Zasady Bezpieczeństwa i Higieny Pracy przy Obsłudze Sprzętu Rolniczego

Wprowadzenie do Nowego Rozporządzenia

W dniu 7 marca 2024 roku weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 lutego 2024 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń technicznych stosowanych w rolnictwie. Stan prawny do 6 marca 2024 r. obowiązywało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 12 stycznia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń technicznych stosowanych w rolnictwie (Dz.U. z 1998 r. nr 12 poz. 51).

Poprzednie rozporządzenie dotyczyło obsługi maszyn i urządzeń, które obecnie są rzadko stosowane lub już nie są używane w rolnictwie. Brak w nim było określonych zasad BHP przy obsłudze nowoczesnych maszyn i urządzeń. Dotyczyło to między innymi użytkowania maszyn wyposażonych w pomosty technologiczne oraz braku przepisów określających wymagania i zasady BHP dla nowych procesów pracy, które powstały w związku z zastosowaniem nowoczesnych technologii produkcji rolniczej z wykorzystaniem specjalistycznych maszyn i urządzeń, takich jak agregaty uprawowe, roboty udojowe, prasy belujące, opryskiwacze, zaprawiarki czy owijarki do bel. Z tych powodów zaistniała konieczność wydania nowego rozporządzenia w sprawie BHP przy obsłudze maszyn i urządzeń rolniczych.

Zmiany w Przepisach BHP od 7 Marca 2024 r.

Nowe rozporządzenie z 14 lutego 2024 r., opublikowane w Dzienniku Ustaw 21 lutego 2024 r., zastąpiło od 7 marca 2024 r. poprzednie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 12 stycznia 1998 r. W porównaniu do poprzedniego aktu prawnego, nowe przepisy doprecyzują zasady BHP w rolnictwie, w szczególności w zakresie:

• instruktażu stanowiskowego z zakresu BHP;
• przebywania osób na pomostach technologicznych maszyn rolniczych;
• kontroli stanu układu pneumatycznego i hydraulicznego przed uruchomieniem samojezdnego sprzętu rolniczego;
• niedopuszczalnych czynności podczas użytkowania maszyn rolniczych;
• pracy z agregatami uprawowymi;
• użytkowania rozsiewaczy nawozów.

Ponadto nowe rozporządzenie określa czynności niedopuszczalne w czasie pracy rozsiewacza nawozów, takie jak przegarnianie nawozu w skrzyni czy rozsiewanie nawozu, jeżeli w strefie działania rozsiewacza przebywają osoby postronne. Określa również zasady BHP podczas eksploatacji owijarki do bel oraz obsługi opryskiwaczy, zaprawiarek i robota udojowego.

W pozostałym zakresie projekt utrzymuje - co do zasady - przepisy poprzedniego rozporządzenia, dostosowując je do aktualnie stosowanych technologii produkcji z uwzględnieniem nowoczesnych rozwiązań technicznych.

Najważniejsze Zasady BHP przy Użytkowaniu Sprzętu Rolniczego

Nowe rozporządzenie, wydane na podstawie art. 237¹⁵ § 2 Kodeksu pracy, określa wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń technicznych stosowanych w rolnictwie lub melioracjach wodnych, zwanych zbiorczo „sprzętem rolniczym”. Jest to rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi i urządzeń technicznych stosowanych w rolnictwie - Dz. U. z 2024 r., poz. 228.

Maszyny i Narzędzia w Pracach Polowych

Przy pracach polowych stosuje się wiele rodzajów maszyn i agregatów łączonych z ciągnikami. Agregowane maszyny i narzędzia rolnicze stosowane do produkcji roślinnej, ze względów bezpieczeństwa, powinny współpracować z ciągnikami rolniczymi zalecanymi przez producentów tych maszyn (agregatów).

Sprawność techniczna, prawidłowe wyposażenie i przygotowanie do pracy obsługiwanych maszyn, a także bezpieczeństwo ludzi znajdujących się w najbliższym otoczeniu pracującej maszyny, zależą wyłącznie od wiedzy i umiejętności rolnika. Wszystkie maszyny i urządzenia wyposażane są przez producenta w instrukcje obsługi, które pozwalają użytkownikowi na prawidłowe przygotowanie maszyny do pracy i jej eksploatację.

Obsługę techniczną powinien wykonywać rolnik w gospodarstwie, po opuszczeniu maszyny w położenie robocze, wyłączeniu i zatrzymaniu napędu ciągnika i maszyny. Stosowanie się do zaleceń producenta wydłuża żywotność maszyny i zmniejsza jej awaryjność w czasie eksploatacji.

Zagrożenia podczas Pracy

Podczas pracy niedozwolone jest wchodzenie ludzi pomiędzy ciągnik a maszynę, a zwłaszcza jazda lub stawanie na belce polowej, ramie albo zaczepie maszyny. Niestosowanie się do tego ostrzeżenia może skończyć się upadkiem pod współpracującą maszynę i prowadzić do ciężkich urazów, a nawet śmierci.

Podczas wykonywania prac załadunkowych i wyładunkowych silnik ciągnika powinien być wyłączony. Należy zaciągnąć hamulec ręczny, a jeżeli ciągnik stoi na pochyłości - włączyć bieg przeciwdziałający staczaniu się ciągnika i ewentualnie podłożyć kliny pod koła.

Gdy przy pracach transportowych zatrudnieni są oprócz traktorzysty inni pracownicy, należy wyznaczyć jednego z nich do przekazywania umówionych sygnałów.

Agregowanie Sprzętu

W gospodarstwie rolnym nie zawsze można przewidzieć wszystkie sytuacje. W większości niedużych gospodarstw część mieszkalno-bytowa jest połączona z częścią produkcyjną, a plac manewrowy jest jednocześnie placem zabaw dzieci. Prowadzi to do powstawania wielu zagrożeń.

Wśród wypadków zarejestrowanych przez KRUS jest wiele tragicznych zdarzeń, na przykład podczas agregowania maszyny z ciągnikiem ojciec przejechał bawiące się dziecko, lub rolnik próbował podpiąć zaczep przyczepy załadowanej nawozami, podczas gdy jego żona kierowała ciągnikiem. Te przykłady wskazują, że nigdy nie można zaniedbać ostrożności podczas wykonywania pracy.

Bezpieczne Przygotowanie Zestawu Uprawowego

Przed przygotowaniem zestawu uprawowego użytkownik powinien przede wszystkim zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny współpracującej z ciągnikiem. Ciągnik należy dobrać tak, aby klasa jego uciągu nie była mniejsza niż zalecana przez producenta maszyny. Należy pamiętać, że ciągnik musi być sprawny technicznie, ponieważ używanie niesprawnej maszyny przy pracach w gospodarstwie rolnym grozi wypadkiem.

Łączenie maszyn ze sobą lub z ciągnikami może wykonywać jedynie kierowca ciągnika. Niewłaściwe połączenie maszyny z ciągnikiem i jej nieprawidłowe ustawienie mogą stać się przyczyną awarii i nieszczęśliwych wypadków, zarówno w czasie transportu, jak i podczas pracy.

Prawidłowe Łączenie Maszyny z Ciągnikiem

Czynność ta nie powoduje zagrożenia wypadkowego, jeśli traktorzysta potrafi odpowiednio manewrować ciągnikiem, maszyna stoi na równym podłożu, jej zaczep jest podparty podporą stałą lub sprężyna utrzymuje go w położeniu poziomym, ciągnik ma sprawny układ zawieszania lub przyczepiania maszyn, a plac manewrowy jest dostatecznie duży.

Prawidłowe łączenie maszyny z ciągnikiem polega na precyzyjnym podjechaniu tyłem do maszyny w taki sposób, aby trzypunktowy układ zawieszenia ciągnika można było połączyć z zaczepami maszyny lub narzędzia. Następnie należy unieruchomić ciągnik, połączyć go z maszyną (najpierw cięgna dolne, potem cięgno górne), sworznie zabezpieczyć zawleczkami i sprawdzić prawidłowość połączeń.

W maszynach aktywnych podłącza się wał przegubowo-teleskopowy, który może przenieść odpowiedni moment obrotowy i ma długość zalecaną przez producenta. Następnie należy podłączyć złącza instalacji hydraulicznej i instalacji elektrycznej, uruchomić ciągnik, dokonać próbnego rozruchu, po czym podnieść maszynę i wyregulować cięgna dolne oraz długość łącznika górnego.

Przy agregowaniu maszyn, zwłaszcza półzawieszanych i przyczepianych, należy pamiętać o złożeniu i zabezpieczeniu w położeniu transportowym stopki podporowej zaczepu. Dobrym rozwiązaniem ułatwiającym agregowanie jest zastosowanie szybkosprzęgów, a zamiast cięgna górnego (śruby rzymskiej) - siłownika hydraulicznego podłączonego do hydrauliki zewnętrznej ciągnika.

Bezpieczne Agregowanie Przyczep

Bezpieczne agregowanie dwóch przyczep z ciągnikiem można wykonać następująco: podklinować tylne koła pierwszej przyczepy i podeprzeć dyszel na odpowiedniej wysokości zaczepu ciągnika (jeżeli dyszel przyczepy nie ma sprężyny podtrzymującej). Powoli cofać ciągnikiem, celując hakiem zaczepowym w ucho dyszla przyczepy, tak aby po zatrzymaniu ciągnika można było założyć sworzeń, a następnie zawleczką zabezpieczyć go przed wypadnięciem.

Dwie przyczepy łączy się zawsze przez dopchnięcie jednej do drugiej. Załadowane przyczepy łączy się w podobny sposób. Czynności agregowania i obsługi będą jeszcze bezpieczniejsze przy dobrym oświetleniu i odpowiedniej ilości miejsca do manewrowania maszynami.

Niedopuszczalne Czynności

Niedopuszczalne jest przebywanie ludzi między ciągnikem a maszyną w czasie pracy bądź łączenia maszyn z ciągnikiem. Nieuwaga traktorzysty lub jakakolwiek niesprawność układu jezdnego albo hamulcowego w ciągniku może doprowadzić do groźnego wypadku, gdy pomiędzy ciągnikiem a maszyną ktoś będzie się znajdował.

Przechowywanie Sprzętu i Narzędzi

Narzędzia uprawowe należy utrzymywać w należytej czystości, na bieżąco, po skończonej pracy i po sezonie, dokładnie czyścić z resztek ziemi i roślin, myć, a po wysuszeniu konserwować. Czyste narzędzia należy ustawić na twardym, stabilnym i równym podłożu, najlepiej w zadaszonym pomieszczeniu. Uszkodzone części należy wymienić na nowe, a ostrza elementów roboczych naostrzyć, jeśli jest taka potrzeba.

Konieczne jest kontrolowanie połączeń śrubowych i spawanych. Zespoły robocze powinny być unieruchomione w sposób przewidziany przez producenta maszyny, dyszle lub zaczepy podparte podporami stałymi, a ostre wystające elementy zabezpieczone.

Sprzęt powinien być ustawiony w taki sposób, by nie przewrócił się na przechodzących ludzi. Niektórzy rolnicy ustawiają go na paletach lub specjalnie wykonanych stojakach oraz dodatkowo zabezpieczają wszystkie ostre i niebezpieczne elementy.

Maszyny i ciągniki rolnicze ze względów bezpieczeństwa nie powinny stać na ciągach komunikacyjnych, niestabilnym podłożu, w zastoinach wody.

tags: #instrukcja #bhp #ciagnik #elektryczny