Jak operować żurawiem wieżowym? Poradnik

Żuraw wieżowy to maszyna stworzona do podnoszenia ciężarów w pionie i poziomie, działająca na zasadzie obracania się wokół własnej osi. Składa się z wysokiego masztu oraz długiego wysięgnika, a ładunki podnoszone są za pomocą liny i wyciągarki umieszczonej na wysięgniku. Przeciwwaga stabilizująca równoważy obciążenia, stwarzając bezpieczne operowanie nawet na dużej wysokości. Żuraw można dodatkowo przymocować do gruntu za pomocą specjalnych kotew, co zwiększa jego stabilność. Montaż elementów żurawia, takich jak maszt czy wysięgnik, często wymaga wsparcia mniejszych żurawi samojezdnych.

Żuraw wieżowy to dźwignica zaliczana do największych maszyn roboczych, która ułatwia prowadzenie prac budowlanych związanych z budownictwem mieszkaniowym i przemysłowym. Za ich pomocą transportuje się materiały, a także wykonuje montaż konstrukcji stalowych. Ich największym atutem jest duży zasięg wysięgnika. Co więcej, żuraw wieżowy jest wyposażony w kilka napędów, zwykle elektrycznych, z których każdy realizuje jeden ruch: jazdę podwozia, obrót wysięgnika, wychył wysięgnika lub przesuw wodzaka oraz podnoszenie haka.

Typy żurawi wieżowych

Wybór odpowiedniego typu żurawia zależy od specyficznych potrzeb danego projektu budowlanego, takich jak wysokość pracy, rodzaj terenu czy mobilność urządzenia. Różne żurawie umożliwiają dostosowanie do wymagań placu budowy i optymalne zarządzanie pracami transportowymi. W zależności od różnych czynników dzieli się je na:

• żurawie stacjonarne
• żurawie szynowe
• żurawie szybko montujące
• żurawie dolnoobrotowe
• żurawie górnoobrotowe
• żurawie sterowane z kabiny lub z poziomu roboczego

Szczegółowa klasyfikacja żurawi wieżowych

Kolumna żurawia budowlanego często budowana jest w kształcie pionowej wieży o wielosekcyjnej kratownicowej konstrukcji. Żurawie wieżowe wraz z żurawiami samojezdnymi zaliczane są do grupy żurawi budowlanych.

• Ze względu na umiejscowienie mechanizmu obrotu:

  • górnoobrotowe: mechanizm obrotu umieszczony jest na górze wieży i obraca samym wysięgnikiem, sama wieża nie obraca się. Sprawdzają się w precyzyjnych pracach w ograniczonej przestrzeni.
  • dolnoobrotowe: mechanizm obrotu zamontowany jest na dole wieży i obraca wieżą wraz z wysięgnikiem. Charakteryzują się obrotem masztu wokół własnej osi, co umożliwia precyzyjne przenoszenie ładunków na całym placu.

• W zależności od rodzaju podstawy:

  • stacjonarne: na stałe zamocowane do podłoża, zapewniają stabilność i są idealne do długoterminowych projektów, gdzie nie ma potrzeby ich przemieszczania. Mogą być kotwione do fundamentów lub budowane na szczytowej kondygnacji budynku.
  • przejezdne: szynowe, kołowe, gąsienicowe. Żurawie szynowe, dzięki torowisku, umożliwiają łatwe przemieszczanie po placu budowy, oferując mobilność i elastyczność pracy w różnych miejscach.

• Ze względu na typ montażu:

  • szybkomontujące: ich konstrukcja pozwala na szybkie przygotowanie do pracy, eliminując potrzebę dodatkowych urządzeń montażowych i przyspieszając start budowy. Nie wymagają użycia żurawia pomocniczego.
  • montowane w zespołach: wymagają pomocy żurawia pomocniczego.

• Ze względu na typ zastosowanego wysięgnika:

  • wspornikowe (wysięgnicowe): wysięgnik stały, poziomy, z wodzakiem (cięgnikiem) poruszającym się po nim.
  • wychylne (wysięgnikowe): wysięgnik wychylny z cięgnikiem zainstalowanym na jego końcu.

• Żurawie sterowane:

  • z kabiny: operator kontroluje ruchy maszyny z wnętrza kabiny.
  • z poziomu gruntu: operator może obsługiwać urządzenie z poziomu gruntu przy użyciu pilota, co zwiększa swobodę i elastyczność pracy.

Jak dobrać odpowiedni żuraw na budowę?

Parametry żurawi wieżowych, które trzeba uwzględnić przy ich doborze, aby spełnić wymagania budowy oraz zapewnić bezpieczeństwo. Obejmują one między innymi udźwig, zasięg, wysokość roboczą, stabilność konstrukcji oraz możliwość dostosowania do warunków terenowych i specyfiki realizowanego projektu.

Parametry techniczne żurawi wieżowych

Przy wyborze odpowiedniego żurawia, należy zwrócić uwagę na następujące parametry:

1. Wysokość podnoszenia

   Określa maksymalną wysokość, na jaką żuraw jest w stanie podnieść ładunek zawieszony na haku. Przy wyborze należy uwzględnić wysokość budynku, aby żuraw mógł sięgać przynajmniej kilka metrów powyżej najwyższego punktu konstrukcji, zapewniając wystarczający zasięg dla operacji na całej wysokości. Jest to wartość zmienna, zależna od ilości zamontowanych członów wieży. W przypadku żurawi wieżowych stacjonarnych istnieje możliwość modyfikacji wysokości masztu, o ile pozwala na to instrukcja eksploatacji konkretnego modelu żurawia. Taki żuraw można dostosować do potrzeb budowy poprzez dodanie dodatkowych elementów masztu, co pozwala na zwiększenie jego wysokości podnoszenia.

2. Udźwig nominalny

   To maksymalna masa ładunku, którą żuraw może podnieść przy zachowaniu stabilności. Udźwig zmniejsza się wraz ze wzrostem odległości ładunku od osi obrotu, co ilustruje diagram udźwigu w instrukcji obsługi. Żuraw należy dobrać na podstawie maksymalnej masy ładunku, która wystąpi na budowie. Parametr ten stanowi wartość zmienną, zależną od zmieniającego się wysięgu żurawia.

3. Długość wysięgnika (wysięg żurawia)

   Wysięg, czyli zasięg poziomy żurawia, określa, jak daleko można podać ładunek. Im dłuższy wysięgnik, tym większy obszar pracy żurawia. Dobiera się go na podstawie wielkości obiektu budowlanego i wymagań dotyczących rozmieszczenia ładunków w obrębie placu budowy. Wysięg żurawia jest również wartością zmienną, zależną od konfiguracji wysięgnika. W przypadku żurawi wieżowych stacjonarnych istnieje możliwość modyfikacji długości wysięgnika, o ile pozwala na to instrukcja eksploatacji konkretnego modelu żurawia. Taki żuraw można dostosować do potrzeb budowy poprzez dodanie dodatkowych elementów wysięgnika, co pozwala na zwiększenie jego zasięgu.

4. Stabilność podłoża

   Przy montażu żurawia ważne jest odpowiednie przygotowanie podłoża. Musi być ono twarde i stabilne, wolne od elementów osłabiających, takich jak studzienki czy instalacje podziemne (na przykład kanalizacyjne). Odpowiednie podłoże to podstawowy element bezpieczeństwa pracy i stabilności żurawia na budowie.

5. Moment roboczy

   Iloczyn udźwigu żurawia przez jego wysięg M = Q · lz [tm]. Moment roboczy w zasadzie stanowi wartość stałą.

6. Moment wywrotu żurawia

   Wartość wynikająca z różnicy momentów ustalających i momentów wywracających żurawia wieżowego liczona względem hipotetycznej krawędzi wywrotu. Powyższe momenty oblicza się uwzględniając obciążenia dźwignicy.

Bezpieczeństwo na stanowisku operatora żurawia wieżowego

Nowe przepisy BHP dla operatorów żurawi wieżowych i szybko montujących, obowiązujące od listopada 2018 roku (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r.), nakładają konieczność ścisłego stosowania się do instrukcji producenta żurawia. Dokument ten zawiera między innymi obowiązki operatora i zasady konserwacji oraz przepisy bezpieczeństwa. Na budowie powinna znajdować się też opracowana instrukcja transportowa i ewakuacyjna, a przy kolizyjnych pracach żurawia opis szczególnych procedur.

Zespół obsługujący żuraw

W zespole obsługującym żuraw musi znaleźć się także hakowy, który zajmuje się prawidłowym zawieszeniem ładunku, oraz sygnalista, który kieruje jego transportem, wydając operatorowi polecenia i nadzorując bezpieczeństwo prac. Operator nie polega wyłącznie na swoim wzroku. Polecenia i ostrzeżenia od pracowników znajdujących się na ziemi odbiera za pomocą radia. Sygnalista z dołu przekazuje operatorowi informacje i instrukcje dotyczące przemieszczanych ładunków lub samego żurawia. Jeżeli nie ustalono innych sygnałów, to zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przypadku np. START, UWAGA! ZATRZYMAĆ. KONIEC. STOP! to są sygnały, które mogą być przekazywane.

Czynności zabronione

Podczas pracy z żurawiem budowlanym obowiązują ścisłe zakazy, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa na placu budowy:

• Żurawia nie można użytkować bez aktualnej, pozytywnej decyzji Urzędu Dozoru Technicznego.
• Praca urządzeniem niesprawnym lub uszkodzonym jest absolutnie zabroniona. Wszelkie naprawy powinny być przeprowadzane wyłącznie przez osoby posiadające stosowne uprawnienia.
• Niedopuszczalne jest zmienianie ustawień elementów zabezpieczających, które mają za zadanie chronić zarówno operatora, jak i osoby przebywające w pobliżu.
• Żurawia nie można obsługiwać w niekorzystnych warunkach atmosferycznych, na przykład w przypadku słabej widoczności czy przy silnym wietrze.
• Jego przeciążanie jest surowo zabronione, podobnie jak podnoszenie ładunków, które są trwale połączone z podłożem.
• Żurawiem nie wolno także podnosić ludzi - wyjątkiem są sytuacje, w których uzyskano specjalne pozwolenie Urzędu Dozoru Technicznego na taki transport.

Dla każdego żurawia należy również prowadzić książkę dyżurów oraz dziennik konserwacji, w którym będą zapisywane czynności serwisowe.

Zabezpieczenie żurawi wieżowych w sytuacji ekstremalnych obciążeń wiatrem

Doświadczenia ostatnich kilkunastu lat wskazują, że zjawiska pogodowe dotyczące Europy, w tym występujące coraz częściej huragany stanowią wyzwanie dla wielu żurawi wieżowych, zwłaszcza starszej generacji, które były liczone wg starych „łagodniejszych przepisów”. Nie sposób przewidzieć występujących przyspieszeń prędkości wiatru, jakie mogą powstać w wyniku ukształtowania terenu lub warunków zabudowy, w których pracuje żuraw wieżowy przy ekstremalnych zjawiskach pogodowych.

Jeżeli na poziomie wysięgnika dołożony zostanie moment odparcia wiatru na wysięgnik, który jest ustawiony prostopadle do kierunku wiatru, nie trudno przewidzieć następstwa. Dlatego zwiatrowanie wysięgnika żurawia, o ile warunki zabudowy to przewidują, jest obowiązkiem operatora i może zapobiec katastrofie budowlanej. Uwolnienie hamulca mechanizmu obrotu pozwala na ustawienie się wysięgnika tyłem do wiatru bez względu na zmianę jego kierunku. Samo obrócenie żurawia tyłem do wiatru i pozostawienie zahamowanego mechanizmu obrotu, może okazać się niewystarczające, gdyż w każdej chwili wiatr może zmienić kierunek i ogromna siła parcia wiatru zostanie przyłożona na wysokości wysięgnika.

Żurawie wieżowe niektórych producentów mają specjalną funkcję uwalniającą hamulec mechanizmu obrotu, która często uruchamiana jest odrębnym przyciskiem i nazywana funkcją zwiatrowania żurawia. Tryb wiatrowy żurawia wieżowego (tryb wolnowiatrowy) to tryb, w którym hamulec mechanizmu obrotu żurawia jest zwolniony. Pozwala to na ustawianie się wysięgnika tyłem do wiatru, zgodnie ze zmianą jego kierunku. Zwiatrowanie żurawia, jeśli warunki zabudowy żurawia to przewidują, jest obowiązkiem operatora. Zabudowa żurawia w obszarze kolizyjnym z innymi żurawiami lub budynkami może nie zezwalać na zwiatrowanie żurawia, ale w tym przypadku wymagane jest specjalne kotwienie żurawia, które gwarantuje jego bezpieczeństwo.

Jak zostać operatorem żurawia wieżowego?

Aby rozpocząć pracę na stanowisku operatora żurawia wieżowego, należy spełnić kilka wymagań dotyczących wieku, zdrowia oraz kwalifikacji zawodowych. Przede wszystkim kandydat na operatora musi mieć ukończone 18 lat. Kolejnym wymogiem jest posiadanie aktualnego orzeczenia lekarskiego, które potwierdza, że dana osoba nie ma żadnych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania zawodu operatora żurawia. Badania lekarskie są szczególnie ważne, gdyż praca na żurawiu wymaga pełnej sprawności fizycznej oraz dobrej koordynacji. Wymagania zdrowotne, jakie musi spełniać operator, są jasno określone przez odpowiednie ustawy.

Uprawnienia operatora żurawia wieżowego

Ostatnim, ale równie istotnym kryterium jest posiadanie ważnego zaświadczenia kwalifikacyjnego wydanego przez Urząd Dozoru Technicznego, który formalnie uprawnia do obsługi żurawi wieżowych. Aby uzyskać takie zaświadczenie, kandydat musi przejść specjalistyczne szkolenie i zdać odpowiedni egzamin, który sprawdza jego umiejętności praktyczne oraz znajomość zasad bezpieczeństwa i obsługi żurawia.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, zaświadczenie kwalifikacyjne uprawniające do obsługi żurawi wieżowych, wydane przez Urząd Dozoru Technicznego (UDT, TDT lub WDT), jest ważne przez pięć lat. Aby zdobyć takie uprawnienia, kandydat musi ukończyć specjalistyczne kursy organizowane przez Ośrodki Kształcenia Zawodowego, które obejmują zarówno część teoretyczną, jak i praktyczną. Szkolenie kończy się egzaminem przed komisją Urzędu Dozoru Technicznego. Uzyskane zaświadczenie kwalifikacyjne uprawnia do obsługi różnych typów żurawi wieżowych, w tym stacjonarnych, szybko montujących i szynowych.

Zaświadczenie kwalifikacyjne wydane przez Urząd Dozoru Technicznego uprawniające do obsługi żurawi wieżowych jest ważne bezterminowo, jednak w praktyce jego ważność może zostać ograniczona. Aby przedłużyć ważność uprawnień, operator musi złożyć specjalny wniosek do organu Urzędu Dozoru Technicznego, który wydał to zaświadczenie, najlepiej na trzy miesiące przed upływem daty ważności.

Kurs na operatora żurawia

Kurs na operatora żurawia jest skierowany do osób, które ukończyły 18 lat. Program obejmuje zajęcia teoretyczne oraz praktyczne prowadzone na placu budowy wyposażonym w żurawia budowlanego. Podczas wykładów słuchacze poznają budowę i właściwości żurawi wieżowych, ich klasyfikację oraz zagadnienia związane z ładunkoznawstwem. Ponadto przyszli operatorzy zaznajamiają się z zakresem obowiązków służbowych, eksploatacją maszyn, przepisami BHP oraz z zasadami postępowania w przypadku awarii sprzętu lub podczas wypadku przy pracy. Pozytywny wynik z egzaminu umożliwia podjęcie pracy na stanowisku operatora żurawia wieżowego. Każdy ze słuchaczy otrzymuje materiały szkoleniowe z najważniejszymi informacjami oraz zbiór pytań egzaminacyjnych z odpowiedziami, dzięki któremu łatwiej można się przygotować do egzaminu UDT.

Rzeczywistość pracy operatora żurawia wieżowego

Operowanie żurawiem wymaga nie tylko umiejętności technicznych, ale także określonych predyspozycji psychicznych, gdyż skupienie, opanowanie, rzetelność, dokładność, odpowiedzialność oraz umiejętność komunikacji i pracy zespołowej są kluczem do bezpiecznego wykonania swoich obowiązków. W pracy na wysokościach ważna jest silna psychika, samodyscyplina oraz dobra organizacja pracy. Osoba zatrudniona jako operator żurawia wieżowego narażona jest na różne czynniki stresujące, na hałas, wibracje i przeciążenia. Praca operatora nie polega wyłącznie na obsłudze urządzenia, ponieważ musi on jeszcze wykonać szereg czynności przed rozpoczęciem pracy, a także po jej zakończeniu. Wszystkie te wymagania są niezbędne, aby zapewnić bezpieczeństwo operatorowi oraz innym pracownikom znajdującym się na terenie budowy. Praca operatora żurawia nie zawsze jest łatwa. Problemem są też mechaniczne usterki i nieoczekiwane awarie sprzętu, które dodatkowo komplikują wykonywanie zadań. Na operatorze ciąży bardzo duża odpowiedzialność - co wiąże się ze stresem.

Codzienne obowiązki operatora

Przed każdym dniem pracy pracownik obsługujący żuraw wieżowy musi zapoznać się ze specyfiką prowadzonych prac, terenem robót oraz dokumentacją i stanem urządzenia. Operator powinien sprawdzić poprawność oznaczeń oraz napisów ostrzegawczych, ocenić warunki atmosferyczne, zbadać miejsce posadowienia żurawia oraz określić stan konstrukcji i jego elementów roboczych. Operator żurawia najczęściej zaczyna pracę wcześnie rano, zazwyczaj o godzinie 7.00.

Pierwszym wyzwaniem, z jakim musi zmierzyć się operator żurawia, jest wejście do kabiny umieszczonej na wysokości 30, a czasem nawet 100 metrów. Większość żurawi wieżowych w Polsce nie posiada wind. Wspinaczka na szczyt zajmuje od 3 do 10 minut, w zależności od tego, jak wysokie jest urządzenie. Młode osoby zazwyczaj pokonują kolejne schody drabiny za jednym razem, ale starsi operatorzy nieraz robią sobie przerwy na platformach ulokowanych między kolejnymi piętrami dźwigu. Podczas wchodzenia operator powinien zwrócić uwagę na stan konstrukcji, aby jak najszybciej wychwycić ewentualne problemy. Znalazłszy się w kabinie, operator sprawdza stan techniczny wyposażenia i wpisuje do książki dyżurów żurawia godzinę rozpoczęcia pracy.

Jeśli pogoda jest dobra, praca przebiega spokojniej, a często nawet monotonnie. Trudniejsza jest praca żurawia przy złych warunkach atmosferycznych. Po rozpoczęciu pracy operator za pomocą urządzenia sterowniczego obsługuje dźwig, przemieszczając, podnosząc i opuszczając ładunki. Po zakończeniu pracy operator powinien zadbać o zabezpieczenie stanowiska pracy przed samoczynnym uruchomieniem oraz dostępem osób postronnych. Jest zobowiązany do odłożenia ładunków na swoje miejsce, zablokowania i wyłączenia układów sterowania. W przypadku wykrycia usterek operator powinien poinformować o nich przełożonych oraz dokonać odpowiedniego wpisu w dzienniku.

Warunki pracy w kabinie

Operator żurawia ma przynajmniej jedną przerwę w pracy, którą gwarantuje mu kodeks pracy. Przeważnie przebywając w kabinie ma trochę więcej czasu dla siebie, gdy w danym momencie jego praca nie jest potrzebna. Podczas planowej pauzy osoba pracująca na żurawiu może zejść z dźwigu, jednak większość operatorów nie decyduje się na to, ze względu na ograniczony czas lub brak ochoty na wspinaczkę po wieży żurawia. W kabinie żurawia nie ma wielu udogodnień, takich jak toaleta, co oznacza, że pracownicy najczęściej zmuszeni są korzystać z improwizowanych metod załatwiania potrzeb fizjologicznych. Śniadanie operator bierze ze sobą do kabiny, np. w plecaku. Z relacji operatorów wynika, iż czasami w pracy na żurawiu trzeba walczyć z nudą i monotonią, np. w trakcie ciągłego lania betonu, która to czynność nie jest zbyt angażująca.

Przez osiem godzin dziennie operator przebywa samotnie w niewielkiej kabinie, której wnętrze latem mocno się nagrzewa. Pomocne są klimatyzatory, które fabrycznie zamontowane są w kabinie lub też dostarczone są przenośne urządzenia chłodzące. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 22 października 2018 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze żurawi wieżowych i szybkomontujących, w przypadku temperatury w kabinie żurawia przekraczającej 28°C, każdy żuraw powinien być wyposażony w urządzenie umożliwiające dostosowanie warunków panujących w kabinie do obowiązujących przepisów. Instytucją odpowiedzialną za nadzór i kontrolę przestrzegania warunków pracy, w szczególności przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, jest Państwowa Inspekcja Pracy.

Pozytywne aspekty pracy operatora

W pracy operatora można zauważyć wiele pozytywnych aspektów. Na pewno pozwala ona kształtować i wzmacniać siłę charakteru, wytrzymałość, koncentrację. Nie można zaprzeczyć, że praca ta bywa emocjonująca, chociażby z powodu niesamowitego widoku, jaki można podziwiać z dużej wysokości. Robi to wrażenie głównie w dużych miastach, gdzie z kabiny operatora można oglądać panoramę całej okolicy. Operatorzy chwalą sobie zarobki, fakt, że nie pracują stale w jednym miejscu, tylko „przechodzą” z budowy na budowę, mają kontakt z różnymi ludźmi, co kształtuje ich umiejętności interpersonalne.

tags: #jak #operowac #zuraw #wiezowy