W dynamicznie rozwijającej się branży budowlanej, transportowej, przemysłowej, rolniczej czy leśnej, kluczowe znaczenie ma posiadanie odpowiednich kwalifikacji do obsługi specjalistycznego sprzętu. Dwa z najczęściej używanych urządzeń, które wymagają specjalistycznych uprawnień, to Hydrauliczny Dźwig Samochodowy (HDS) i wózki widłowe. Chociaż oba służą do przemieszczania ciężkich ładunków, różnią się konstrukcją, zastosowaniem i, co najważniejsze, wymaganymi uprawnieniami.
Co to jest HDS i do czego służy?
HDS to skrót od Hydrauliczny Dźwig Samochodowy. W prostych słowach oznacza to samochód ciężarowy, na którym osadzony jest dźwig lub żuraw. Rozwiązanie to wykorzystywane jest na całym świecie nie bez powodu, a jego główną zaletą jest duża mobilność takiego dźwigu oraz elastyczność w pracy. W porównaniu do dużych żurawi przemysłowych, HDS może bez problemu poruszać się po drogach krajowych i dotrzeć tam, gdzie rozstawienie dużego żurawia jest nieopłacalne lub niepotrzebne.
Hydrauliczny Dźwig Samochodowy sprawdzi się przy mniej wymagającej pracy, aczkolwiek jego duży udźwig (nawet do 16 ton) sprawia, że z powodzeniem wykorzystywany jest w budownictwie, transporcie ciężkim, leśnictwie czy branży rolniczej. Dźwig najczęściej montowany jest na podwoziu samochodu ciężarowego za kabiną kierowcy lub w tylnej części za skrzynią załadunkową. Za sprawność pracy dźwigu odpowiada pompa hydrauliczna, napędzana silnikiem samochodu. HDS może różnić się od siebie zasięgiem ramienia, udźwigiem i przeznaczeniem. Niektóre samochody ciężarowe z dźwigiem posiadają dodatkowe, wysuwane podpory w celu poprawy stabilności pojazdu. Urządzenia służące do załadunku przyczepione do pojazdów, czyli właśnie żurawie, są dziś bardzo często wykorzystywane w transporcie.
Rodzaje uprawnień HDS
Istnieją dwa typy kursów na HDS:
- Kategoria I Ż: Umożliwia obsługę żurawi wieżowo-szynowych.
- Kategoria II Ż: Pozwala na obsługę żurawi przenośnych, stacjonarnych, przewoźnych i samojezdnych. HDS kat. II to żurawie przenośne, których obsługa wymaga posiadania odpowiednich uprawnień.
Wymagania i proces uzyskania uprawnień HDS
Hydrauliczny dźwig samochodowy obsługiwany może być przez wykwalifikowanego operatora, który posiada uprawnienia HDS. Uprawnienia HDS to udokumentowane kwalifikacje i umiejętności obsługi dźwigu. Są one niezwykle ważne, ponieważ dźwigi tego typu znacznie ułatwiają pracę, ale są również potężnym sprzętem. Osoba bez kwalifikacji może wyrządzić dużo szkód i spowodować znaczne straty, zwłaszcza podczas przenoszenia wielotonowych ładunków, gdzie nawet najmniejszy błąd może spowodować katastrofę lub zagrozić zdrowiu i życiu osób będących w pobliżu.
Aby uzyskać uprawnienia HDS, należy ukończyć kurs i uzyskać pozytywny wynik z egzaminu państwowego. Kurs HDS to specjalistyczne szkolenie przeznaczone dla osób pracujących w transporcie drogowym, które chcą uzyskać uprawnienia operatora żurawia hydraulicznego. Szkolenie to obejmuje zarówno teorię, jak i praktykę obsługi żurawi HDS, a jego głównym celem jest przygotowanie uczestników do egzaminu państwowego oraz uzyskania kwalifikacji zawodowych.
Program szkolenia na operatora HDS składa się z dwóch integralnych części: teoretycznej i praktycznej. Część teoretyczna obejmuje wykłady na temat budowy i obsługi żurawów HDS, zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także dozoru technicznego nad urządzeniami. Uczestnicy poznają również prawa i obowiązki operatora żurawi oraz zasady eksploatacji dźwigów. Część praktyczna polega na wykonaniu czynności związanych z obsługą techniczną codzienną (OTC) oraz wykonaniu zadania praktycznego na urządzeniu.
Wymagania dla kandydatów na kurs HDS:
- Ukończone 18 lat.
- Wykształcenie przynajmniej podstawowe.
- Orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do obsługi maszyn HDS.
- Posiadanie prawa jazdy kat. B jest wymagane, a kat. C jest bardzo cenione, ponieważ większość żurawi montowanych jest na samochodach ciężarowych wymagających tej kategorii prawa jazdy.
Egzamin na operatora HDS składa się z dwóch części: teoretycznej i praktycznej. Szkolenie na operatora HDS odbywa się w ośrodku szkoleniowym, który dysponuje własnym żurawiem przenośnym oraz przewoźnym. Zajęcia teoretyczne i praktyczne prowadzone są przez doświadczonych instruktorów, którzy posiadają odpowiednie kwalifikacje i bogate doświadczenie. Każdy kurs HDS kończy się sprawdzianem, który przeprowadza odpowiednio wykwalifikowany egzaminator wyznaczony z Urzędu Dozoru Technicznego (UDT).
Ważność uprawnień HDS i związane z nimi kwalifikacje
Uprawnienia HDS są ważne przez 5 lat, co sprawia, iż regularne aktualizowanie wiedzy i umiejętności jest niezbędne dla każdego operatora, zapewniając jednocześnie ciągłość wykonywania pracy bez przerw wynikających z wygaśnięcia certyfikatu. W obliczu dynamicznego wzrostu branży budowlanej oraz transportowej, uprawnienia HDS nabierają kluczowego znaczenia nie tylko w kontekście zapewnienia wysokich standardów bezpieczeństwa, ale także jako fundament rozwoju kariery zawodowej. Posiadanie tych certyfikatów umożliwia dostęp do atrakcyjniejszych ofert pracy, wyższych zarobków oraz pozwala na nabycie zaawansowanych kompetencji technicznych, które wyróżniają na konkurencyjnym rynku pracy.
Uprawnienia hakowego a HDS
W Polsce posiadanie uprawnień do obsługi HDS nie zwalnia z konieczności posiadania również uprawnień hakowego, gdyż każdy rodzaj urządzenia do podnoszenia i przemieszczania ładunków wymaga odpowiednich uprawnień oraz przeszkolenia z zakresu jego obsługi. Uprawnienia hakowego, pozwalające podwieszać ładunki, to inne uprawnienia niż te do obsługi samego żurawia. Nie są one wydawane przez Urząd Dozoru Technicznego i nie są tożsame z zaświadczeniem kwalifikacyjnym do obsługi urządzeń transportu bliskiego. Do pełnienia funkcji hakowego lub sygnalisty mają zastosowanie przepisy związane z prawem pracy i przepisami BHP. W gestii pracodawcy jest dokonanie oceny ryzyka zawodowego dla danego stanowiska pracy, w tym również dla osób pełniących funkcję hakowego lub sygnalisty.
Najlepiej skorzystać z firm szkoleniowych, które mają opracowany program szkoleniowy oraz posiadają instruktorów z praktyczną wiedzą z zakresu bezpiecznego wykonywania prac związanych z podwieszaniem, podnoszeniem i manipulowaniem ładunkami z zastosowaniem różnego rodzaju zawiesi, trawers i innych elementów chwytnych. Programy obejmują również zasady porozumiewania się z operatorem przy pomocy łączności radiowej lub za pośrednictwem sygnałów ręcznych. Wiedza ta jest niezmiernie istotna, gdyż współpraca operatora żurawia lub suwnicy z hakowym decyduje o bezpieczeństwie wykonywanych prac.
Wózki widłowe: Zastosowanie i uprawnienia
Wózki widłowe to fundamentalny element logistyki magazynowej oraz przemysłu transportowego. Używane są zazwyczaj do przenoszenia ciężkich ładunków na krótkie dystanse w wielkich halach. Znajdują się w magazynach, hurtowniach czy w różnego rodzaju składach. Na rynku można znaleźć różne rodzaje wózków widłowych. Ze względu na fakt, iż stanowią one zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników, wymagane jest posiadanie odpowiednich uprawnień do ich obsługi, które wydawane są przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT).
Podstawa prawna i wymagania
Wózki widłowe, jako urządzenia techniczne, podlegają regulacjom zawartym w Ustawie z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym. Określa ona zasady funkcjonowania systemu, w tym wymogi dotyczące obsługi maszyn stwarzających potencjalne zagrożenie dla zdrowia oraz życia. Dlatego też niezbędne jest zdanie egzaminu na wózki widłowe - zgodnie z przepisami operatorzy muszą posiadać zaświadczenie kwalifikacyjne, które potwierdza ich umiejętności i zapewnia bezpieczeństwo w miejscu pracy.
Ważnym aktem prawnym regulującym szczegółowe zasady testów i uzyskiwania uprawnień jest Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 21 maja 2019 r. Określa ono m.in.:
- Zasady, w jaki sposób przeprowadzać egzamin na wózek widłowy zgodnie z UDT.
- Rodzaje uprawnień, które są wymagane do obsługi różnych typów urządzeń.
- Czas, na jaki zaświadczenia są wydawane.
Przed zmianami z 2019 roku, osoby, które posiadały uprawnienia wydane przez UDT, miały je bezterminowo. Jednak ze względów bezpieczeństwa, postanowiono, iż zaświadczenia muszą być odnawiane co 5 lat dla wózków z wysięgnikiem lub 10 lat w przypadku maszyn bez niego. Uprawnienia UDT należy przedłużyć najpóźniej na 3 miesiące przed końcem ważności - elektronicznie przez internetową stronę UDT.
Wymagania formalne do uzyskania uprawnień na wózki widłowe:
- Ukończone co najmniej 18 lat.
- Aktualne badania lekarskie, które potwierdzają brak przeciwwskazań do pracy jako operator maszyny.
- Wykształcenie minimum podstawowe (ukończona szkoła podstawowa).
Proces uzyskania uprawnień na wózki widłowe
Pierwszym krokiem, jaki powinien podjąć zainteresowany, jest zapisanie się na kurs operatora wózka widłowego zgodny z wytycznymi UDT. Kursant przygotowywany jest tam do oficjalnego państwowego egzaminu. Kolejnym krokiem będzie złożenie odpowiedniego wniosku do Urzędu Dozoru Technicznego. Musi zawierać podstawowe informacje o kandydacie oraz kategorię, na którą chce uzyskać uprawnienia. Następnie zainteresowanego czeka egzamin na wózek widłowy zgodny z UDT. Składa się on z części teoretycznej i praktycznej.
Szkolenie na wózki widłowe przeprowadzane jest w pomieszczeniach zamkniętych na hali. Szkolenia na wózki rozpoczynają się zazwyczaj w poniedziałki i odbywają się w godzinach 8:30 do 15:30, przekazując uczestnikom wiedzę teoretyczną. Pod koniec szkolenia omawiane są wszystkie aspekty bezpiecznej jazdy wózkiem oraz jego budowa i sterowanie. Następnie sprawdzane są umiejętności praktycznej jazdy wózkiem każdego uczestnika - jeśli uczestnik posiada już pewne doświadczenie, czas poświęcony na praktykę może być znacznie krótszy. Każdy uczestnik otrzymuje materiały szkoleniowe oraz dostęp do pytań i odpowiedzi egzaminacyjnych. Termin egzaminu UDT następuje zazwyczaj od 2 do 4 tygodni po pierwszym szkoleniu. Po egzaminie należy czekać około 2 tygodnie na wydanie przez UDT plastikowej karty uprawniającej do operowania wózkiem. Po ukończeniu szkolenia oraz zdanym egzaminie przed Urzędem Dozoru Technicznego (UDT) i uzyskaniu uprawnień w formie plastikowej karty, można pracować jako operator wózka widłowego.
Kategorie uprawnień na wózki widłowe
Istnieją dwie kategorie uprawnień na wózki widłowe:
- Wózki jezdniowe specjalizowane (dawne I WJO): Z wysięgnikiem oraz wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem, a także wszystkie pozostałe z kategorii II WJO. Ważność tych uprawnień to 5 lat. Dotyczą wózków widłowych o większych możliwościach udźwigowych i są przeznaczone dla operatorów pracujących w bardziej wymagających warunkach, w tym z obsługą ładowarek teleskopowych.
- Wózki jezdniowe (dawne II WJO): Z dowolnym napędem, czołowe, boczne, wysoki skład i prowadzone za dyszel z wyłączeniem wózków z wysięgnikiem oraz wózków z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem. Ważność tych uprawnień to 10 lat. Dotyczą wózków jezdniowych podnośnikowych z mechanicznym napędem podnoszenia, które są przeznaczone do obsługi ładunków na niewielkich wysokościach, głównie w magazynach i na halach produkcyjnych.
W polskim prawie istnieją sytuacje, w których ukończenie kursu oraz zdanie egzaminu przed Komisją Urzędu Dozoru Technicznego nie są wymagane, ale warto zdecydować się na takie rozwiązanie. Jest to bardziej korzystna opcja, ze względu na fakt, że od 15.01.2018 r. można zdobyć nowe kwalifikacje bezterminowe (dotyczy to jedynie uprawnień zakładowych). Niektórzy pracodawcy umożliwiają zdobycie uprawnień zakładowych. W tym celu nowy pracownik musi zdać egzamin przeprowadzony przez pracodawcę. Pozytywny wynik zostaje udokumentowany wydaniem pozwolenia na obsługę wózków widłowych wyłącznie na terenie przedsiębiorstwa. Osoba, która posiada taki rodzaj uprawnień, nie może świadczyć pracy w tym zakresie na rzecz innej firmy. Drugą sytuacją, w której zdanie egzaminu zewnętrznego nie jest wymagane, to obsługa ręcznych wózków paletowych. Ustawodawca uznał, że obsługa tego rodzaju maszyn jest na tyle prosta, iż wystarczy udzielenie krótkiego instruktażu na terenie firmy.
Zarobki operatora wózka widłowego
Zarobki operatora wózka to kwestia indywidualna ustalana z pracodawcą. Średnie wynagrodzenie według źródeł internetowych są na poziomie 4800 zł brutto miesięcznie do 8507 zł, w zależności od doświadczenia operatora i rodzaju wózka (zwykłe czy specjalizowane).
Praca za granicą z polskimi uprawnieniami
Polskie uprawnienia wydane przez Urząd Dozoru Technicznego w krajach Unii Europejskiej są ważne. Wymagane jest tłumaczenie przez tłumacza przysięgłego. W Wielkiej Brytanii oraz Norwegii i Szwecji uprawnienia w większości przypadków są automatycznie uznawane.
Podsumowanie: HDS czy wózek widłowy?
Zarówno uprawnienia HDS, jak i te na wózki widłowe, są niezbędne do bezpiecznej i legalnej pracy z ciężkim sprzętem. Różnią się jednak zakresem zastosowania, typem obsługiwanych maszyn oraz, w niektórych aspektach, procesem certyfikacji. Wszystkie uprawnienia na poszczególne pojazdy - ładowarki teleskopowe, podesty ruchome, żurawie HDS, wózki widłowe, operatora suwnic - i ich zakres, są dokładnie uregulowane przez UDT, czyli Urząd Dozoru Technicznego.
Inwestycja w podnoszenie kwalifikacji to jedna z najlepszych możliwych lokat. Każde podniesienie kwalifikacji zawodowych i odbyty kurs to inwestycja w siebie. Kurs na wózki widłowe w połączeniu z uprawnieniami operatora podestów ruchomych czy żurawi to zestaw umiejętności, które są szczególnie cenione nie tylko w naszym kraju, ale i za granicą. Każda firma docenia pracowników, którzy ciągle się rozwijają i poszerzają zakres swoich zdolności.