Wojskowe Ciągniki Ewakuacyjne: Przegląd i Dane Techniczne

Wojskowe ciągniki ewakuacyjne stanowią kluczowy element wsparcia technicznego na współczesnym polu walki i w warunkach poligonowych. Ich zadaniem jest ewakuacja uszkodzonych lub unieruchomionych pojazdów bojowych, udzielanie pierwszej pomocy technicznej, a także wsparcie w innych operacjach inżynieryjnych. Rozwój tych maszyn na przestrzeni lat doprowadził do powstania wielu różnorodnych konstrukcji, zarówno gąsienicowych, opartych na podwoziach czołgów, jak i nowoczesnych pojazdów kołowych.

Historyczne Wojskowe Ciągniki Ewakuacyjne

Albion CX22S

Jednym z wczesnych przykładów wojskowych ciągników ewakuacyjnych był Albion CX22S. Pojazd ten powstał w Scotstoun koło Glasgow na bazie podwozia i układu napędowego ciągnika artyleryjskiego Albion CX22S. Był używany jako transporter czołgów z wykorzystaniem naczepy o ładowności 20 ton.

Dane techniczne i konstrukcja Albion CX22S:

• Silnik: 6-cylindrowy czterosuwowy, górnozaworowy (OHV). Średnica cylindra wynosiła 117,5 mm, a skok tłoka 140 mm.
• Kabina: Zastosowano zamkniętą kabinę załogi w układzie klasycznym (za silnikiem).
• Układ napędowy: Umieszczony z przodu silnik poprzez skrzynię przekładniową przekazywał napęd na koła obu tylnych osi.
• Siodło naczepy: Za kabiną znajdowało się siodło dla przyłączenia naczepy.
• Podwozie: Nadwozie jest umieszczone na stalowej ramie nośnej.
• Zawieszenie: Kół na sztywnych mostach amortyzowanych półeliptycznymi resorami piórowymi.
• Układ hamulcowy: Mechaniczny z pneumatycznym wspomaganiem systemu Clayton Dewandre, działający tylko na tylne koła.

Polska i Czechosłowacka Adaptacja Czołgów na Potrzeby Ewakuacji

Od początku lat 60. XX wieku polski przemysł przebudowywał stopniowo wycofywane z pierwszej linii czołgi ciężkie IS-2, czołgi średnie T-34-85 oraz średnie działa samobieżne SU-85 i SU-100 na ciągniki ewakuacyjne typu: CW-IS, CW-34 oraz wozy pogotowia technicznego WTP-34 i WTP-100.

Projekty tych pojazdów powstały w placówkach naukowo-badawczych Ministerstwa Obrony Narodowej, takich jak Wojskowa Akademia Techniczna oraz Ośrodek Badawczy Sprzętu Pancernego i Motoryzacji, który w 1963 roku został przekształcony w Centrum Badań Techniki Pancernej i Samochodowej. W 1965 roku przeprowadzono adaptację dokumentacji czechosłowackiego pojazdu wsparcia technicznego VT-34, który w Polsce oznaczono jako CW-34 i WTP-34. Oba te pojazdy były oparte o podwozia czołgów średnich T-34-85, a sama przebudowa była wykonywana przez Wojskowe Zakłady Mechaniczne w Siemianowicach Śląskich oraz wojskowe warsztaty remontowe.

Czechosłowacki VT-34 i Polski CW-34/WTP-34

Pojazd CW-34 był konstrukcyjnie inspirowany wozem powstałym w Czechosłowacji pod oznaczeniem VT-34. Produkcja ciągników ewakuacyjnych VT-34 w Zakładach Metalowych im. Józefa Stalina w Martinie trwała w latach 1960-1963, licząc 270 egzemplarzy (niektóre dane mówią o 285 maszynach). Łącznie, w latach 1957-1963 (z przerwą na lata 1958-1960) wyprodukowano ponad 300 opancerzonych ciągników ratowniczych VT-34. Była to pierwsza specjalna nadbudówka w Czechosłowacji na podwoziu czołgu T-34-85. Do 1958 roku do wycofywania i holowania uszkodzonych czołgów używano głównie wozów ratowniczych na podwoziach innych maszyn, takich jak zmodyfikowane podwozia czołgu T-34-85 (2 sztuki), Panzerkampfwagen Panther (15 sztuk) i Cromwell (52 egzemplarze). Prototyp powstał w 1957 roku, a pierwsze maszyny dostarczono do jednostek rok później.

Charakterystyka VT-34 / CW-34:

• Podwozie: Spód maszyny pochodzi z podwozia czołgu średniego T-34-85. Tylna część kadłuba, zakrywająca komorę silnika, była identyczna z czołgiem T-34-85.
• Nadbudowa: Przód kadłuba został przekonstruowany z powodu zainstalowania nowej nadbudówki. Składała się z przyspawanych płyt pancernych, chroniących załogę przed ostrzałem z broni strzeleckiej i odłamkami granatów. Na suficie nadbudówki umieszczono dwa włazy wejściowe dla załogi. Po prawej stronie, nad stanowiskiem dowódcy, znajduje się peryskop. Za nimi znajdowały się jeszcze dwa włazy umożliwiające dostęp do wyciągarki.
• Załoga: Z przodu kadłuba znajdowało się miejsce dla dwóch członków załogi.
• Jednostka napędowa: Standardowy dwunastocylindrowy silnik wysokoprężny, chłodzony cieczą, typu W-2-34, który w późniejszych seriach został zmodernizowany do standardu W-2-34M. Pojemność przewożonego paliwa wynosiła 530 litrów (350 l w zbiornikach wewnętrznych i 180 l w dwóch zbiornikach zewnętrznych po bokach komory silnika).

Wyciągarka i osprzęt:

• Wyciągarka główna: Bęben wyciągarki linii głównej posiadał średnicę 1090 mm i długość 1280 mm. Zastosowana lina stalowa miała długość 120 m (inne dane mówią o 128 metrach) i średnicę 33 mm. Maksymalna siła naciągu pojedynczej liny wynosiła 30 000 kg (30 ton), natomiast przy zastosowaniu systemu bloczków, można było wyciągać pojazd pancerny o masie do 60 000 kg (inne dane mówią nawet o ponad 90 000 kg). Bęben był napędzany z pomocą pomocniczej skrzyni biegów za pomocą wału korbowego silnika. Obsługa wyciągarki głównej odbywała się z fotelu kierowcy za pomocą trzech dźwigni: jedna kontrolowała ruch bębna do przodu i do tyłu, druga wspólne sprzęgło oraz hamulec bębnowy, a trzecia sterowała sprzęgłem zębatym łączącym napęd bębna z pomocniczą skrzynią biegów i silnikiem wozu. Bęben został wyposażony w specjalny czujnik siły naciągu, który alarmował załogę przy zbyt dużym obciążeniu stalowej liny.
• Krzyżak prowadzący: Aby wyprowadzić linę stalową do osi wyciąganego pojazdu, na końcu pokrywy silnika umieszczono krzyżak krążka wyprowadzający linę stalową, który składał się z dwóch krążków poziomych i dwóch pionowych (korekta z "poziomych").
• Podpory lemiesza: Pojazd w tylnej części kadłuba posiadał dwie dodatkowe, uchylne podpory lemiesza, które zapewniały lepszą stabilność i stabilne zakotwiczenie wozu ratowniczego przed wyciąganiem pojazdów o masie do 30 000 kg. W pozycji normalnej (podczas jazdy i normalnego postoju), podpory lemiesza były uniesione i zabezpieczone dwoma napinaczami.
• Wyciągarka pomocnicza: Z lewej strony kadłuba (patrząc na kierunek jazdy) znajdowała się mniejsza wyciągarka pomocnicza. Była wyposażona w linę stalową o grubości 8 mm i długości maksymalnej 240 metrów. Maksymalna siła uciągu tej linki wynosiła 500 kg. Po przekroczeniu tego obciążenia, sprzęgło zaczynało się "ślizgać".
• Wyposażenie dodatkowe: Na prawym błotniku wozu, tuż za nadbudówką, umieszczono skrzynię z przenośnym reflektorem oraz bęben na przedłużacz o długości przewodu 240 metrów.

Modernizacje i zastosowanie:

Późniejsze serie wozów otrzymały, oprócz nieznacznej zmiany kształtu pancerza nad blokiem silnika, elementy służące do głębokiego brodzenia oraz możliwość pokonywania przeszkód wodnych po dnie, takie same jak w zmodyfikowanym czołgu T-34-85M2. Obejmowało to wszelkie modyfikacje mające umożliwić pokonywanie przeszkód wodnych o szerokości do 1000 metrów. Wśród nich był kołnierz stalowy, mocowany na zawiasach, stosowany do uszczelnienia jarzma karabinu maszynowego z przodu nadbudówki. Rury wydechowe otrzymały dodatkowe kołnierze do montażu zaworów zwrotnych. Na włazie dowódcy można było zamontować kołnierz z rurą (kominem) o długości 3500 mm, służącą do wlotu powietrza do komory silnika oraz do wydalania spalin. Wymusiło to zmianę prawego włazu (dowódcy) z okrągłego na okrągły nowego typu z możliwością mocowania kołnierza z kominem. Ciągniki ratownicze VT-34 weszły w skład batalionów dywizji pancernych i dywizji zmechanizowanych. Polski CW-34 był wykorzystywany m.in. w jednostkach 7. Łużyckiej Dywizji Desantowej.

Polski WZT-2 - Wóz Zabezpieczenia Technicznego

WZT-2 to oryginalna polska koncepcja wozu zabezpieczenia technicznego, stanowiąca kontynuację wozów polskiej konstrukcji z rodziny WZT. Pomimo ponad 40-letniej konstrukcji, nadal spełnia wymagania NATO stawiane przed pojazdami ARV (Armoured Recovery Vehicle) w swojej klasie. Wytwórcą był BUMAR Gliwice.

Zastosowanie i funkcje WZT-2:

• Podstawowe zadanie: Zabezpieczenie techniczne czołgów z rodziny T-55/T-55A oraz T-72. W praktyce używany jest również do zabezpieczenia remontów czołgów PT-91 oraz Leopardów 2A4, znajdujących się na stanie Wojska Polskiego.
• Szybkobieżny pojazd opancerzony: Zbudowany na podwoziu czołgu T-55.
• Zadania operacyjne: Ewakuacja oraz udzielanie pierwszej pomocy technicznej pojazdom gąsienicowym uszkodzonym na polu walki, wykonywanie prac montażowo-demontażowych z wykorzystaniem żurawia, wykonywanie prac ziemnych, wykonywanie remontów pojazdów.
• Wsparcie medyczne: Udzielanie załogom wozów bojowych pierwszej pomocy medycznej i ewakuacja rannych z pola walki (możliwość transportu 3 rannych w pozycji leżącej).
• Wsparcie w pokonywaniu przeszkód wodnych: Niezbędny element pomocniczy w trakcie przeprawy czołgów po dnie przeszkód wodnych (po odpowiednim przygotowaniu).
• Dodatkowe zastosowania: Może być używany jako środek obserwacji pola walki i dowodzenia grupami remontowo-ewakuacyjnymi.

Dane techniczne WZT-2:

Z ogólnej liczby 600 wyprodukowanych sztuk, do Wojska Polskiego w latach 1973-1992 dostarczono ponad 330 ciągników WZT-2 (z czego większość w latach 1984-1988). Od roku 2004 w czynnej służbie w Wojsku Polskim pozostaje 80 WZT-2. WZT-2 był również stosunkowo atrakcyjnym towarem eksportowym.

Współczesne Kołowe Ciągniki Ewakuacyjne

KET "Condor" - Rosyjski Ciężki Kołowy Ciągnik Ewakuacyjny

Rosyjski przemysł opracowuje różnego rodzaju sprzęt pomocniczy przeznaczony do wspomagania eksploatacji wozów bojowych. Przykładem jest ciężki kołowy ciągnik ewakuacyjny "Condor", po raz pierwszy pokazany na forum Armia-2024. Posiada wysokie właściwości i jest przeznaczony głównie na eksport.

Geneza i przeznaczenie:

Obiecujący kołowy ciągnik ewakuacyjny (KET) "Condor" powstał w wyniku współpracy firm Remdizel z Nabierieżnego Czełny i Niżnego Nowogrodu "Czajka-NN". Czajka-NN specjalizuje się w produkcji różnego rodzaju wyposażenia specjalnego na podwozia samochodowe, a jej doświadczenie wykorzystano w nowym projekcie. Condor KET jest przeznaczony do ewakuacji samochodów i innego sprzętu lub broni o masie całkowitej do 45 ton. Pojazd pełni także funkcję dźwigu samochodowego i może pracować z różnymi ładunkami. Projekt Condor przeznaczony jest wyłącznie na eksport; nie przewiduje się sprzedaży strukturom krajowym, ponieważ armia rosyjska posiada już podobne ciężkie lawety, np. KET-L1.

Charakterystyka techniczna KET "Condor":

• Podwozie: Ciężka laweta ze specjalnym wyposażeniem, zbudowana na bazie czteroosiowego pojazdu typu cabover K-53958 „Tornado”, wyprodukowanego przez firmy KamAZ i Remdizel. Podwozie charakteryzuje się wysoką wydajnością i umożliwia instalację różnych dodatków.
• Kabina: Zachowano standardową kabinę załogi z "Tornado", z kuloodpornym i przeciwodłamkowym zabezpieczeniem, co pozwala na pracę w niebezpiecznych warunkach. W kokpicie znajdują się dwa siedzenia załogi i główne elementy sterujące.
• Silnik: Wysokoprężny KamAZ-910.21-550 o mocy 550 KM. Moment obrotowy jest przekazywany na wszystkie koła.
• Masy i wymiary: Masa własna podwozia bez zabudowy wynosi ok. 17 t. Masa całkowita KET „Condor” to ok. 54 tony. Długość ciągnika, z uwzględnieniem wszystkich wystających elementów, przekracza 11 m, szerokość wynosi 2,55 m, a wysokość 3,84 m.
• Transport: Wymiary i masa lawety pozwalają na jej transport kolejowy lub lotniczy (w przypadku transportu lotniczego wymagany jest wojskowy samolot transportowy o parametrach na poziomie An-124).
• Nadbudowa: Posiada duży korpus o złożonym kształcie, wewnątrz i na zewnątrz którego znajdują się niezbędne jednostki. Wolne objętości przeznaczone są na skrzynki na narzędzia, akcesoria i części zamienne, do których dostęp odbywa się poprzez zewnętrzne pokrywy.

Wyposażenie specjalistyczne KET "Condor":

• Podnośniki: W narożnikach nadbudówki znajdują się podnośniki umożliwiające podwieszenie sprzętu przed pracą, co pozwala na efektywniejsze wykorzystanie dźwigu lub wyciągarki.
• Dźwig przedni: Z przodu nadbudówki znajduje się pełnoprawny dźwig z napędami hydraulicznymi. Wysięgnik żurawia wznosi się na wysokość 10 m i ma maksymalny wysięg 6,6 m. Maksymalny udźwig przy optymalnym wysięgu wynosi 16,3 tony.
• Wysięgnik główny: Przeznaczony do pracy ze sprzętem, znajduje się w tylnej części nadbudówki. Jego zasięg wynosi 6,4 m, a wysokość podnoszenia 6,3 m. Wysięgnik używany jako dźwig podnosi 16 ton. Zawiera również urządzenie do holowania sprzętu z częściowym załadunkiem.
• Wciągarki:
  • Główna wciągarka: Posiada linę o długości 80 m i wytwarza siłę 35 tf (około 350 kN), lub 60 tf (około 600 kN) przy użyciu wciągnika łańcuchowego.
  • Wciągarka pomocnicza: Ma 50-metrową linę i wytwarza siłę 24 tf (około 240 kN).

Condor KET może nie tylko holować uszkodzony sprzęt, ale także zastąpić oddzielny dźwig samochodowy i wykonywać inne zadania. Kabina pancerna pozwala na pracę w pobliżu linii frontu lub w innych niebezpiecznych warunkach. Podwozie podnośne i opracowane specjalne wyposażenie pozwalają na pracę z maszynami o masie do 45 ton i sile uciągu do 60 ton. KET "Condor" nie może obsługiwać sprzętu ważącego więcej niż 45 ton; dla takich zadań rozbudowane armie dysponują pojazdami naprawczymi i ratowniczymi opartymi na podwoziach czołgów o wyższej wydajności.

CKPEiRT - Polski Ciężki Kołowy Pojazd Ewakuacji i Ratownictwa Technicznego

W Polsce opracowano Ciężki Kołowy Pojazd Ewakuacji i Ratownictwa Technicznego (CKPEiRT), będący syntezą rozwiązań cywilnych "wreckerów" i wymagań specyficznych dla wojskowego odbiorcy. Pierwszy egzemplarz pojazdu zakończył ostatni etap badań realizowanych przez Wojskowy Instytut Techniki Pancernej i Samochodowej, a następnie przeszedł badania zdawczo-odbiorcze na terenie Rosomak S.A.

Proces pozyskania i partnerzy:

W czerwcu 2015 r. Inspektorat Uzbrojenia MON wybrał Rosomak S.A. z Siemianowic Śląskich jako dostawcę 27 CKPEiRT w postępowaniu przetargowym IU/217/X-37/ZO/NZO/DOS/Z/2013. Umowa na dostawę w trybie zakupu z dostosowaniem została zawarta 9 listopada 2015 r. Rosomak S.A. współpracował z podwykonawcami: Cargotec Poland Sp. z o.o. (wyposażenie specjalistyczne i zabudowa), Scania Power Polska Sp. z o.o. (dostawa pojazdów bazowych), IBD Ingenieurbüro Deisenroth GmbH (system osłon balistycznych i przeciwminowych), a później także z SKB Drive Tech S.A.

Konstrukcja i parametry CKPEiRT:

• Podwozie: Wybór podwozia Scanii nie był przypadkowy, gdyż Rosomak S.A. od lat współpracuje z tą firmą. Zastosowany w CKPEiRT silnik Scania DC13 106 460 jest konstrukcyjnie podobny do jednostki Scania DI 12 56A03PE zastosowanej w polskim KTO Rosomak, co ułatwia obsługę wojskowym technikom.
• Przeznaczenie: CKPEiRT mają trafić do pododdziałów wyposażonych w KTO lub pojazdy wykorzystujące je jako pojazdy bazowe (np. moździerz samobieżny M120K Rak). Będą elementem systemu wsparcia technicznego w jednostkach Rosomaków, działając jako pojazdy drugiej linii, w pewnym oddaleniu od linii styku wojsk.
• Wymagania konstrukcyjne: Pojazd musiał być wyposażony w opancerzoną kabinę, z modyfikacjami podwozia oraz specjalistyczną zabudowę, aby pomieścić całość wyposażenia i narzędzi. Konstrukcja musiała uwzględniać obciążenia podczas długotrwałego holowania pojazdu o dużej masie, zapewniając bezpieczną jazdę w konfiguracji "gładkiej".
• System centralnej regulacji ciśnienia w oponach (CPK): Unikatowy dla pojazdów Scanii system CPK z przewodami rozmieszczonymi wewnątrz mostów układu zawieszenia, opracowany przez SKB Drive Tech S.A.
• Zabudowa specjalistyczna: Przeznaczona do prowadzenia akcji ewakuacyjno-ratowniczych i holowania samochodów ciężarowych, kołowych transporterów opancerzonych, przyczep i naczep o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) do 26 t (w konfiguracji standardowej). W przypadku założenia na obu tylnych osiach kół bliźniaczych DMC holowanych pojazdów może wzrosnąć do około 35 t.

Wyposażenie CKPEiRT:

• Główna wyciągarka: Hydrauliczna Sepson H200 240 kN o uciągu maksymalnym 35 t (lub 60 t z bloczkami).
• Pomocnicza wyciągarka: Hydrauliczna Sepson H60 o uciągu maksymalnym 6 t.
• Agregat prądotwórczy: Pex-Poll Plus ZPP 8,0 DTO o mocy maksymalnej dla 230 V AC 2,5 kW i mocy maksymalnej dla 400 V AC 8 kW.
• Urządzenia hydrauliczne: Zasilane z układu Cargotec Poland o maksymalnym ciśnieniu roboczym 31 MPa ze zbiornikiem o pojemności 300 litrów, z pompą Sunfab SVH 130 o ciśnieniu maks. 45 MPa, maks. prędkości obrotowej 2100 obr./min i maks. momencie obrotowym 900 Nm.
• Urządzenia elektryczne: Poza agregatem prądotwórczym, mogą być zasilane z baterii akumulatorów o napięciu 24 V, mocy maksymalnej 0,6 kW i maks. natężeniu 32 A.
• System samoosłony: 2x4 wyrzutnie ZWP 81-B pocisków dymnych kal. 81 mm, zamontowane po obu bokach zabudowy. W kabinie zamontowano uchwyty do broni osobistej członków załogi.

Normy i badania:

Zapis wymagań o konieczności spełnienia przez CKPEiRT norm STANAG 3458 Ed 3 i STANAG 4062 w zakresie przewożenia drogą lotniczą, morską i lądową miał duży wpływ na jego konstrukcję, wymuszając zaprojektowanie i rozmieszczenie zespołu uchwytów mocujących. Pojazd spełnia również normę klimatyczną NO-06-A101 ÷ A108 dla wyrobów grupy N.14-UZ-II-A.

Badania pojazdu obejmowały badanie odporności kabiny na ostrzał (przeprowadzone w grudniu 2017 r. na strzelnicy MESKO S.A. w Skarżysku Kamiennej) oraz odporności na wybuchy denne (marzec 2018 r. na poligonie w Wesołej), które przebiegły pozytywnie. Przeprowadzono również badania przebiegowe pojazdu w różnych warunkach drogowych i klimatycznych na trasie 10 000 km (6000 km po drogach utwardzonych, 3500 km po drogach gruntowych i 500 km po bezdrożach), a także sprawdzono możliwości praktycznego wykorzystania urządzenia holującego, dźwigowego, wciągarek pojazdu, lemiesza oraz pozostałego wyposażenia specjalistycznego. Badania funkcjonalno-trakcyjne zostały pomyślnie zakończone. Projekt CKPEiRT pozwolił spółce Rosomak pozyskać nowe kompetencje w zakresie projektowania, wytwarzania i integracji kołowych pojazdów specjalnych podwyższonej mobilności. Nabyte doświadczenia i wiedza pozwolą na dalszy rozwój konstrukcji, umożliwiając ewakuację pojazdów o masie całkowitej powyżej 26 t, co jest istotne ze względu na planowane wprowadzenie do Sił Zbrojnych RP nowych pojazdów kołowych o DMC nieprzekraczającej 32 t.

tags: #ile #kilometrow #moze #jechac #ciagnik #ewakuacyjny