Aktywne agregaty uprawowo-siewne są często kojarzone z ciężkimi glebami, jednak ich bogata oferta i możliwości konfiguracji pozwalają na efektywne zastosowanie również na lżejszych podłożach. Jedną z kluczowych zalet tych maszyn jest zdolność do bezproblemowej pracy nawet na polach z dużą ilością resztek pożniwnych oraz skutecznego rozbijania twardych brył ziemi, co jest szczególnie cenione przez rolników gospodarujących na ciężkich glebach.
Zastosowanie i konfiguracja bron wirnikowych
Agregaty uprawowo-siewne oparte na aktywnej sekcji uprawowej, w tym brony wirnikowe, trafiają zazwyczaj do gospodarstw z glebami skłonnymi do zbrylania i szybkiego zasychania. W takich przypadkach zalecane są ciężkie konfiguracje bron wirnikowych z zębami o długości powyżej 30 cm, osadzonymi w solidnej wannie wykonanej z blachy o grubości 8-10 mm, z dodatkowymi wzmocnieniami. Konfiguracja ta często obejmuje również pneumatyczny siewnik wyposażony w redlice talerzowe z solidnym dociskiem, nawet powyżej 50 kg na redlicę. Koszt zakupu takiego zestawu o szerokości roboczej 3 m waha się w granicach 110-150 tys. zł.
Nic nie stoi na przeszkodzie, aby takie agregaty wykorzystywać również na lżejszych glebach, ponieważ większość bron wirnikowych jest wyposażona w przekładnię umożliwiającą zmianę prędkości pracy zębów. Zazwyczaj odbywa się to poprzez zamianę kół zębatych, oferując 2 prędkości pracy wirników. Niektóre konstrukcje bron posiadają również 2 dodatkowe przełożenia (za pomocą dźwigni), co łącznie daje 4 "biegi". W połączeniu z dwiema lub trzema prędkościami WOM ciągnika (540, 750 i 1000 obr./min), z którymi pracuje większość bron, można wybierać spośród wielu prędkości pracy wirników, przy czym najniższe przydadzą się na lekkich glebach. W przypadku pracy na takich glebach pomocne może okazać się również wyposażenie bron w belki (włóki) wyrównujące zamontowane przed i za wirnikami.
Rolnicy gospodarujący przede wszystkim na lekkich glebach powinni zainteresować się bronami o delikatniejszej konstrukcji i mniejszej masie, z krótszymi zębami (27-28 cm) oraz skonfigurowanymi z wałami oponowymi lub rurowymi. Takie agregaty o szerokości roboczej 3 m można kupić za 60-90 tys. zł. Niezależnie od wyboru serii (lekkich, średnich czy ciężkich), warto zwrócić uwagę na szerokie możliwości konfiguracji, w tym zastosowanie systemów szybkiej wymiany zębów.
Brony wirnikowe Amazone
Seria KE
Ofertę bron wirnikowych Amazone otwiera seria KE, którą tworzą dwa modele: Special (z przekładnią przystosowaną do ciągników o mocy do 140 KM) oraz Super (do 180 KM). Zaletą najmniejszej serii bron jest niska masa. Model KE Special o szerokości roboczej 3 m waży jedynie 850 kg, co jest jedną z najmniejszych wartości na rynku, natomiast z nabudowanym siewnikiem AD - około 1900 kg. Wałki napędzające wirnik w serii KE mają średnicę 45 mm.
Seria KG
Ciężkie brony serii KG są również dostępne w dwóch wersjach: Special (do 220 KM) i Super (do 300 KM). Konstrukcje te są zbudowane na wannie ze stali o grubości 8 mm z dodatkowym wzmocnieniem, a w wannę są wspawane tuleje łożyskujące. Mocowanie ma dwustopniowe uszczelnienie z kasetowymi pierścieniami. Wałki napędzające wirnik mają średnicę 60 mm. Brony KG posiadają układ Safe-System (sprężyście zamontowane zęby o długości 320 mm) oraz system szybkiego montażu zębów ze sworzniem i zawleczką.
Agregaty Amazone z siewnikami
Na bronach Amazone może być zamontowany siewnik. Przykładem jest zestaw Amazone 2.5m z broną wahadłową i siewnikiem Amazone D7 Special, który jest stosunkowo niedrogi (9 tys. zł) i może być dobrym wyborem na słabe gleby 4-6, mocno zaperzone i z domieszką gliny, do ciągnika JD 6100 (75 KM). Wcześniejsze doświadczenia użytkowników z broną wahadłową Amazone RE 30 i siewnikiem Amazone D8 na lekkich i średnich glebach były pozytywne, zapewniając ładne przygotowanie pola od razu po orce, co pozwalało na jeden przejazd.
Inni producenci bron wirnikowych
Horsch
Jedną z nowości wśród agregatów uprawowo-siewnych jest siewnik Horsch Express KR nabudowany na bronie Kredo. Sekcję uprawową tworzy 10 wirników (z zębami o długości 30 cm) rozmieszczonych na szerokości 3 m, a głębokość ich pracy jest ustawiana na wale uprawowym. Brona Kredo ma bardzo solidną konstrukcję i w połączeniu z nabudowanym siewnikiem pneumatycznym Express KR (zbiornik 1500 l) waży 3,1 t. Może być wyposażona w jeden z dwóch wałów: wał zębaty o dużej, 64-centymetrowej średnicy, polecany jako uniwersalny do każdych warunków glebowych, charakteryzuje się wysoką nośnością, co zapewnia utrzymanie zadanej głębokości pracy również na glebach lekkich.
Kongskilde
Firma Kongskilde oferuje 3-metrowe brony wirnikowe o oznaczeniu: HK25, HK31, HK32 oraz PowerTill 1000. Wersja HK25 jest wyposażona w standardzie w przekładnię bez wałka przelotowego (opcja) i może współpracować z ciągnikami o mocy do 130 KM. Brony HK31 mogą współpracować z ciągnikami do 170 KM, natomiast HK 32 - do 200 KM. Brona HK31 wyposażona jest w przekładnię główną 3-biegową, a HK32 - w zależności od zamówienia - w 2- lub 3-biegową. Brona wirnikowa PowerTill 1000 to najnowsza konstrukcja z fabryki Kongskilde w Kutnie, przystosowana do ciągników o mocach przekraczających 200 KM. W bronach wirnikowych Kongskilde "wanny" wypełniane są specjalnym półpłynnym środkiem smarnym, wykonane z wysokogatunkowej blachy i profili (grubości od 6 mm w HK 25, 8 mm w HK 31 i HK 32, do 10 mm w modelu PowerTill). Wszystkie wirniki są osadzone na łożyskach stożkowych ze specjalnie dobranym naprężeniem wstępnym.
Kuhn
W ofercie firmy Kuhn znajdują się dwie serie bron wirnikowych: HRB i HR. HRB to konstrukcja lekka, która w konfiguracji z wałem rurowym o średnicy 520 mm, w wersji 3-metrowej (HRB 302D) waży niespełna tonę. Producent deklaruje, że do współpracy z 3-metrową broną HRB wystarczy już ciągnik o mocy od 60-70 KM, a maksymalna moc określona jest na 140 KM. Brony wirnikowe HR (serie 104 oraz 1004) są przeznaczone do pracy z ciągnikami o większych mocach, na glebach ciężkich lub zakamienionych. Do przenoszenia dużych mocy brony HR predysponuje wzmocniona konstrukcja ramy, większa i masywniejsza wanna (ze ściankami o grubości 8 mm, a nie 6 mm jak w przypadku HRB 102 D oraz obudowa łożysk 35 mm zamiast 18 mm w serii HRB 102 D), a także przekładnia z większymi kołami zębatymi (co sprawia, że masa brony jest wyższa - z tym samym wałem brona HR3004 jest cięższa od HRB 302 o około 200 kg).
Kuhn oferuje kute koła zębate własnej produkcji oraz skośnie ustawiony łącznik między piastą a wieńcem, aby wieniec zębów był w jednej płaszczyźnie z łożyskiem piasty, co zapobiega dodatkowym naprężeniom. Innym unikalnym rozwiązaniem są wałki napędowe wirników z wypustami wykonanymi metodą wyciskania, a także stożkowe mocowanie uchwytów zębów, które zapobiega powstawaniu luzów. Standardowo w bronach HR montowane są zęby mogące pracować na głębokości od 3 do 25 cm, ale ich długość można dobrać do specyfiki gospodarstwa (np. do 36 cm do upraw warzyw, zęby wzmacniane napawaniem DuraKuhn do gleb zakamienionych).
W bronach wirnikowych Kuhna standardowo montowana jest przekładnia Duplex umożliwiająca zmianę prędkości obrotowej wirników w dwóch zakresach poprzez zamianę kół napędowych (np. koła z 21 i 24 zębami w HRB 102). Istnieje także możliwość doposażenia w dwa opcjonalne zestawy kół zębatych. Dla osób wymagających częstych zmian prędkości obrotowej wirników dostępna jest opcjonalna przekładnia Multiplex (montowana seryjnie w bronach HR 304 M i HR 404 M), gdzie dwie prędkości ustawia się dźwignią i dwie przez zamianę kół zębatych. Maszyny z serii HR i HRB mogą również pracować w trzech zakresach prędkości WOM: 540, 750 i 1000 obr./min. Brony Kuhna mogą współpracować z kilkoma rodzajami wałów, w tym dwoma rurowymi (Crumbler i MaxiCrumbler), zębowym (Packer PK2 i Maxipacker) czy ogumionym (Packliner). Wał służy jednocześnie do ustawienia głębokości pracy zębów (regulacja drabinkowa). W przypadku zestawów uprawowo-siewnych Kuhna mogą być montowane siewniki mechaniczne: Integra (600, 900 lub 1200 l), Sitera (780 lub 1080 l) lub pneumatyczny Venta (1200 l). Siewnik montuje się w ten sposób, że jego ciężar jest przenoszony na wał, który znajduje się bliżej siewnika niż brony.
Kverneland
W kombinacjach Kvernelanda mogą pracować brony wirnikowe o oznaczeniu: NG-M, NG-H oraz NG-S. Różnica pomiędzy bronami wynika z zastosowania przekładni dostosowanych do przenoszenia różnych wartości mocy (odpowiednio: 140, 180 i 250 KM) oraz innej konstrukcji ramy głównej i wirników. Najmniejsza z bron (NG-M) jest wyposażona w wannę o profilu 120x400 mm, z blachy o grubości 5 mm oraz dodatkową płytę wzmacniającą o grubości 10 mm. Model NG-H jest zbudowany z wanny o większym przekroju (140x400 mm), z blach o grubości 6 mm oraz dodatkowej płyty wzmacniającej o grubości 12 mm. Wirniki są osadzone na wałku o średnicy 50 mm na kołach zębatych o grubości 40 mm, a prześwit pomiędzy uchwytem zęba a dnem wanny wynosi 95 mm, co zapewnia swobodny przepływ materiału nad wirnikami. Największa z bron, o oznaczeniu NG-S, ma wannę o profilu 150x400 mm i jest wykonana z blachy o grubości 10 mm.
Konfiguracja bron nie jest jednakowa - np. najmniejsza z nich (NG-M) w standardzie jest wyposażona w zęby przykręcane, zaś za dopłatą 1,8 tys. zł netto może być doposażona w zęby z systemem Quick-Fit, który dla bron NG-H i NG-S jest standardem (zęby są mocowane do uchwytu za pomocą sworznia i zawleczki). W bronach NG-H i NG-S opcjonalnie mogą być zastosowane specjalnie utwardzone i wyprofilowane zęby przeznaczone do pracy w skrajnie ciężkich warunkach i przy siewie w mulcz (dopłata około 3 tys. zł). Każda z bron o szerokości 3 m może współpracować z siewnikami mechanicznymi M-Drill, M-Drill Pro (od 425 do 1430 l) oraz Mc-Drill Pro (600-1490 l), a ponadto z lekkimi siewnikami pneumatycznymi serii DA (750 l).
Pöttinger
Do oferty firmy Pöttinger trafiły nowe modele bron wirnikowych Lion o oznaczeniu 303 i 303 Classic. Obie maszyny przy szerokości roboczej 3 m mogą być skonfigurowane w wersji z 10 lub 12 wirnikami. Brony z 12 wirnikami są zalecane szczególnie tam, gdzie wymagane jest bardziej intensywne i równomierne rozdrobnienie brył, np. w uprawach warzywniczych. Zasadnicza różnica pomiędzy modelami 303 a 303 Classic wynika z zastosowania innych przekładni oraz z różnic w konstrukcji wanny. W modelu Classic przekładnia oferuje stałe przełożenie i liczbę obrotów wirnika (przy WOM 540 obr./min - 185 obr./min, przy 1000 obr./min - 342 obr./min). W tym przypadku nie ma również wałka przelotowego, a maszyna może współpracować z ciągnikami o mocy do 140 KM.
Oprócz większej masy, przekładnia brony Lion 303 wyróżnia się możliwością wymiany kół zębatych i zmiany prędkości obrotowej wirników między 153 i 209 obr./min (przy WOM 540 obr./min) oraz między 283 i 387 obr./min (przy WOM 1000 obr./min). Największa z oferowanych bron wirnikowych, Lion 3003, jest przystosowana do pracy z ciągnikami o mocy do 250 KM. Standardem dla wszystkich bron Pöttingera z 12 wirnikami (303.12 i 303.12 Classic) jest montowanie zębów o wymiarach 15x300 mm. Maszyny z 10 wirnikami mają zęby o długości 320 mm i grubości 18 mm. Wszystkie zęby w standardowym wyposażeniu są przytwierdzane śrubami. Każda z bron może być skonfigurowana z jednym z 9 rodzajów wałów i współpracować z siewnikami mechanicznymi Vitasem A (600 l) lub pneumatycznymi Aerosem 1002 ADD (1250 l), które umożliwiają wysiew punktowy.
Sulky
Sulky oferuje 3 modele bron wirnikowych serii Cultiline HR o oznaczeniu: 3000.14, 3000.19 i 3000.26. Maszyny są przygotowane do współpracy z ciągnikami o mocy maksymalnej odpowiednio: 140, 190 i 260 KM. Różnice w mocach maksymalnych wynikają przede wszystkim z wielkości i masy przekładni, które z kolei zależą od wielkości zastosowanych kół zębatych. Brony charakteryzują się odpowiednio masą: 1120, 1315 i 1380 kg. Modele 3000.14 i 3000.19 oferują 2 prędkości pracy wirników (zmiana poprzez wymianę pary kół zębatych). W opcji do tych maszyn jest możliwy zakup 2 dodatkowych par kół zębatych, które zwiększają zakres prędkości obrotowych wirników do 4 - od 283 do 437 obr./min. Największa z bron Sulky, Cultiline HR 3000.26, jest wyposażona w przekładnię, która już w standardzie oferuje 4 przełożenia, przy czym 2 zmieniane są dźwignią, zaś 2 pozostałe poprzez wymianę kół zębatych.
Centralnym elementem bron są wanny wykonane ze stali o grubości 8 mm, przy czym w dolnej części znajduje się dodatkowe wzmocnienie podwajające tę grubość. W modelu Cultiline HR 3000.14 standardowo montowane są zęby w rozmiarze 300x15 mm, pojedynczy ząb jest montowany 2 śrubami. Brony z oznaczeniem 3000.19 i 3000.26 są natomiast standardowo wyposażane w zęby o wymiarach 330x18 mm, z systemem szybkiej wymiany. Zęby wirników można zamontować również przemiennie, aby uzyskać bardziej ostry kąt natarcia. Standardowo zęby są wykonane z kutej stali, w opcji występują zęby hartowane o wysokiej twardości i odporności materiału na ścieranie. Wyróżnikiem bron wirnikowych Sulky jest układ skrobaków wału packer oparty na jednej szynie, którą po odkręceniu jednej śruby można odchylić do tyłu, co umożliwia szybkie oczyszczenie całego wału i skrobaków.
Unia Group
Gamę bron wirnikowych Unii Group tworzą dwa modele serii Hermes, przeznaczone do współpracy z ciągnikami o mocy odpowiednio do 110 i 180 KM. Zasadnicza różnica pomiędzy nimi dotyczy przekładni, a więc i masy bron. Mniejsza z przekładni oferuje stałe przełożenie, zaś w większym Hermesie przełożenia można zmieniać przez wymianę kół zębatych. Brony są przystosowane do współpracy z ciągnikami z WOM w konfiguracji 540/540E/1000/1000E obr./min. Spore różnice w stosunku do konkurencji znajdziemy w konstrukcji wanien bron linii Hermes, gdzie zastosowano m.in. dwa łożyska kulkowe dla każdego z wirników. Łożyska są umieszczone na skrajnych częściach wałków wirników, przez co wałki pracują bardzo stabilnie.