Prawidłowe przeprowadzenie siewu rzepaku ozimego to jeden z najważniejszych etapów w uprawie tej rośliny. Odpowiednia głębokość oraz gęstość siewu mają bezpośredni wpływ na rozwój rośliny, jej zdolność do przetrwania zimy, a w konsekwencji na plonowanie. Błędne ustawienia siewnika mogą prowadzić do nierównomiernych wschodów, słabszego rozwoju roślin, a nawet do znacznych strat plonów.
Znaczenie precyzyjnego wysiewu rzepaku
Prawidłowe obliczenie normy wysiewu to jeden z kluczowych czynników decydujących o sukcesie uprawy rzepaku. Niezależnie od tego, czy jesteś doświadczonym rolnikiem, czy dopiero zaczynasz swoją przygodę z uprawą roślin, precyzyjne określenie ilości wysiewanych nasion ma fundamentalne znaczenie dla przyszłych plonów. Błędy w określeniu normy wysiewu mogą prowadzić do znaczących strat - zbyt gęsty siew generuje niepotrzebne koszty i może skutkować wyleganiem roślin, podczas gdy zbyt rzadki oznacza niewykorzystany potencjał pola i mniejsze zbiory.
Norma wysiewu to precyzyjnie określona ilość materiału siewnego, którą należy wysiać na jednostkę powierzchni (zazwyczaj na hektar), aby uzyskać optymalną obsadę roślin. Wyraża się ją najczęściej w kilogramach nasion na hektar (kg/ha) lub liczbie ziaren na metr kwadratowy (szt./m²). Wartość ta jest starannie wyliczana z uwzględnieniem wielu czynników, takich jak masa tysiąca nasion (MTN), zdolność kiełkowania czy warunki polowe. Norma wysiewu bezpośrednio przekłada się na końcowe rezultaty uprawy.
Precyzyjne obliczenie normy wysiewu wymaga uwzględnienia kilku kluczowych parametrów i zastosowania odpowiedniego wzoru. Kluczowym czynnikiem dla prawidłowych wschodów rzepaku jest równomierne umieszczenie nasion w warstwie gleby.
Ustawienie siewnika do rzepaku
Ze względu na niewielkie normy wysiewu rzepaku, zarówno ustawienie siewnika, jak i sam siew muszą być przeprowadzone bardzo precyzyjnie. Przy założeniu, że obsada nasion rzepaku na metr kwadratowy ma wynieść 40-50 nasion, ustawienie siewnika musi być bardzo dokładne, gdyż dawka nasion wynosi wtedy najczęściej niewiele ponad 2 kg/ha.
Głębokość siewu rzepaku
Wybór odpowiedniej głębokości siewu zależy od rodzaju gleby, na której planujemy wysiew. Na glebach ciężkich, które mają tendencję do zatrzymywania wilgoci i są bardziej zwięzłe, zaleca się płytszy siew - od 1,5 do 2,5 cm. Na lżejszych, przepuszczalnych glebach, gdzie woda szybciej odparowuje, można zdecydować się na nieco głębszy siew, w granicach 2,5-3,5 cm. Obecny trend to umieszczanie nasion na głębokości 1-2 cm, co nie wymaga praktycznie żadnego docisku. Niezależnie od warunków panujących na polu, powinniśmy jednak zachować optymalną głębokość wysiewu, która dla nasion rzepaku wynosi 2 cm.
Regulacji głębokości siewu należy dokonać na polu po przejechaniu kilku metrów z redlicami zagłębionymi w glebie. Należy sprawdzić, czy siewnik jest prawidłowo wypoziomowany oraz czy ziarno jest wysiane na prawidłowej głębokości. Korekty głębokości należy przeprowadzić centralnie za pomocą korby, przez obrót śruby znajdującej się z tyłu siewnika. Zakres regulacji wynosi od 0 do 10 cm względem poziomu kół.
Gęstość siewu rzepaku
Gęstość siewu powinna być dostosowana zarówno do warunków glebowych, jak i do wybranej odmiany rzepaku. W przypadku odmian populacyjnych, które charakteryzują się większą odpornością na zmienne warunki, zaleca się uzyskanie około 60 roślin na metr kwadratowy. Dla odmian mieszańcowych, które często lepiej znoszą stresy środowiskowe, wystarczająca jest gęstość wynosząca około 40 roślin na metr kwadratowy. Obecnie częściej zaniża się normę wysiewu, szczególnie dobrych odmian mieszańcowych.
Kalibracja siewnika
Przed przystąpieniem do siewu warto przeprowadzić dokładną kalibrację siewnika. Należy również zwrócić uwagę na głębokość siewu. Po przejechaniu pierwszych kilku metrów trzeba sprawdzić, na jakiej głębokości znajdują się nasiona. Jeśli są one zbyt płytko lub zbyt głęboko, konieczna będzie korekta ustawień siewnika. Prawidłowe ustawienie kółek to jednak niejedyna czynność, jaką należy wykonać w obrębie aparatu wysiewającego. Niezbędne jest też zredukowanie otworów, przez które nasiona są podawane na kółka. Dlatego trzeba też obniżyć zasuwki (stopień otwarcia dla poszczególnych gatunków roślin podają tabele wysiewu) oraz zredukować prędkość obrotową wałka napędzającego kółka wysiewające. W ustaleniu tego nastawu, mającego największy wpływ na dawkę wysiewu, pomoże oczywiście tabela wysiewu.
Pamiętajmy jednak przy tym, że na okrycie roślin wpływa również intensywność pracy zgrzebła palcowego (zagarniacza), które nie powinno pracować zbyt intensywnie w glebie. Jeszcze w trakcie siewu warto poświęcić czas na ocenę efektu i w razie potrzeby należy dokonać korekt. Może to zapobiec problemom w późniejszych etapach uprawy. Decyzje podejmowane na etapie siewu będą miały dalekosiężne konsekwencje dla zdrowia i produktywności uprawy rzepaku.
Próba kręcona siewnika
Próba kręcona siewnika to jedna z operacji, którą należy wykonać przed siewem. Związana jest ze sprawdzaniem prawidłowej pracy siewnika przed właściwym wysiewem. Ta metoda polega na uruchomieniu siewnika w pozycji roboczej (czyli tak, jakby był używany do wysiewu) poza obszarem pola uprawnego, na przykład na trawie lub drodze i zważeniu ziarna wsypanego do rynienek przy uwzględnieniu konkretnej liczby obrotów przekładni siewnika oraz porównaniu ich normą wysiewu. Próba kręcona daje możliwość obserwacji działania siewnika oraz wykrycia ewentualnych zmian, jeśli chodzi o wypadanie ziaren. Choć sama próba zajmuje sporo czasu, warto ją wykonać, aby uzyskać właściwą dawkę kilogramów na 1 hektar.
W przypadku siewu rzepaku obszar wysiewu dla próby kręconej powinien być odpowiednio zwiększony. Dobrze jest, jeśli jest to 0,5, a nawet 1 ha. Im mniejsza powierzchnia wzięta pod uwagę - tym większy błąd. Używane często wagi kuchenne nie dysponują zazwyczaj zbyt dużą dokładnością. Ponadto w takich wagach często są mylone jednostki (gramy - funty).
Wykonanie próby w siewnikach z elektrycznym mechanizmem wysiewającym i komputerem jest bardzo proste i nawet symulacja na powierzchnię 1 ha dla maszyny 3-metrowej trwa 3-4 minuty.
Jak wykonać próbę kręconą siewnika Poznaniak?
Próbę kręconą siewnika Poznaniak należy wykonać, biorąc pod uwagę odpowiednią tabelę wysiewu, odpowiadającą gatunkowi ziarna, które masz zamiar wysiać.
- Na początku należy zwolnić belkę mieszków i wsunąć w to miejsce osłonę korytkową spełniającą rolę pojemnika na ziarno.
- W kolejnym kroku trzeba zasypać zbiornik ziarnem do poziomu powyżej górnej krawędzi otworów wyspowych do aparatów wysiewających.
- Następnie trzeba włożyć korbę i wykonać kilka obrotów, aby wypełnić ziarnem aparaty wysiewające.
- Wysiane ziarno trzeba przesypać do zbiornika i ponownie podstawić osłonę korytkową pod aparaty wysiewające.
- Następnie należy wykręcić korbą dla:
- siewnika o szerokości 3,0 m liczbę obrotów 13 na ar,
- siewnika o szerokości 2,7 m liczbę obrotów 14,5 na ar,
- siewnika o szerokości 2,5 m liczbę obrotów 15,5 na ar.
Ilość nasion, która zostanie wysiana do osłony korytkowej (dokładnie zważona), pomnożona przez 100 odpowiada dawce wysiewu ziarna na 1 hektar. Jeśli waży ono mniej lub więcej niż podaje tabela wysiewu, trzeba zmienić ustawienie dźwigni, skrzynki bezstopniowej i ponowić próbę.
Istnieje również możliwość wysiewu precyzyjnego. W warunkach naturalnych jest on jeszcze dokładniejszy. Ilość obrotów koła siewnika zależy od rodzaju uprawy przedsiewnej oraz rodzaju gleby. Podczas wykonywania bardzo precyzyjnego siewu zalecamy, aby rolnik przeprowadził próbę kręconą w polu. W tym celu należy obniżyć belkę z mieszkami i w jej miejsce włożyć osłonę korytkową, wykonać przejazd (wysiewając ziarno). Na 1 ar powierzchni dla siewnika o szerokości roboczej 3,0 m przypada 33,3 m przejazdu; dla siewnika 2,7 m przypada 37 m przejazdu, a dla siewnika 2,5 m jest to 40 m przejazdu. Następnie należy zważyć materiał siewny i ewentualnie skorygować ustawienia w przekładni głównej siewnika i ponowić próbę. W sytuacji, gdy uzyskana masa nie wynosi więcej niż 2 proc. od rekomendowanej dawki, można uznać, że próba jest udana.
Problemy z próbą kręconą i rozbieżnościami w siewniku Poznaniak
Pewien użytkownik siewnika Poznaniak S043/C1 3m doświadczył rozbieżności między próbą kręconą a rzeczywistym wysiewem rzepaku. Po ustawieniu siewnika według tabelki wysiewu na 14 rurek (co druga rurka siejąca), z zasuwkami i dźwignią na pozycji 2, wykonał próbę kręconą (18 obrotów, co odpowiada 1800 obrotom na hektar). Wynik ważeń wynosił około 50 gramów, co sugerowało siew około 5 kg/ha. Tabela wysiewu dla tych ustawień pokazywała jednak 2 kg/ha. Pomimo kilkukrotnego powtórzenia próby z takim samym wynikiem, rzeczywisty wysiew na polu wyniósł około 2,5 kg/ha, co pokrywało się z tabelką, ale nie z próbą kręconą, która powinna być najbardziej wiarygodna.
Dane z tabeli - podobnie jak w przypadku siewu zbóż - trzeba traktować jako orientacyjne i wyjściowe do dalszych regulacji i koniecznie należy przeprowadzić próbę kręconą. To, co jest bardzo istotne przy próbie kręconej, to przede wszystkim przeprowadzenie jej przy założeniu znacznie większej powierzchni niż w przypadku siewu zbóż czy innych roślin, gdzie dawki wysiewu na hektar są rzędu 150-250 kg/ha. Przy bardzo małej dawce, np. 2,5 kg, próba przeprowadzona na powierzchni 1-5 arów może być niemiarodajna, choćby ze względu na trudność dokładnego zważenia tak małej porcji nasion. Trzeba też pamiętać, że w czasie pracy koło ostrogowe napędzające zespół wysiewający porusza się w innych warunkach niż podczas ręcznego obracania przy próbie - a zatem uzyskiwane wartości wysiewu mogą być niezbieżne. Warto więc po obsianiu np. powierzchni 1 ha sprawdzić ustawienia i dokonać ewentualnej korekty. Podobnie jest z napędowymi kołami ogumionymi.
Przygotowanie siewnika do siewu rzepaku
Przegląd siewnika najlepiej rozpocząć od znalezienia instrukcji obsługi danego modelu. Zawiera ona najistotniejsze dane dotyczące przygotowania do siewu oraz tabele wysiewu. Chcąc przygotować siewnik do siewu, należy zwrócić uwagę także na liczbę redlic oraz odległość między nimi, głębokość, na jakiej pracują, a także długość znaczników.
Przed wyjazdem siewnika w pole należy ocenić również stan techniczny urządzenia oraz sprawdzić, czy jego elementy robocze odpowiednio działają oraz czy nie doszło za bardzo do ich zużycia. Przykładowo kółka, które zostały zbyt mocno zużyte, mogą przyczyniać się do problemów z ustaleniem odpowiedniej normy wysiewu danego zboża. Należy zaznaczyć, że ważna jest regularna kontrola siewnika. Warto dodać, że wnikliwe sprawdzenie siewnika przed sezonem powinno odbywać się nie tylko wiosną - dobrze jest dokonać jego przeglądu także jesienią.
Przygotowanie siewnika Poznaniak do siewu
Przed przystąpieniem do pracy należy skontrolować, czy w zbiorniku i w aparatach wysiewających nie ma żadnego ciała obcego, np. narzędzi, przerośniętych nasion, sznurka, elementów wyposażenia itp. Należy też sprawdzić naciąg łańcucha napędowego, przesmarować ruchome elementy maszyny, sprawdzić i ewentualnie uzupełnić poziom oleju w przekładni. Trzeba też sprawdzić dokręcenie połączeń śrubowych, sprawdzić stan i zamocowanie redlic.
W siewnikach rzędowych, takich jak Poznaniak i pochodne, aparaty wysiewające są zazwyczaj wyposażone w dwa zespolone ze sobą kółka: jedno do zbóż oraz drugie do nasion drobnych. W przypadku Poznaniaka, kółko do siewu nasion drobnych jest stale napędzane i od niego napęd bierze kółko do nasion zbóż. Dlatego, przygotowując siewnik do wysiewu rzepaku, należy rozłączyć zespół, tak aby obracało się jedynie kółko do wysiewu nasion drobnych. Wykonuje się to za pomocą popychacza, ustalając pozycję przesuwnego zbieraka sprzęgającego kółka. W starszych siewnikach Poznaniak niezbędna jest wymiana kółek dozujących (z tych do wysiewu nasion grubych na drobnoziarniste).
Czynności przyłączeniowe operator ciągnika wykonuje samodzielnie. W tym celu powinien podjechać tyłem ciągnika do maszyny tak, aby trafić uchami ramion dolnego zawieszenia na czopy belki zawieszenia siewnika. Następnie należy założyć ramiona podnośnika ciągnika i zabezpieczyć je przetyczkami. Górny otwór zawieszenia trzeba połączyć z ciągnikiem przy pomocy łącznika i go zabezpieczyć. Regulując długość łącznika górnego, należy ustawić maszynę w pionie. Dobrze wypoziomowany siewnik gwarantuje jednakową głębokość siewu redlicami pierwszego i drugiego rzędu. Każda redlica posiada także możliwość indywidualnej regulacji siły nacisku na glebę poprzez zmianę miejsca zaczepienia sprężyny. Często popełnianym przez rolników błędem jest ustawienie zbyt dużego docisku redlic wysiewających.
Rodzaje siewników i ich zastosowanie w uprawie rzepaku
Wybór siewnika w uprawie rzepaku zależy od wielu czynników, w tym od specyfiki gospodarstwa, rodzaju gleby oraz oczekiwań co do plonów. Nie ma jednej złotej metody, a dodatkowo w każdej z nich trzeba zwrócić baczniejszą uwagę na nieco inne elementy agrotechniki.
Agregaty uprawowo-siewne
Agregaty uprawowo-siewne pozwalają na jednoczesne przygotowanie gleby oraz siew nasion, co znacząco skraca czas pracy na polu i zmniejsza koszty operacyjne. W jednym przejeździe maszyny możemy przeprowadzić uprawę gleby oraz równocześnie dokonać siewu, co zapewnia lepsze wykorzystanie wilgoci w glebie i optymalne warunki do wschodów rzepaku. Jednakże, korzystanie z agregatów uprawowo-siewnych wiąże się również z pewnymi ograniczeniami. Jednym z głównych wyzwań jest waga i wielkość tych maszyn, co może prowadzić do nadmiernego ugniatania gleby, zwłaszcza na polach o słabej nośności. Ponadto agregaty te wymagają ciągników o dużej mocy, co zwiększa zapotrzebowanie na paliwo. Jeśli do siewu rzepaku wykorzystujemy agregaty uprawowo-siewne, sekcję uprawową w warunkach małej zawartości wilgoci w glebie warto puścić nieco głębiej. Pozwoli to bowiem na przykrycie nasion umieszczonych na głębokości około 2 cm, glebą z głębszych warstw, a zatem o nieco większej wilgotności.
Siewniki rzędowe
Siewniki rzędowe, takie jak np. Amazone D9, cieszą się popularnością ze względu na swoją wszechstronność i możliwość siewu różnych gatunków roślin. Do zalet należy zaliczyć niewątpliwie ich wszechstronność, dzięki czemu mogą być wykorzystywane do różnych upraw. Ponadto umożliwiają szybkie wykonanie siewu, co jest istotne w krótkim oknie czasowym. Wadą jest jednak ich niższa precyzja. Nasiona są mniej precyzyjnie rozmieszczone. Oznacza to, że niektóre rośliny mogą rosnąć zbyt blisko siebie, podczas gdy inne mają za dużo wolnego miejsca. W siewnikach Amazone z popularnych serii D7 czy D8 również obowiązuje zasada rozłączania kółek.
Siewniki punktowe
Siewniki punktowe, takie jak np. Kuhn Planter, oferują wyższą precyzję w rozmieszczeniu nasion, co przekłada się na równomierne wschody i lepsze wykorzystanie przestrzeni na polu. Bez wątpienia zaletą tego typu siewników jest precyzja. Nasiona są dokładnie rozmieszczone, co sprzyja równomiernym wschodom. Siewniki punktowe umożliwiają lepsze wykorzystanie dostępnej przestrzeni, co może przełożyć się na wyższe plony. Wadą tego typu siewników będzie ich mniejsza wydajność na dużych powierzchniach, co może wydłużyć czas siewu. Takie siewniki są zazwyczaj droższe w zakupie i eksploatacji.
W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania siewnikami punktowymi, szczególnie w uprawach wymagających wysokiej precyzji, takich jak rzepak. Gospodarstwa, które kładą nacisk na optymalizację plonów i lepsze wykorzystanie zasobów, często decydują się na siewniki punktowe, mimo wyższych kosztów początkowych. Jednak siewniki rzędowe wciąż pozostają popularnym wyborem, szczególnie w dużych gospodarstwach, gdzie priorytetem jest szybkość i prostota obsługi.
Siewniki pneumatyczne
W przypadku siewników pneumatycznych przystosowanie aparatu wysiewającego do siewu rzepaku z reguły jest jeszcze łatwiejsze niż przy siewnikach rzędowych. W zależności od producenta, wysiew nasion może odbywać się na tych samych wałkach wysiewających (np. Kverneland, Unia) lub wymienia się element (m.in. Pottinger Aerosem) lub cały moduł wysiewający. Przy siewnikach z pneumatycznym systemem wysiewu trzeba pamiętać o tym, aby zredukować siłę strumienia powietrza z wentylatora. Takie zaniedbania zdarzają się dość często, gdyż siewnik jest najczęściej używany do pracy na zmianę ze zbożami, których nasiona są znacznie większe, mają wyższą masę i wysiewa się ich znacznie większą ilość, stąd też potrzeba większej siły nadmuchu z wentylatora. Skutkiem niezredukowania obrotów wentylatora może być „wyskakiwanie” części nasion z bruzdek utworzonych przez redlicę ze względu na ich nadmierną prędkość transportu przewodami nasiennymi. Każdy producent siewnika w instrukcji obsługi podaje zalecaną prędkość obrotową wentylatora dla poszczególnych gatunków roślin. Wydajność pracy dmuchawy reguluje się przez ustalenie natężenia przepływu oleju w układzie, a niektórzy producenci stosują dodatkowo klapki redukujące przepływ powietrza (np. Sulky).
Ważne aspekty uprawy rzepaku
Termin siewu
Pierwszym ważnym aspektem w uprawie rzepaku jest termin siewu. Okno czasowe prawidłowego siewu na większości terenu kraju ma miejsce od 15 do 25 sierpnia.
Wpływ jakości siewu na plonowanie
Praktyka pokazuje, że różnice w plonie rzepaku mogą być znaczące w zależności od ustawień siewnika. Na przykład zbyt gęsty siew na glebach ciężkich może prowadzić do nadmiernej konkurencji między roślinami, co z kolei skutkuje osłabieniem ich wzrostu i mniejszym plonem. Z kolei zbyt rzadki siew może zwiększyć ryzyko zwiększenia ilości chwastów oraz problemy z pokrywą roślinną. Sianie nasion na głębokości 3 czy 4 cm wcale nie spowoduje wzrostu równomierności czy przyspieszenia terminu wschodu roślin.
Wsparcie i dokumentacja
W przypadku wątpliwości dotyczących obliczeń normy wysiewu możesz skorzystać z pomocy doradców ODR, przedstawicieli firm nasiennych lub specjalistycznych kalkulatorów dostępnych online. Prowadź systematyczną dokumentację wykonanych obliczeń i siewów. Zapisuj najważniejsze parametry, ustawienia siewnika oraz warunki panujące podczas siewu.