalizuje zużycie paliwa.

Pług dłutowy Rolmako U624

Pług dłutowy Rolmako U624 to nowoczesne narzędzie uprawowe przeznaczone do głębokiej uprawy gleby. Wyposażony jest w mocne dłuta, skutecznie przecina glebę bez jej odwracania, co sprzyja aeracji i przyspiesza procesy mineralizacji materii organicznej. Jest ceniony za efektywność w przełamywaniu podeszwy płużnej i przyczynia się do lepszej integracji resztek roślinnych z glebą.

Głębosz Rolmako STORM

Głębosz Rolmako model STORM to wysoce efektywne narzędzie uprawowe, które zapewnia doskonałe rezultaty w zakresie uprawy gleby. Jego unikatowa konstrukcja została zaprojektowana z myślą o głębokim spulchnianiu ziemi, co ma kluczowe znaczenie dla poprawy jej struktury oraz wzrostu plonów. Głębosz STORM wyróżnia się solidnością wykonania i zdolnością do przełamywania podeszwy płużnej, co pozwala na lepszą aerację gleby oraz efektywniejsze zarządzanie wodą.

Diagnostyka problemu podeszwy płużnej i kiedy głęboszować

Zanim podejmie się decyzję o głęboszowaniu, ważne jest postawienie diagnozy. Wiosenne zastoiska wody to pierwszy znak zwiastujący występowanie podeszwy płużnej. W tych miejscach w czasie wegetacji występuje również niepoprawny rozwój korzeni roślin uprawnych, a rośliny wykazują dużą wrażliwość na niedobory wody.

Podeszwa płużna z reguły występuje bezpośrednio pod warstwą próchniczną, czyli na głębokości około 30-40 cm. Do oceny jej dokładnej lokalizacji przydaje się zaostrzony pręt, który po wykonaniu odkrywki wbija się w ziemię. Wyczuwalny opór świadczy o występowaniu podeszwy. Badanie to powinno być wykonane, gdy gleba jest dobrze uwilgotniona. Na podstawie tego prostego badania należy wyregulować głębokość roboczą głębosza, ponieważ nie zawsze konieczne jest spulchnianie gleby na głębokość 50-60 cm.

Głęboszowanie to bardzo energochłonny zabieg. Zaleca się jego wykonywanie co cztery do pięciu lat, po zakończeniu prac żniwnych, przy niskiej wilgotności powietrza. Brak wilgoci sprzyja pękaniu twardych warstw ziemi. Głęboszowanie należy wykonywać, gdy gleba jest sucha, ponieważ pracujące pod ziemią elementy robocze muszą unosić glebę, a wtedy bez problemu pęka ona na całej szerokości uprawy. Dlatego czas po żniwach i wczesna jesień to najlepszy okres na głębokie spulchnianie gleby.

Należy pamiętać, że podeszwa płużna najczęściej powstaje, gdy orze się w zbyt mokrych warunkach. Koło ciągnika poruszające się w bruździe ugniata glebę kilkadziesiąt centymetrów głębiej. Każda uprawa nadmiernie mokrej ziemi prowadzi do jej zagęszczenia, nawet gdy wykonuje się uprawy w systemie uproszczonym. Wszystkie błędy, które prowadzą do zagęszczenia gleby, trzeba naprawić mocno energochłonną pracą. Ważny jest także płodozmian, a uprawianie gatunków głęboko korzeniących się (np. rzepak, słonecznik, buraki cukrowe) naturalnie głęboszuje glebę.

Parametry techniczne i użytkowe

Głębosze, w zależności od modelu i producenta, mają zamontowane od jednego do pięciu zębów o różnej głębokości roboczej. Moc (KM) niezbędna do wykonania zabiegu zależna jest od rodzaju zastosowanego wału oraz liczby zębów. Minimalna wymagana moc na jeden ząb wynosi do 30 KM w zależności od głębokości pracy i lokalnych warunków glebowych.

Głębosz nie jest maszyną specjalnie skomplikowaną. Nowoczesna technologia wykonania sprawia, iż głębosz jest mechanizmem trwałym na powstawanie ognisk korozji, a także niezwykle odpornym na uszkodzenia mechaniczne. Przechowywanie maszyny może odbywać się pod plandeką. Wartością dodaną jest stała dostępność do głębosza w przypadku stwierdzenia zastojów wody, niezależnie od okresu, który upłynął od ostatniego zabiegu.

tags: #glebosz #sadowniczy #budowa