Projektując i układając instalację elektryczną wokół domu, należy pamiętać o szeregu zasad, które mają kluczowy wpływ na bezpieczeństwo jej użytkowania, zwłaszcza w kontekście urządzeń takich jak kosiarki.
Planowanie instalacji elektrycznej w ogrodzie
Instalacja elektryczna w ogrodzie nie tylko powinna zasilać wszystkie odbiorniki i tworzyć określone punkty elektryczne, ale przede wszystkim - być bezpieczna dla jej użytkowników. Obecnie panuje trend, by prąd w ogrodzie był odpowiednio rozplanowany jeszcze przed wybudowaniem domu. Dzięki temu mamy gwarancję, że już od samego początku instalacja elektryczna w ogrodzie będzie działać bezproblemowo.
Pierwszym pytaniem, na które będzie musiał odpowiedzieć sobie inwestor przed założeniem (oczywiście z pomocą wykwalifikowanego elektryka) instalacji elektrycznej w ogrodzie, jest napięcie zasilania. W wielu przypadkach, klasyczne napięcie 230 V można zastąpić znacznie niższym - 12 lub 24 V.
Napięcie zasilania i obwody
Liczba wydzielonych obwodów wyprowadzonych na teren posesji (ogrodu) zależy między innymi od jej wielkości oraz liczby i wzajemnego położenia odbiorników energii elektrycznej. W ogrodzie mogą być wykorzystywane urządzenia elektryczne przystosowane do zasilania obniżonym napięciem - 12 lub 24 V. Takie napięcie pracy mają na przykład niektóre napędy bram albo silniki pomp do fontann, a także girlandy małych kolorowych żarówek lub diod stosowanych do iluminacji ogrodu z okazji świąt oraz imprez towarzyskich. Są one bezpieczne, lecz trzeba spełnić określone warunki: prawidłowe dobranie przekroju żył zasilającego je kabla (musi być większy niż standardowy, ponieważ urządzenia na obniżone napięcie pobierają wielokrotnie większy prąd niż sprzęt o takiej samej mocy zasilany napięciem 230 V) oraz umieszczenie transformatora obniżającego napięcie poza strefą zagrożenia, czyli w suchym pomieszczeniu.
Napięcie bezpieczne powinno być dostępne wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z dużą ilością wilgoci. Niestety nie zawsze jest to możliwe. Przykładowo, wydajne, zanurzeniowe pompy do wody wykorzystywane w fontannach, wymagają napięcia 230 V. W wielu przypadkach, klasyczne napięcie 230 V można zastąpić znacznie niższym - 24 V. Jak sprawić, by w ogrodowej instalacji elektrycznej płynął prąd o dwóch napięciach? Z oczywistych względów nie budujemy w obrębie ogrodu instalacji trójfazowej.
Większą ilość obwodów, nawet o tym samym napięciu dobrze jest przewidzieć dla urządzeń o różnym przeznaczeniu i włączanych w inny sposób. Jeśli wokół domu mamy oświetlenie dekoracyjne, służące do podkreślenia po zmroku urody drzew, elementów architektury czy grup nasadzeń, warto podłączyć je do innego obwodu niż oświetlenie użytkowe, zainstalowane np. na tarasie i wzdłuż głównych alejek. Podobnie lepiej jest zastosować odrębne obwody dla oświetlenia włączanego manualnie oraz sterowanego za pomocą czujników. Odbiorniki jednofazowe zainstalowane na stałe, na przykład pompa studzienna czy napęd bramy wjazdowej, mimo że ich moc jednostkowa jest niewielka, powinny być zasilane odrębnym obwodem.
Rozwój ogrodu a instalacja elektryczna
Choć bywa to trudne, dobrze jest przemyśleć zawczasu kierunki ewolucji ogrodu i określić, w którym miejscu w przyszłości chcemy umiejscowić oczko wodne z pompą i oświetleniem, w której alejce postawić szpaler lampek, a gdzie ma stanąć altana, w której również przydałoby się oświetlenie, a być może i gniazdo wtykowe. Rozbudowa polegająca na dołożeniu odbiorników na istniejące obwody może spowodować zbytnie obciążenie instalacji, a co za tym idzie przegrzanie oraz przekroczenie dopuszczalnego obciążenia przez bezpiecznik. Najlepszym sposobem będzie, w fazie zakładania instalacji, przewidzieć mocniejszy bezpiecznik w skrzyni rozdzielczej oraz przewody większego przekroju. Dobrym rozwiązaniem będzie dołożenie w skrzynce rozdzielczej zapasowego bezpiecznika i wyprowadzenie od niego przewodów zapasowych. Po latach, chcąc rozbudować instalację, mamy już gotowe podłączenie. Jeśli na drodze rozbudowy instalacji mają znajdować się chodniki, ważne jest, aby przed ich założeniem położyć zapasowe przewody. Późniejsze rozbiórki chodnika są bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. Należy też wziąć pod uwagę, że różnego rodzaju urządzenia wymagać mogą innego napięcia.
Zabezpieczenia w instalacji elektrycznej
Kwestie bezpieczeństwa są priorytetowe przy projektowaniu i wykonaniu instalacji elektrycznej w ogrodzie.
Wyłączniki nadmiarowoprądowe i różnicowoprądowe
Zabezpieczenie obwodu stanowi wyłącznik nadmiarowoprądowy: jednobiegunowy - dla obwodów 230 V, lub trójbiegunowy - dla obwodów 230/400 V. W wyłączniku nadmiarowo-prądowym bardzo ważnym parametrem jest wartość dopuszczalnego prądu obciążenia, płynącego poprzez dany wyłącznik. Wyłącznik ten dobiera się do instalacji na podstawie maksymalnego jej obciążenia. Można przyjąć, że przy obciążeniu do 2 kW i napięciu 230 V prąd płynący w obwodzie nie przekracza 10 A, a przy obciążeniu 3 kW - 16 A. Do takich wartości dobiera się wyłączniki.
Oprócz wyłączników nadmiarowoprądowych stosuje się wyłączniki różnicowoprądowe. Ich zadaniem jest wykrywanie najdrobniejszych nieprawidłowości w instalacji i zabezpieczenie jej użytkowników przed porażeniem prądem elektrycznym. Jeden wyłącznik różnicowoprądowy może chronić kilka obwodów. Ich zasada działania polega na tym, że rozłączają one obwód zasilający wtedy, gdy pojawia się różnica pomiędzy prądem wpływającym do wyłącznika a prądem wypływającym z niego. Różnica ta powstaje na wskutek odpływu części prądu do przewodu neutralnego, co zazwyczaj jest skutkiem wystąpienia porażenia elektrycznego. Do zabezpieczenia obwodów jednofazowych wykorzystuje się aparaty dwubiegunowe, a do trójfazowych - czterobiegunowe. Są także produkowane wyłączniki różnicowoprądowe z członem nadprądowym. Jeśli zainstaluje się takie, będą pełniły jednocześnie obie te funkcje. W instalacji zasilającej 230 V, oprócz wyłączników nadmiarowych, należy stosować wyłączniki różnicowoprądowe na prąd różnicowy nie większy niż 30 mA.
W rozdzielni instalacja powinna być zabezpieczona wyłącznikiem różnicowo-prądowym, a obwody, do których podłącza się np. pompy głębinowe powinny mieć bezpieczniki klasy C tzw. zwłoczne. Dzięki temu w razie spięcia, cały obszar zostanie natychmiast odłączony od zasilania. Jeśli zależy nam na bezpiecznej instalacji elektrycznej w ogrodzie, koniecznie wybierzmy…solary.
Gniazda i osprzęt elektryczny
W pewnych sytuacjach urządzenie używane w ogrodzie może być zasilane z gniazda wtyczkowego znajdującego się we wnętrzu budynku. Jeżeli obwód tego gniazda nie jest chroniony wyłącznikiem różnicowoprądowym, co zdarza się jeszcze w starych, ale nadal eksploatowanych instalacjach, należy użyć tak zwanego gniazda bezpieczeństwa. Z przodu jest ono gniazdem wtyczkowym, od tyłu ma wtyczkę ze stykiem ochronnym, a wewnątrz obudowy - wyłącznik różnicowoprądowy na prąd 10 lub 30 mA. Pamiętajmy, że przy zakładaniu gniazda elektrycznego na zewnątrz budynku musi ono być przystosowane do użytkowania na dworze. Warto zakupić specjalne gniazda hermetyczne. Poleca się również umieszczenie ich pod zadaszeniem lub w pomieszczeniu, np. w garażu. Najczęściej używamy jednofazowych gniazd wtykowych, które przydają się np. do podłączenia kosiarki. Wygodnym i funkcjonalnym rozwiązaniem są słupki zasilające lub zasilająco-oświetleniowe. Powinny one być zlokalizowane w miejscach, w których dostęp do energii będzie potrzebny - na granicy albo w części centralnej trawnika, przy żywopłotach, wiacie garażowej itp. Z kolei gniazd siłowych użyjemy, chcąc skorzystać np. ze spawarki i innego „cięższego sprzętu". Nawet niektóre grille elektryczne do działania potrzebują siły. Gniazda siłowe najczęściej są montowane wewnątrz garaży, wiat i innych pomieszczeń gospodarczych w sposób zapewniający trwałe przymocowanie do podłoża.
Restrykcyjne zalecenia dotyczą również osprzętu elektrycznego zastosowanego w instalacji ogrodowej - musi on być bryzgoszczelny i mieć stopień ochrony (określający pyło- i wodoszczelność oprawy) min. IP 44 dla lamp i kinkietów znajdujących się pod zadaszeniem lub wyższym, w zależności od przeznaczenia. Najwyższa ochrona wymagana jest do osprzętu zainstalowanego w oczkach wodnych, fontannach, czy stawach kąpielowych, gdzie szczelność powinna wynosić IP68. Wybierając osprzęt, w szczególności lampy należy sprawdzić, czy mają one niezbędne oznaczenia.
Kable i ich układanie
Elektryka w ogrodzie (dotyczy nie tylko instalacji na napięcie bezpieczne), powinna być skutecznie zabezpieczona przed oddziaływaniem czynników zewnętrznych, a głównej mierze - wilgoci i oddziaływań mechanicznych. Czynnik, który powinien decydować o wyborze konkretnych rozwiązań i materiałów, zdecydowanie przewyższający inne względy np. funkcjonalne, czy oszczędności, to bezpieczeństwo. Na co szczególnie zwrócić uwagę? Przede wszystkim przewody, czyli w tym przypadku kable YKY (miedziane) przeznaczone do układania w glebie. Absolutnie nie nadają się do tego zwykłe przewody podtynkowe, których izolacja nie jest wystarczająco odporna na wilgoć, pod której wpływem kruszeje. W konsekwencji prowadzi to do przebić. Izolacja przewodu nie może być nawet w najmniejszym stopniu popękana, uszkodzona, a sam kabel podczas układania musi mieć temperaturę powyżej 5°C. Istotny jest właściwy dobór kabli do obciążeń i liczby obwodów. Do odbiorników jednofazowych wystarczą kable trójżyłowe, ale do trójfazowych, powinny już one mieć pięć żył. Podczas kładzenia przewodów warto przeanalizować grubość kabla zasilającego. Jego przekrój może być standardowy wyłącznie wtedy, jeśli mówimy o liniach zasilających, których długość nie przekracza 25 milimetrów kwadratowych. W przypadku znacznie dłuższych linii, przekrój kabla powinien być zwiększony.
Głębokość i ochrona przewodów
Gdy mamy już skompletowane kable i urządzenia, zabieramy się do przygotowania miejsc, gdzie będą położone. Wykopujemy doły, zwykle w granicach 1-0,7 m głębokości. Najlepiej będzie, jeśli przewód będzie znajdował się około 70 centymetrów pod powierzchnią ziemi. Dodatkowym, zalecanym zabezpieczeniem jest umieszczenie przewodów w rurkach osłonowych. Przewody układamy w wykopie na głębokości ok. 50-100 cm - powyżej poziomu wód gruntowych, ale poniżej progu zamarzania gleby. Przewody układamy tak, by nie były zbytnio napięte. Zalecaną uśrednioną głębokością jest ok. 70 cm. Wszystkie kable prowadzone pod ziemią, ale również te ułożone nad nią, zabezpieczmy dodatkowo ochronną plastikową rurką. Zachowajmy również odpowiednią odległość przewodów od fundamentów i rur wodociągowych - ok. 1-0,8 m.
Następnie wysypujemy do połowy ziemię i układamy taśmę zabezpieczającą. Około 30 centymetrów wyżej, warto położyć charakterystyczną, niebieską folię ostrzegawczą. Jest ona szczególnie ważna jeśli chodzi o względy bezpieczeństwa, ponieważ skutecznie zasygnalizuje obecność kabla. W wykopie powyżej przewodów instalacji elektrycznej, należy równolegle ułożyć folię ostrzegawczą. Przewód w wykopie zasypuje się na ok. 10-15 cm. Dopiero na warstwie ziemi kładziemy folię ostrzegawczą. Dlaczego? Ponieważ w przypadku wykopów trafiając na folię, pod którą od razu znajduje się przewód, przecinamy go. Usypane 10-15 cm stanowi naturalną ochronę przewodu, a folia jak sama jej nazwa „ostrzega" o instalacji. Kwestia grubości warstwy ziemi jest wśród fachowców sporna: 10-15 cm wystarczy, jeśli przewód znajduje się w ogródku, w którym operujemy jedynie szpadlem. Jeśli istnieje prawdopodobieństwo pracy za pomocą koparki w przyszłości, folię kładziemy 25 cm, a w niektórych wypadkach nawet 50 cm nad kablem.
Odległość od roślinności
Instalacje poprowadzone w ziemi nie powinny przebiegać w strefie korzeni drzew. Sięgają one mniej więcej do linii wyznaczonej przez rzut korony rośliny. Najgroźniejsze są jednak grube korzenie położone blisko pnia. Granicą, której lepiej nie przekraczać, jest odległość od osi pnia drzewa równa dwukrotnemu obwodowi pnia mierzonemu na wysokości około 1,3 m nad ziemią. Jeśli drzewo jest mniejsze, odległość, w jakiej prowadzone są roboty ziemne, powinna wynosić co najmniej 1 m. Oczywiście trzeba brać pod uwagę „docelową” wielkość rośliny.
Sterowanie instalacją elektryczną w ogrodzie
Wygodnym rozwiązaniem jest zastosowanie włączników znajdujących się wewnątrz domu, umożliwiających manualne sterowanie zasilaniem całego ogrodu, pozwalających na wyłączanie i włączanie poszczególnych obwodów, grup lamp itp. Takie rozwiązanie może się przydać w czasie wyjątkowo ulewnych deszczów, wichur albo wyjazdu właścicieli, kiedy chcą pozostawić włączone tylko wybrane instalacje, jak np. nawodnienie, oświetlenie przy domu, monitoring, alarm. Włączniki można też instalować w różnych częściach ogrodu, pamiętając o tym, że powinny być wówczas bryzgoszczelne. Niezwykle istotne jest to zimą, gdy chcemy wyłączyć lampki choinkowe czy inne podświetlenie roślin. Często stosowanym rozwiązaniem jest zastosowanie włączników samoczynnych: zmierzchowych, czasowych i ruchu działających w oparciu o czujki reagujące na określone bodźce, jak ruch w kontrolowanym polu, czy osiągnięcie granicznego poziomu natężenia światła.
Funkcjonalnym rozwiązaniem jest też instalacja radiowa, umożliwiająca sterowanie elektryką za pomocą przycisku, który zmieści się w kieszeni. Decydując się z kolei na system działający w standardzie KNX/EIB można np. uzależnić sterowanie oświetleniem i automatyką ogrodową od czynników pogodowych albo czynić to wysyłając sms-a, czy też przez internet. Zainstalowana na szczycie budynku stacja pogodowa połączona z serwerem przed włączeniem podlewania, ogrzewania podjazdu, czy opuszczeniem markizy, przeanalizuje dane dotyczące pory dnia, natężenia światła, temperatury, a nawet siły wiatru i wilgotności podłoża. A właściciel, znajdujący się w odległej części ogrodu będzie mógł przez komórkę albo iPada sprawdzić, kto dzwoni domofonem.
Bezpieczne użytkowanie urządzeń elektrycznych w ogrodzie, w tym kosiarek
W dzisiejszych czasach trudno wyobrazić sobie ogród bez źródeł prądu. Potrzebny jest on do oświetlenia, różnych urządzeń np. kosiarek, podkaszarek, nożyc elektrycznych czy obsługi pomp wodnych. Główna grupa to urządzenia do pielęgnacji ogrodu - ręczne z napędem elektrycznym, stałe i przenośne. Mogą być zasilane z instalacji na napięcie 230 V lub mieć własne zasilanie akumulatorowe. Z takich narzędzi korzystamy na otwartej przestrzeni, stojąc na ziemi, często przy zwiększonej wilgotności powietrza.
Zagrożenia i ochrona przed porażeniem
Jeżeli urządzenia ogrodowe są zasilane napięciem 230 V, powstaje realne zagrożenie porażeniem prądem elektrycznym, zwłaszcza gdy podczas pracy muszą być trzymane w ręku. Jeśli izolacja zostanie uszkodzona, przez ciało człowieka przepłynie prąd rażenia i nastąpi samoczynne zaciśnięcie dłoni, a tym samym zwiększenie prądu rażenia i czasu jego oddziaływania na organizm. Urządzenia, z których korzystamy na zewnątrz, powinny mieć podwójną lub wzmocnioną izolację oznaczoną symbolem podwójnego kwadratu. W instalacji zasilającej 230 V, oprócz wyłączników nadmiarowych, należy stosować wyłączniki różnicowoprądowe na prąd różnicowy nie większy niż 30 mA.
NAPRAWA KOSIARKI ELEKTRYCZNEJ
Najlepszym sposobem na ograniczenie zagrożenia porażeniem prądem jest używanie narzędzi zasilanych z własnych akumulatorów na napięcie do 50 V. W przypadku prądu stałego jest to próg uznawany za granicę bezpieczeństwa. Urządzenia zaś narażone na częste zamoczenie albo wręcz pracujące w zanurzeniu, ze względów bezpieczeństwa powinny być zasilane obniżonym napięciem, podobnie jak te sterowane za pomocą czujników.
Przewody zasilające i przedłużacze
Wybierając urządzenie przeznaczone do pracy w ogrodzie, należy zwrócić uwagę na długość przewodu zasilającego - powinna być dopasowana do odległości od najbliższego dostępnego gniazda wtyczkowego. Nie jest wskazane - jak to się zwykło robić we wnętrzach - używanie przedłużaczy, ponieważ nie gwarantują właściwej szczelności połączenia.
tags: #instalacja #elektryczna #a #kosiarka