Brona talerzowa to dla wielu rolników nieodzowny sprzęt. Służy do szybkiej podorywki po żniwach, przygotowania pola pod siew, czy wymieszania obornika z glebą. Jest to narzędzie uprawowe składające się z zespołów stalowych talerzy zamocowanych na wspólnej ramie. Talerze obracają się podczas pracy i wcinają się w glebę, rozdrabniając oraz mieszając jej wierzchnią warstwę. Konstrukcja brony pozwala na rozluźnienie gleby bez jej odwracania, co jest ważne dla ochrony struktury gleby.
Rola brony talerzowej w nowoczesnym gospodarstwie
Bez jakiej maszyny trudno wyobrazić sobie dzisiaj funkcjonowanie gospodarstwa? Z pewnością bez brony talerzowej. Maszyna ta przebojem wdarła się do parków maszynowych wielu gospodarstw, gdzie skutecznie zastąpiła przestarzałe i mało wydajne pługi podorywkowe. Do zalet stosowania bron talerzowych niezaprzeczalnie należy zaliczyć stosunkowo nieduże zapotrzebowanie na moc ciągnika, bardzo niską podatność na zapychanie nawet przy dużej ilości resztek pożniwnych oraz dobrą jakość mieszania gleby.
Brona talerzowa pracuje na głębokości 5-15 cm. W zależności od kąta ustawienia jej talerzy w stosunku do kierunku ruchu, intensywność pracy może być różna. Przykładowo, najmniejsze wartości stosuje się do rozcinania skib po orce lub przy wyrównywaniu pola. Pośrednie kąty ustawia się wtedy, gdy celem jest wymieszanie nawozów z glebą, a największe do uprawy ściernisk lub przykrycia nawozów zielonych. Brona talerzowa to kluczowe narzędzie w wielu technologiach uprawy bezorkowej, umożliwiające płytkie zerwanie ścierniska, a także przygotowanie pola do siewu. Podczas zrywania ścierniska można na bronie zamontować także siewnik do międzyplonów. Brona talerzowa jest również skuteczna podczas mieszania nawozów organicznych z glebą. Te narzędzia są równie wszechstronne w tradycyjnej uprawie płużnej.
Kluczowe aspekty wyboru brony talerzowej
Moc ciągnika a szerokość robocza
Dobór brony powinien zaczynać się od analizy mocy ciągnika i szerokości pola. Dla ciągnika Zetor 6345, który ma około 60-70 KM, należy szukać brony o szerokości roboczej odpowiedniej do jego możliwości. Ogólna zasada mówi, że na każdy metr szerokości roboczej potrzeba około 20-30 KM. Oznacza to, że ciągnik o mocy 50 KM poradzi sobie z broną o szerokości około 2 m, natomiast maszyna 100 KM może współpracować z broną 3 m. W przypadku Zetora 6345, brona o szerokości około 2,0 do 2,5 m będzie optymalnym wyborem, zapewniając efektywną pracę bez nadmiernego obciążania ciągnika. Ważne jest, aby obciążenie na podnośnik nie przekraczało dopuszczalnego udźwigu.
Jeśli zależy Ci na większym pokryciu części pola przy jednym przejeździe maszyny, należy liczyć się z tym, że taka brona talerzowa będzie potrzebować ciągnika o większej mocy. Kąt pochylenia talerza będzie determinował wymaganą moc pociągową; przy agresywnym kącie moc znacznie wzrasta. Wąskie maszyny (1,8-2,5 m) sprawdzą się w mniejszych gospodarstwach, gdzie pola są niewielkie lub rozparcelowane.
Rodzaj gleby
Rodzaj gleby to jeden z kluczowych czynników. Na lekkich glebach piaszczystych nie ma sensu inwestować w superciężką bronę - lżejszy model z talerzami około 510 mm i prostym wałem w zupełności wystarczy. W przypadku gleb lekkich nie jest konieczna duża moc. Jeśli gleba jest ciężka i mokra, do jej uprawy należy wybrać bronę talerzową o solidniejszej konstrukcji i większej sile działania.
Typ i średnica talerzy
Kształt i średnica talerzy wpływają na charakter pracy brony. Talerze mogą być gładkie lub zębate. Gładkie talerze świetnie radzą sobie z wilgotną ziemią i rozdrabniają glebę powierzchniowo, pozostawiając równą strukturę, dzięki czemu pole jest gotowe do siewu lub bronowania nasion. Przy ściernisku lub perzu lepsze będą zębate talerze, które agresywniej wcinają się w glebę, tnąc resztki pożniwne i chwasty.
- Średnica 510 mm: Do lżejszych prac i płytkiej uprawy pożniwnej lub przedsiewnej. Są to talerze mniej uzębione lub gładkie, częściej stosowane do upraw przedsiewnych lub do pracy wraz z siewnikiem tworząc agregat uprawowo-siewny.
- Średnica 560-610 mm: Bardziej uniwersalne, do głębszego mieszania. Talerze mocniej uzębione o średnicy 560 mm lub większe sprawdzą się zarówno przy płytkiej uprawie przedsiewnej, jak i przy głębszej pracy, np. podczas mieszania obornika, niszczenia poplonów, czy w uprawie po kukurydzy.
Czym większa średnica, tym grubsza blacha, z jakiej talerz jest wytworzony, a co za tym idzie, dłuższy czas eksploatacji elementów roboczych. Brony lekkie i średnie przeznaczone są do płytkiej uprawy ścierniska, niszczenia młodych chwastów i przygotowania gleby pod siew. Mają mniejszą średnicę talerzy (zwykle 510 mm) i lżejszą ramę, dzięki czemu mogą współpracować z ciągnikami o mniejszej mocy.
Warto również zwrócić uwagę na specjalne talerze, takie jak faliste. Talerz falisty zaprojektowany został do ultra-płytkiej uprawy 2-5 cm z prędkością 20 km/h, co jest przykładem innowacyjnych rozwiązań.
Rozstaw talerzy: Kompaktowe vs. tradycyjne
Kompaktowe brony talerzowe, z dwoma rzędami talerzy mających na stałe ustawiony kąt natarcia, zyskały popularność dzięki dobrej jakości uprawy wierzchniej warstwy gleby, niewygórowanemu zapotrzebowaniu na moc i wysokiej wydajności pracy. Dużą przewagą, w porównaniu z pozostałymi typami talerzówek, jest zwarta konstrukcja oraz masa. Ważną cechą jest rozstaw między rzędami talerzy. W przypadku maszyn uprawowo-siewnych, gdzie brona ma za zadanie przygotować glebę do siewu, jest on znacznie mniejszy aniżeli w przypadku maszyny do uprawy ścierniska (np. 70 cm). Przy podorywce, gdzie jest dużo resztek pożniwnych, chcąc zapewnić swobodny przepływ masy przez maszynę i zminimalizować ryzyko zapchania się, talerze powinny być rozmieszczone w większym rozstawie, najlepiej 90 cm lub więcej.
Wybór odpowiedniego wału doprawiającego
To właśnie wał doprawiający odpowiada za wyrównanie i zagęszczenie pola. W bronie talerzowej odpowiada on za ustalenie głębokości roboczej talerzy, a także za zagęszczenie wierzchniej warstwy gleby, co ma na celu zatrzymanie wilgoci w ziemi oraz stworzenie dogodnych warunków do kiełkowania nasion samosiewów oraz chwastów.
- Wał strunowy lub rurowy: Na gleby lekkie dobry będzie wał strunowy albo rurowy. Wał strunowy pozostawia drobno rozdrobnioną glebę i jest lekki; świetnie sprawdza się na glebach lekkich i średnich. Wał rurowy jest cięższy i bardziej uniwersalny - radzi sobie w różnych warunkach i dobrze wyrównuje pole.
- Wał packer, crosskill, gumowy: Na cięższe gleby. Wał packera służy do zagęszczania gleby i pozostawiania lekkiej struktury gruzełkowej; polecany jest do intensywnej uprawy przedsiewnej. Wał crosskill składa się z pierścieni i wykazuje się dobrą zdolnością kruszenia brył. Wał gumowy, daszkowy i podwójny daszkowy zapewniają mocne zagęszczenie gleby i stosowane są w bronach ciężkich.
Za najbardziej uniwersalny wał uznaje się podwójny wał U-ring, który daje bardzo dobre wyniki uprawowe.
Rodzaje amortyzacji talerzy
Talerze są indywidualnie zabezpieczone przed uszkodzeniami za pomocą elementów gumowych, sprężyn płaskich oraz śrubowych. Najpowszechniejszym sposobem amortyzacji talerzy w bronach kompaktowych są zastosowane amortyzatory gumowe, które są dziś złotym standardem.
Konstrukcja: Brony zawieszane czy ciągane?
- Brony zawieszane: To najczęstszy wybór, szczególnie do 3 metrów szerokości. Są zwrotne, łatwo się je agreguje z ciągnikiem, ale nie powinny być zbyt ciężkie, bo mogą przeciążać tylny most. W małych gospodarstwach to brony zawieszane, czyli podłączane bezpośrednio do trzypunktowego układu zawieszenia ciągnika. Taka konstrukcja ułatwia manewrowanie oraz transport maszyny na polu i drogach. Wymagają jednak odpowiedniej mocy ciągnika i wzmocnionego TUZ-u.
- Brony ciągane: Są wyposażone w dyszel i zaczepiane na haku lub zaczepie dolnym ciągnika. Posiadają własne koła transportowe i hydrauliczny mechanizm składania, dzięki czemu mogą mieć duże szerokości robocze przy zachowaniu możliwości transportu. Ich konstrukcja z własnym wózkiem transportowym odciąża podnośnik i umożliwia pracę z dużymi szerokościami.
Standardowo maszyna ta wyposażona jest w wał, który podczas regulacji jego położenia ustala głębokość, z jaką pracują talerze. Ponadto wał wyrównuje powierzchnię pola i kruszy większe grudy gleby. W zależności od potrzeb i zastosowania można zakupić bronę talerzową, która nie tylko sprawdzi się podczas uprawy pożniwnej, ale także będzie idealnym połączeniem z siewnikiem, tworząc zestaw do jednoczesnej uprawy i siewu. To dość popularne rozwiązanie, lecz wtedy brona talerzowa wyposażona jest w hydraulicznie regulowany układ zawieszenia, do którego można przyłączyć siewnik rzędowy.
Przegląd dostępnych modeli i producentów
Oferta polskich producentów maszyn pod kątem bron talerzowych jest bardzo bogata. Brony talerzowe charakteryzują się stosunkowo niskim zapotrzebowaniem na moc, są odporne na zapychanie, nawet w warunkach dużej ilości resztek pożniwnych, a dodatkowo efektywnie mieszają glebę. Poniżej przedstawiono kilka przykładów modeli i producentów, z uwzględnieniem potrzeb mniejszych ciągników, takich jak Zetor 6345.
AGRO-MASZ
Firma Agro-Masz posiada w swoim portfolio agregat talerzowy AT, dostępny w szerokościach roboczych od 2,5 m do 4,0 m. Mniejsza brona talerzowa ma 20 talerzy, a największa - 32. Narzędzie używa dwóch rzędów talerzy, których średnica może wynosić 510 lub 560 mm. Brona talerzowa może współpracować z siewnikiem rzędowym dzięki zastosowaniu hydraulicznego wydźwigu (hydropaku), co pozwala na użytkowanie maszyny podczas uprawy ścierniska i przygotowania pola pod siew zbóż. Największą przerwę pomiędzy belkami talerzowymi oferuje Agro-Masz, bo aż 85 cm w sprzęcie BT15, przeznaczonym do winnic i sadów, jednakże masa tego sprzętu to 700 kilogramów przy szerokości zaledwie 1,5 m.
Mandam
Gliwicki producent Mandam oferuje trzy rodziny kompaktowych bron talerzowych, które różnią się systemem amortyzacji talerzy.
- TAL-C: Wyposażona w sprężynowo amortyzowane zespoły robocze. Talerze uzębione o średnicy 560 mm są mocowane bezpośrednio do bezobsługowych piast. Model ten jest dostępny również w wersji półzawieszanej TAL-K z podwoziem transportowym.
- GAL-C: Zastosowano gumowe zabezpieczenia na bezobsługowych piastach, zapewniające skuteczne cięcie resztek pożniwnych za pomocą uzębionych, agresywnych talerzy.
- SAL: Wykorzystuje sprężyny śrubowe do zabezpieczania talerzy.
Bomet
Brony talerzowe kompaktowe Bomet Perseus to maszyny uniwersalne o szerokości roboczej od 1,3 m do 3,3 m. Głównym elementem jest rama nośna, do której mocowane są dwie równoległe nośnice wyposażone w talerze uzębione o średnicy 510 mm z kątem natarcia 15° oraz wał doprawiający. Sekcja talerzowa standardowo wyposażona jest w piastę bezobsługową. Rozstaw talerzy w rzędzie wynosi 25 cm. Głębokość robocza wynosi od 6 cm do 16 cm i jest ustalana poprzez pozycjonowanie wału doprawiającego. Ten model o szerokości 1,3 m do 2,5 m byłby odpowiednim wyborem dla Zetora 6345.
Strumyk
Przykładem lekkiej brony jest BRONA TALERZOWA ALFA Strumyk. Jej stalowe talerze o średnicy 510 mm są dostępne w wersji gładkiej lub zębatej, a automatyczna belka najazdowa ułatwia pracę na nierównym polu. Rama z profilu o grubości 4 mm i wzmocniona wieżyczka zwiększają wytrzymałość urządzenia. Producent oferuje szerokości robocze od 1,8 m do 3,15 m, co pozwala na dobranie urządzenia do ciągnika o mocy od 50 do 80 KM, idealnie pasując do Zetora 6345.
DEMAROL
Rodzina bron DEMAROL Rama 100×60, 120×60 i 80×60 to przykład solidnego sprzętu. Każda z nich ma masywną konstrukcję, trwałe powłoki lakiernicze i talerze ze stali borowej renomowanej firmy ROLMEX. Rama jest wyposażona w regulowaną szufladę na obciążniki, a standardowe wyposażenie obejmuje belkę pływającą i sworznie stałe. W zależności od szerokości oraz ilości talerzy model można doposażyć w pojedyncze lub podwójne wały strunowe, rurowe lub packera.
AGRO-MIX
Brona talerzowa AGRO-MIX BT to uniwersalna maszyna uprawowa, zaprojektowana z myślą o pracy pożniwnej i przedsiewnej. Rama wykonana z profilu stalowego o wysokiej wytrzymałości, talerze borowe o średnicy 560 mm oraz amortyzacja gumowa zapewniają stabilną pracę nawet przy dużej prędkości roboczej. Model BT wyposażony jest w wał rurowy, który wyrównuje powierzchnię gleby i ogranicza parowanie wody. W opcji dostępne są również wały strunowe, daszkowe oraz packera.
Akpil
Pierwsza z bron talerzowych podkarpackiej fabryki o nazwie Leopard jest swego rodzaju przywitaniem jej nabywcy z kompaktem. Prosta konstrukcja zaskakuje: regulowanym punktowo odstępem między talerzami od 75 do 100 cm, łożyskowaniem bezobsługowym z zabezpieczeniem kasetowym. Druga propozycja ze stajni Akpilu, brona talerzowa Gepard oferowana jest również w 100-centymetrowym rozstawie belek, a najwęższa z dostępnych szerokości Geparda to zaledwie 175 cm, czyli coś dla mniejszych ciągników, niedużo powyżej 60 koni mechanicznych. Tego "kota" wyróżnia: mechaniczna regulacja kąta natarcia talerzy, regulacja odległości wału doprawiającego względem wału talerzowego, deflektory boczne płytowe z gumowym zabezpieczeniem, zamki hydrauliczne wszystkich siłowników.
Namysło
Namysło proponuje brony talerzowe Easy Flow oraz Exact G Plus. Modele Easy Flow Basic, jako najprostsza maszyna, posiadają amortyzację gumową i składają się z dwóch rzędów talerzy o średnicy 510 mm, grubości 5 mm, rozstawionych od siebie w odległości 1000 mm. Odpowiednie ułożenie talerzy pozwala na nacięcie całej gleby podczas przejazdu. Maszyna do 3 m szerokości produkowana jest w wersji zawieszanej, sztywnej, ze stali o podwyższonej twardości (profile o grubości 5,6 mm). Brona talerzowa Easy Flow, "większa siostra" wersji Basic różni się tym, że jest narzędziem ciągniętym i składanym hydraulicznie, z 120 cm odległości między rzędami talerzy o średnicy 560 mm. Brona talerzowa Exact G Plus to propozycja o jeszcze większym odstępie belek, bo aż 107 cm, z talerzami 560 mm i 5 mm grubości, gumową amortyzacją talerza i ekranami bocznymi. Dostępne są opcje z talerzami 610 mm lub 660 mm oraz bezobsługowymi piastami.
Astat
Brona talerzowa Tenes od firmy Astat to rozwinięcie flagowego produktu, oferujące możliwość regulacji rozstawu pomiędzy belkami talerzowymi: 960 mm, 1100 mm, 1240 mm, z oddalonym od drugiej belki wałem doprawiającym. W standardzie wyposażona jest w talerze na amortyzacji gumowej o średnicy 560 mm, bezobsługowe piasty oraz wzmocniony zaczep.
Konserwacja i utrzymanie brony talerzowej
Dobrze utrzymana brona talerzowa posłuży przez wiele sezonów i zapewni wysoką jakość uprawy. Należy pamiętać o regularnej konserwacji:
- Czyszczenie po każdym użyciu: Resztki gleby i roślin mogą powodować korozję, dlatego po zakończonej pracy brona powinna zostać oczyszczona.
- Kontrola talerzy: Talerze zużywają się podczas pracy, a ich krawędzie tępią się. Regularne ostrzenie lub wymiana talerzy zapewni efektywne spulchnianie i mniejsze obciążenie dla ciągnika.
- Smarowanie łożysk: Piasty i łożyska muszą być odpowiednio nasmarowane. Modele z piastami bezobsługowymi (np. SKF) ograniczają potrzebę częstego smarowania.
- Sprawdzenie połączeń śrubowych: W trakcie pracy wibracje mogą powodować luzowanie się śrub.
- Przechowywanie pod zadaszeniem: Brona powinna być przechowywana w suchym miejscu, najlepiej wiatą lub garażem.
- Kontrola układu hydraulicznego: W bronach ciąganych z mechanizmami hydraulicznymi należy dbać o stan przewodów, szybkozłączy i siłowników.
Regularna obsługa to niewielki nakład pracy w porównaniu z kosztem wymiany zużytej brony.
Agri Supply® Jak wyregulować bronę talerzową
Pytania i odpowiedzi (FAQ)
Czym różni się brona ciężka od lekkiej?
Brona ciężka ma większe talerze i masę, co pozwala na głębsze spulchnianie oraz mieszanie resztek roślinnych. Pracuje intensywniej i wymaga mocniejszego ciągnika. Brona lekka ma mniejsze talerze, lżejszą ramę i mniejsze zapotrzebowanie mocy; sprawdzi się przy płytkiej uprawie i na lżejszych glebach.
Ile kosztuje dobra brona talerzowa?
Ceny bron talerzowych różnią się w zależności od wielkości i wyposażenia. Modele lekkie zaczynają się od kilku tysięcy złotych, natomiast ciężkie brony o dużej szerokości roboczej mogą kosztować kilkadziesiąt tysięcy złotych. Na rynku wtórnym dostępne są talerzówki od około 10 000 zł, jednak często wymagają one regeneracji (łożyska, ramy, wały).
Czy brona talerzowa zastępuje pług?
Brona talerzowa i pług spełniają inne funkcje. Pług odwraca skiby i pracuje głęboko, dzięki czemu nadaje się do orki i głębokiej renowacji gleby. Brona talerzowa spulchnia glebę bez odwracania, mieszając resztki powierzchniowe. W wielu gospodarstwach brona stosowana jest do kultywacji ściernisk i przygotowania pola pod siew po orce lub jako samodzielne narzędzie w systemie uproszczonej uprawy.
Jak transportować bronę talerzową?
Brony zawieszane przewozi się na podnośniku ciągnika; należy zabezpieczyć ramę i talerze przed drganiami. Brony ciągane wyposaża się w koła transportowe i dyszel z instalacją hydrauliczną. Zgodnie z przepisami maszyna powinna mieć oświetlenie i tablicę ostrzegawczą.