Gryka to roślina ciepłolubna i miododajna, zapylana głównie przez pszczoły. Jej uprawa wymaga odpowiednich warunków glebowych i pogodowych, a także precyzyjnego siewu. W niniejszym artykule przyjrzymy się specyfice uprawy gryki oraz metodom siewu z wykorzystaniem siewników konnych, w tym popularnego modelu Poznaniak, oraz sposobom ich regulacji.
Charakterystyka gryki i wymagania uprawowe
Grykę cechują duże wymagania cieplne, najlepiej rozwija się w temperaturze około 20°C i jest wrażliwa na przymrozki. Ważnym czynnikiem wpływającym na plon jest przebieg pogody w okresie kwitnienia, który decyduje o liczbie zawiązanych nasion.
Wymagania wodne
Zapotrzebowanie gryki na opady atmosferyczne zmienia się w czasie wegetacji. Od zasiewu do początku kwitnienia oraz w okresie kwitnienia potrzebuje około 70 mm opadu, a podczas dojrzewania nasion około 15 mm.
Wymagania glebowe
Grykę zaleca się uprawiać na glebach średnich i słabszych kompleksów żytnich. Należy unikać gleb zbyt suchych i podmokłych oraz zbyt żyznych, aby zapobiec intensywnemu wzrostowi części nadziemnych i słabemu osadzeniu ziarna. Roślina ta najczęściej uprawiana jest po zbożach.
Właściwości fitosanitarne
Gryka wykazuje właściwości fitosanitarne, pozostawiając dobre stanowisko dla innych roślin, szczególnie w zmianowaniach zbożowych. Przeciwdziała występowaniu nicieni w glebie i ogranicza liczebność pędraków. Stwierdzono, że gdy na polu zniszczy się chwasty i zasieje grykę, pędraki żywią się jej korzeniami, zawierającymi toksyczne dla nich związki (głównie taniny).
Siew gryki: terminy i normy
Gryka jest rośliną ciepłolubną, dlatego do siewu należy przystąpić, gdy gleba będzie dostatecznie ogrzana i minie niebezpieczeństwo wystąpienia przymrozków.
Ilość wysiewu
Ilość wysiewu nasion zależy od jakości materiału siewnego, rodzaju gleby i terminu siewu. Przy planowanej obsadzie około 3 mln ziaren na 1 ha, masie tysiąca nasion 25 g, czystości 95% i zdolności kiełkowania 95-96%, norma wysiewu wynosi około 75 kg/ha.
Metody siewu
Siew gryki wykonuje się siewnikiem zbożowym w rzędy 13-15 cm na głębokości 2-3 cm na glebach lepszych i wilgotniejszych oraz 4-5 cm na glebach słabszych i bardziej suchych. Możliwy jest również wcześniejszy siew w szerokie rzędy (40-45 cm) i ponowny siew w międzyrzędzia po 8-10 dniach, gdy rośliny będą już widoczne.
Nawożenie i ochrona
Wielkość dawek nawozów azotowych należy uzależnić od klasy gleby. Na glebach żyźniejszych powinna ona wynosić od 40 do 60 kg/ha, na glebach słabszych od 70 do 80 kg/ha. Gryka nie wymaga ochrony przed chorobami i szkodnikami, a ochrona przed chwastami jest bardzo ograniczona z powodu dużej wrażliwości na herbicydy. Zwalczanie chwastów najczęściej ogranicza się do bronowania przed wschodami lekką broną.
Dojrzewanie i zbiór
Gryka w łanie dojrzewa nierównomiernie, co utrudnia ustalenie optymalnego terminu zbioru. Opóźnienie zbioru powoduje znaczne straty przez osypywanie się ziarna. Do zbioru najlepiej przystąpić, gdy 60-70% orzeszków ma zabarwienie brunatne. Ziarno gryki po zbiorze kombajnem wymaga oczyszczenia i zazwyczaj dosuszenia. Podczas magazynowania wilgotność nasion nie powinna być wyższa niż 15%.
Odmiany gryki
- ORA - masa 1000 ziaren około 25-30 g. Idealnie nadaje się na słabsze gleby, nawet piaszczyste.
- KORONA - masa 1000 ziaren ok. 30-33 g.
- PANDA - masa 1000 ziaren ok. 25-32 g. Nasiona odporniejsze na osypywanie niż odmiana Kora.
- SMUGA - masa 1000 ziaren około 25-30 g.
Siewniki konne do siewu gryki
Pierwszymi siewnikami zbożowymi, których produkcję podjęto po wojnie, były Kutnowiaki KR-15 oraz KR-25. Ich konstrukcję oparto na przedwojennym wzorze siewników Unia Ventzki, wyposażonych w trybikowe aparaty wysiewne systemu Hosiera. Wszystkie typy konnych siewników składały się z tzw. siewnika właściwego i przodka z rozstawnymi kołami, którymi za pomocą steru kierowało się siewnikiem.
Remont i Malowanie ✔ Siewnika Konnego ✔
Historia i rozwój siewników konnych
W początkowym okresie Kutnowska fabryka „Kraj” skupiła się na dostarczaniu modeli KR-15 i KR-25. Od 1957 roku do oferty dołączył KR-11, o szerokości 1,1 m, a także odmiana konna siewnika KR-25, wyposażona w przodek. Wałeczkowate przyrządy wysiewające systemu Hosiera umożliwiały wysiew dolny lub górny. Wysiew dolny polegał na tym, że wałki obracając się wygarniały nasiona ze skrzyni przez otwór w dnie do przewodów nasiennych, które prowadziły do redlic stopkowych. Redlice mocowano na ruchomych ramionach, aby dostosowywały się do nierówności pola. Przewody nasienne wykonane były ze spiralnie skręconej blaszki. W 1960 roku produkcję siewników rozszerzono o model SZK-1,3 (z 13 redlicami), następnie o 17-redlicowy SZK-1,75 oraz w miejsce KR-25, siewnik SZK-3S z wielostopniową przekładnią, umożliwiającą uzyskanie 72 kombinacji prędkości obrotowych aparatu wysiewającego. Symbol SZK oznaczał siewnik zbożowy konny, zaś SZC - ciągnikowy. Po 1968 roku, w ramach państwowego systemu oznaczania maszyn, zmieniono symbole z SZK na S0. Siewnik SZK-1,8, przygotowany w 1965 roku, wszedł do produkcji dopiero w 1971 roku jako S023. Jego odmiana górska (S038) zaopatrzona była w koła ogumione, hamulec ręczny i przegrody skrzyni. S023 stanowił najnowocześniejszą konstrukcję wśród krajowych siewników konnych.
Regulacja siewnika konnego i próba kręcona
Jakość siewu w dużym stopniu zależy od przygotowania pola oraz prawidłowej regulacji siewnika. Siewnik Poznaniak, jako siewnik zbożowy, który zdecydowanie odmienił świat polskiego rolnictwa, pozwala równomiernie rozsiewać materiał siewny po polu. Kluczową operacją przed siewem jest próba kręcona, która jest najlepszą metodą sprawdzenia siewnika.
Ustawianie ilości wysiewu
Ustawianie ilości wysiewu odbywało się według tabeli, poprzez przestawienie rączki regulatora na skali. Dawniej przed wykonaniem próby kręconej należało unieść siewnik i podłożyć płachtę pod redlice. Dziś siewniki są wyposażone w specjalne korytka.
Próba kręcona siewnika
Próba kręcona to operacja sprawdzania prawidłowej pracy siewnika przed właściwym wysiewem. Polega na uruchomieniu siewnika w pozycji roboczej poza obszarem pola uprawnego (np. na trawie lub drodze) i zważeniu ziarna wsypanego do rynienek, przy uwzględnieniu konkretnej liczby obrotów przekładni siewnika. Uzyskany wynik porównuje się z normą wysiewu. Choć sama próba zajmuje sporo czasu, warto ją wykonać, aby uzyskać właściwą dawkę kilogramów na 1 hektar.
Jak przeprowadzić próbę kręconą siewnika Poznaniak
- Na początku należy zwolnić belkę mieszków i wsunąć w to miejsce osłonę korytkową, spełniającą rolę pojemnika na ziarno.
- W kolejnym kroku trzeba zasypać zbiornik ziarnem do poziomu powyżej górnej krawędzi otworów wyspowych do aparatów wysiewających.
- Następnie trzeba włożyć korbę i wykonać kilka obrotów, aby wypełnić ziarnem aparaty wysiewające.
- Wysiane ziarno trzeba przesypać do zbiornika i ponownie podstawić osłonę korytkową pod aparaty wysiewające.
- Następnie należy wykręcić korbą dla:
- siewnika o szerokości 3,0 m liczbę obrotów 13 na ar,
- siewnika o szerokości 2,7 m liczbę obrotów 14,5 na ar,
- siewnika o szerokości 2,5 m liczbę obrotów 15,5 na ar.
Ilość nasion, która zostanie wysiana do osłony korytkowej (dokładnie zważona), pomnożona przez 100 odpowiada dawce wysiewu ziarna na 1 hektar. Jeśli waży ono mniej lub więcej niż podaje tabela wysiewu, trzeba zmienić ustawienie dźwigni skrzynki bezstopniowej i ponowić próbę. Dopuszczalne różnice wynosiły 2-3 kg, gdyż występowały one naturalnie wskutek poślizgu i oblepiania kół ziemią.
Istnieje również możliwość wysiewu precyzyjnego. W tym celu należy obniżyć belkę z mieszkami i w jej miejsce włożyć osłonę korytkową, wykonać przejazd (wysiewając ziarno). Na 1 ar powierzchni dla siewnika o szerokości roboczej 3,0 m przypada 33,3 m przejazdu; dla siewnika 2,7 m przypada 37 m przejazdu, a dla siewnika 2,5 m jest to 40 m przejazdu. Następnie należy zważyć materiał siewny i ewentualnie skorygować ustawienia w przekładni głównej siewnika i ponowić próbę. W sytuacji, gdy uzyskana masa nie wynosi więcej niż 2 proc. od rekomendowanej dawki, można uznać, że próba jest udana.
Przygotowanie siewnika do siewu
Przegląd siewnika najlepiej rozpocząć od znalezienia instrukcji obsługi danego modelu. Zawiera ona najistotniejsze dane dotyczące przygotowania do siewu oraz tabele wysiewu. Chcąc przygotować siewnik do siewu, należy zwrócić uwagę także na liczbę redlic oraz odległość między nimi, głębokość, na jakiej pracują, a także długość znaczników.
Przed wyjazdem siewnika w pole należy ocenić również stan techniczny urządzenia oraz sprawdzić, czy jego elementy robocze odpowiednio działają oraz czy nie doszło za bardzo do ich zużycia. Przykładowo kółka, które zostały zbyt mocno zużyte, mogą przyczyniać się do problemów z ustaleniem odpowiedniej normy wysiewu danego zboża. Ważna jest regularna kontrola siewnika, zarówno wiosną, jak i jesienią.
Ustawienie siewnika Poznaniak
Przed przystąpieniem do pracy należy skontrolować, czy w zbiorniku i w aparatach wysiewających nie ma żadnego ciała obcego (np. narzędzi, przerośniętych nasion, sznurka, elementów wyposażenia). Należy też sprawdzić naciąg łańcucha napędowego, przesmarować ruchome elementy maszyny, sprawdzić i ewentualnie uzupełnić poziom oleju w przekładni. Trzeba też sprawdzić dokręcenie połączeń śrubowych, stan i zamocowanie redlic.
Regulując długość łącznika górnego, należy ustawić maszynę w pionie. Dobrze wypoziomowany siewnik gwarantuje jednakową głębokość siewu redlicami pierwszego i drugiego rzędu. Regulacji głębokości siewu należy dokonać na polu po przejechaniu kilku metrów z redlicami zagłębionymi w glebie. Korekty głębokości należy przeprowadzić centralnie za pomocą korby, przez obrót śruby znajdującej się z tyłu siewnika. Zakres regulacji wynosi od 0 do 10 cm względem poziomu kół. Każda redlica posiada także możliwość indywidualnej regulacji siły nacisku na glebę poprzez zmianę miejsca zaczepienia sprężyny. Ze względu na to, że ziarno tego samego gatunku, ale różnej odmiany nie jest jednakowe, jeśli chodzi o wielkość i ciężar, dane zawarte w tabeli wysiewu należy traktować jako orientacyjne.
Przykładowe ustawienia siewnika Poznaniak
- Żyto: Dla 157 kg/ha, skala przekładni bezstopniowej 35, zastawka 3/4, dźwignia (denka) 2, kółko W+S (wąskie plus szerokie).
- Pszenica jara: Dla 233 kg/ha, skala przekładni bezstopniowej 45, zastawka 3/4, dźwignia (denka) 2, kółko W+S.
- Owies: Dla 145 kg/ha, skala przekładni bezstopniowej 45, zastawka 1, dźwignia (denka) 2, kółko W+S.
- Jęczmień: Dla 113 kg/ha, skala przekładni bezstopniowej 35, zastawka 1, dźwignia (denka) 2, kółko W+S.
- Trawa: Dla 84 kg/ha, skala przekładni bezstopniowej 50, zastawka 3/4, dźwignia (denka) 1, kółko W+S.
W przypadku ziaren, których nie ma w tabeli, np. gryki czy łubinu, należy wybrać ziarno podobne pod względem wielkości i wykonać próbę kręconą przynajmniej dwukrotnie. Jeśli siewnik wysiewa zbyt dużo nasion (np. 20 kg facelii na 1 ha, gdy minimalne ustawienie sypie 20 deko na ar), można zamknąć co drugą rurkę, co zmniejszy ilość wysiewu do 10 kg na ar i zachowa prawidłowy rozstaw.
W przypadku siewników konnych przerobionych pod ciągnik, które mają numerację od 1 do 6, zaleca się przeprowadzenie normalnej próby kręconej. Ogólnie dla pszenicy ojciec ustawiał na ok. 3,75, a dla innych zbóż od 2.0 do 2.5 w zależności od grubości ziarna. Wysiew dolny/górny jest chyba do motylkowych.
Wysiew górny i dolny
W wałeczkowatych przyrządach wysiewających systemu Hosiera, wysiew dolny polegał na tym, że wałki obracając się wygarniały nasiona ze skrzyni przez otwór w dnie skrzyni do przewodów nasiennych. Wysiew górny oznacza, że wałek wysiewający obraca się w odwrotną stronę niż normalnie, poprzez przełożenie jednego z kół zębatych napędzających wałek. Nasiona wylatują wówczas górą nad wałkiem, a nie dołem, co jest korzystne dla drobnych nasion, gdyż nie "wyprzedzają" wałka w czasie jazdy i siewu.