Zrozumienie właściwości gleby w gospodarstwie rolniczym to pierwszy krok do sukcesu w uprawie. Zanim rolnik zdecyduje się na zakup konkretnej maszyny, warto przeprowadzić szczegółową analizę gleby pod kątem jej struktury, przepuszczalności i klasy bonitacyjnej. Polska, zróżnicowana geologicznie, kryje w sobie bogactwo typów gleb - od lekkich po ciężkie.
Kukurydza jest trzecią najczęściej uprawianą rośliną w Unii Europejskiej, a w Polsce w tym sezonie obsiano nią niemal dwa miliony hektarów. Wraz z jej popularnością rośnie także zainteresowanie rolników siewnikami punktowymi. Rynek odpowiada na to zapotrzebowanie, oferując coraz bardziej zaawansowane maszyny, które debiutowały m.in. na targach Agritechnica 2025.
Charakterystyka gleb gliniastych i wyzwania w siewie
Gleby gliniaste należą do kategorii gleb ciężkich i zbitych, które stawiają specyficzne wyzwania w procesie siewu. Ich wysoka zwięzłość, skłonność do zaskorupiania się i trudności w utrzymaniu optymalnej struktury wymagają od maszyn rolniczych, a w szczególności od siewników, wyjątkowej wytrzymałości i precyzji. Praca na takich glebach, zwłaszcza po rekultywacji ugorów lub na polach źle uprawionych, jest utrudniona, a siewnik musi być w stanie skutecznie umieścić nasiona w odpowiedniej głębokości, jednocześnie minimalizując przesuszenie otoczenia nasion.
W przypadku dużych ilości słomy pozbiorowej (zwłaszcza świeżej i wilgotnej) oraz na glebach wilgotnych i ciężkich (gliniastych), nawet użycie standardowych redlic tarczowych może nie dawać zadowalających efektów siewu. W takich sytuacjach kluczowe staje się zastosowanie specjalistycznych rozwiązań, które zapewniają odpowiedni nacisk i mechanizm działania redlic.
Typy redlic: klucz do efektywnego siewu na glinie
Redlice stanowią podstawowy element roboczy siewników rzędowych. Ich zadaniem jest takie ułożenie nasion w glebie, aby stwarzały optymalne warunki ich kiełkowania i rozwoju. Redlice wykonują bruzdkę w glebie na żądaną głębokość, umieszczają w niej nasiona i przykrywają je glebą przez samoczynne osypywanie się ścian bruzdki. Jednakowa głębokość wysiewanych nasion przyczynia się do równomiernych wschodów, a to prowadzi do wyższych plonów. To zadanie spełniają m.in. redlice stopkowe, tarczowe, radełkowe, dłutowe.
Niezależnie od zastosowanego zespołu wykonującego bruzdkę, na głębokość pracy wpływają również inne elementy, jak np. docisk redlicy do podłoża. Każdy z typów redlic powinien utrzymywać mniej więcej stałą żądaną głębokość siewu oraz zapewnić całkowite przykrycie nasion, przy różnych głębokościach siewu.
Redlice stopkowe: ograniczenia w trudnych warunkach
Powszechnie stosowane są redlice stopkowe. Jest to klasyczne rozwiązanie w siewnikach zbożowych do pracy na uprzednio przygotowanej roli lub przy małej ilości resztek roślinnych. Redlica stopkowa posiada od góry blaszany gardziel, w który wchodzi dolny koniec przewodu nasiennego. Gardziel zwęża się ku dołowi, tworząc dwie równoległe ścianki zwane skrzydełkami. Całość jest przytwierdzona do stopki oraz piersi redlicznej. Zadaniem stopki jest tworzenie bruzdki, a skrzydła zabezpieczają ściany bruzdek przed przedwczesnym osypywaniem się.
Resztki roślinne zalegające na powierzchni gleby jak i zmieszane płytko pod powierzchnią podczas siewu zbierane są przez redlice stopkowe i z tego powodu nie używa się ich w siewnikach do siewu w glebę uprawianą bezorkowo. Przez to efektywna praca klasycznego siewnika ze standardowym wyposażeniem w redlice stopkowe, obciążone sprężynami, jest utrudniona. W tradycyjnych siewnikach konstrukcja redlic stopkowych została zaprojektowana na obciążenie nieprzekraczające 20 kg na redlicę. Dlatego na glebach nieuprawionych, z dużą masą substancji organicznej, zbrylonych i zwięzłych, siewnik z przezbrojonymi redlicami nie zapewnia prawidłowego siewu nasion. Wiele firm wciąż doskonali konstrukcje redlic stopkowych, np. firma Amazone proponuje szabliste czubki redlic i nakładki do siewu pasowego, a Vogel Noot wyposaża elementy robocze w sprężynowe zgrzebło rozgarniające. Redlice stopkowe są dużo tańsze od tarczowych, zwłaszcza w kwestii wymiany części zamiennych.
Redlice tarczowe: precyzja i odporność na ciężkie gleby
Każde gospodarstwo do siewu w bardziej wymagających warunkach glebowych - zwłaszcza przy uprawie bezorkowej z dużą masą resztek organicznych z przedplonów, w mulcz lub po rekultywacji ugorów oraz na polach źle uprawionych - potrzebuje odpowiednio specjalistycznego siewnika, który jest wyposażony w redlice radełkowe lub tarczowe (talerzowe). Redlice siewników siejących w mulcz powinny w możliwie najmniejszym stopniu spulchniać i mieszać glebę, a nasiona umieszczać w otoczeniu sprzyjającym wschodom. Nie powinny przesuszać otoczenia wysiewanych nasion, niszczyć istniejące pory układu kapilarnego, wprowadzać słomy ani grudek przesuszonej gleby, ani spulchniać warstwy podściełającej.
Klasyczna redlica tarczowa składa się z dwóch płaskich tarcz osadzonych obrotowo na osi, nachylonych względem siebie tak, że stykają się w miejscu zagłębienia się w glebę. Wskutek obrotu tarcz gleba spomiędzy nich zostaje odsunięta na boki, a w utworzoną bruzdkę wpadają nasiona, po czym są przykrywane glebą osypującą się ze ścian bruzdki. Siewniki z redlicami tarczowymi pracują pewnie i nie są podatne na zapychanie. Problemy mogą się pojawić jedynie przy siewie w glebę pokrytą niedostatecznie rozdrobnioną słomą.
Siewniki z redlicami tarczowymi przeznaczone do siewu w rolę mulczowaną są oferowane z jedną lub dwiema tarczami, a do siewu bezpośredniego dodatkowo z trzecią tarczą. Zakres zastosowań tych siewników wynika ze średnicy ich tarcz, z kąta natarcia redlic oraz z nacisku, jakim mogą być obciążone pojedyncze tarcze. Im większa średnica tarczy, tym mniejsza jest wrażliwość redlic na zapychanie się resztkami roślinnymi. Do stabilizacji pracy redlic niezbędne są znaczne naciski, nawet do 200 kG na jedną redlicę. Redlice tarczowe, zaopatrzone w koła kopiujące, mogą pracować płytko, nawet od 2 cm. Siew na głębokość 3-5 cm, zwłaszcza w glebę nieuprawioną, wymaga dużych obciążeń.
Redlice jednotarczowe
Najczęściej stosowane są redlice jednotarczowe z plastikową tarczą osłaniającą, czyszczącą. Przykładem są redlice talerzowe
Redlice dwutarczowe
Redlice dwutarczowe o jednakowej średnicy mają niewspółosiowe łożyskowanie, a tylna tarcza z krawędzią usytuowaną w cieniu przedniej tarczy spełnia rolę tarczy osłonowej. Taka redlica sprawniej rozdziela mulcz niż jednotarczowa i jest bardziej stabilna. Redlice dwutarczowe są uniwersalne, ponieważ dobrze pracują na glebie zaoranej, w mulczu, a nawet w siewie bez uprawy. W siewnikach z redlicami dwutarczowymi, które mogą być zawieszone na mechanizmie równoległoboku (np. w siewnikach firmy Lemken), zapewnia to duże możliwości kopiowania terenu oraz zachowanie stałej głębokości wysiewu niezależnie od rodzaju gleby. Siewniki z redlicami dwutarczowymi o takim zawieszeniu w znacznie mniejszym stopniu przemieszczają się w poziomie w porównaniu do siewników z redlicami jednotarczowymi.
Nowością firmy Amazone jest dwutarczowa redlica
Nowoczesne siewniki punktowe a gleby gliniaste
Producenci maszyn rolniczych stale rozwijają siewniki punktowe, oferując rozwiązania dostosowane do różnorodnych warunków glebowych, w tym trudnych gleb gliniastych. Kluczowymi cechami w takich maszynach są wysoki nacisk na redlicę, system kopiowania terenu oraz precyzyjne umieszczanie nasion.
Lemken Faya MF
Wiosną 2023 roku firma Lemken sfinalizowała przejęcie południowoafrykańskiej firmy Equalizer, produkującej m.in. siewniki punktowe. Na bazie części i podzespołów stosownych w tych maszynach, niemiecki producent opracował siewnik
Bednar Ultra UN
Czeski producent Bednar planuje w 2027 roku rozszerzyć ofertę o siewniki punktowe. Zaprezentowany prototyp to sześciometrowy model
Za umieszczanie nasion w glebie odpowiadają dwutalerzowe redlice, które są w stanie naciskać na glebę ciężarem dochodzącym do 350 kg. Dzięki temu siewnik będzie nadawał się do pracy na ciężkich gliniastych glebach lub na polach, na których zalega mulcz. Obok redlic obracają się koła podporowe, utrzymujące zadaną głębokość siewu, natomiast za nimi umieszczona jest elastyczna rolka, która wytraca prędkość nasion i wciska je w glebę. Ostatnim elementem są koła dogniatające typu V, zagęszczające glebę w linii wysiewu. Każda sekcja posiada indywidualne zbiorniki na nasiona o pojemności 100 litrów.
Pöttinger Puro
Nowy siewnik do kukurydzy firmy Pöttinger, nazwany
W przedniej części maszyny znajduje się zbiornik na nawóz o pojemności 1300 litrów, a umieszczone na sekcjach indywidualne zbiorniki na nasiona mają po 68 litrów pojemności. Zespół wysiewający siewnika
Sky Agriculture Sonic
Francuska firma Sky Agriculture również oferuje siewniki punktowe - podciśnieniowe modele
Siewniki
System Claydon Opti-Till®: siew pasowy na trudnych glebach
System
Koncepcja zęba uprawowego Claydon
Ząb uprawowy Claydon przesuwa optymalną ilość gleby, ale tylko tam, gdzie jest to potrzebne - w strefie siewu i ukorzeniania. Tworzy strukturę i drenaż, napowietrzając glebę i zmniejszając jej zagęszczenie, co stwarza idealne środowisko do szybkiego kiełkowania. Gleba pomiędzy wysianymi pasmami pozostaje nienaruszona i zachowuje wilgoć, z której rośliny mogą korzystać. Nienaruszone brzegi gleby utrzymują ciężar ruchu rolniczego, minimalizując szkody powodowane przez koła i zagęszczenie. Przedni ząb został zaprojektowany do siewu bezpośrednio w ściernisko, ale może być również wykorzystywany do siewu po pługu i w mulczu. Sprawdza się na glebach ciężkich gliniastych i lekkich piaszczystych, suchych i podmokłych. To właśnie ten przedni ząb sprawia, że hybrydowy siewnik Claydon jest tak wszechstronny.
Projekt w praktyce i korzyści
Zamontowane centralnie koła doglebowe zapewniają dokładne rozmieszczenie nasion, ponieważ poruszają się po niezakłóconej glebie między rzędami. Zęby uprawowe zabezpieczone przed kamieniami mają siłę nacisku 600 kg. Jest to ponad dwukrotnie więcej niż w przypadku wielu innych bezpośrednich siewników, co pozwala siewnikowi Hybrid przebić się przez podłoże, unosząc je i napowietrzając, tworząc jednocześnie drenaż i przestrzeń dla korzeni. Pokryty węglikiem wolframu przedni ząb przesuwa tylko tyle gleby, aby stworzyć idealne środowisko do uprawy w strefie siewu i ukorzeniania, a jego głębokość można regulować w zakresie od 0 do 15 cm. Mocne, sprężyste zęby wysiewające utrzymują stałą głębokość siewu, przepływając przez glebę uniesioną przez zęby uprawowe i uprawiając ją.
Korzyści dla gleby wynikające z uprawy strefowej
- Struktura gleby: Zęby uprawowe spulchniają glebę tylko w strefie korzeni i siewu, co pozwala zachować jej naturalną strukturę.
- Organizmy glebowe: Wspiera duże populacje dżdżownic, które usprawniają glebę drenując ją i rozluźniając.
- Żyzność gleby: Dżdżownice rozkładają resztki pożniwne, tworząc bogate życie biologiczne gleby.
- Fauna i flora glebowa: Grzyby mikoryzowe rozwijają się wokół korzeni, wzbogacając faunę i florę gleby.
- Ruch wody: Kapilary pozostają nienaruszone, ułatwiając przepływ wody.
- Zatrzymywanie wilgoci: Wilgoć jest zatrzymywana w niezakłóconej glebie.
- Zdrowie upraw: Siew w pasmach umożliwia przenikanie powietrza i światła słonecznego do wysianych rzędów.
Doświadczenie praktyczne: siewnik talerzowy w gospodarstwie rolnika
Dariusz Kamiński, prowadzący gospodarstwo w powiecie wąbrzeskim w województwie kujawsko-pomorskim, specjalizujące się w hodowli bydła mlecznego i mięsnego, uważa siewnik talerzowy za jedną z ważniejszych inwestycji. Jego gospodarstwo charakteryzuje się mozaikowatymi glebami, przez co ważne jest, żeby maszyny sprawdzały się jak najlepiej w każdych warunkach. Dariusz Kamiński podkreśla: "Gospodaruję na glebach mozaikowatych, gdzie z redlicą stopkową zawsze był problem, a talerzowa sprawdziła się rewelacyjnie."
Rolnik wykorzystuje siewnik
Na ciężkich glinach przydaje się hydrauliczny docisk redlicy, zapewniający utrzymanie głębokości pracy. Połączenie brony aktywnej z siewnikiem talerzowym daje idealnie uprawioną glebę i bezproblemowe wschody. Główną maszyną uprawową sprawdzającą się w takich warunkach jest pług marki Lemken z odkładniami ażurowymi, który zapewnia bardzo dobre doprawienie gleby po jednym przejeździe nawet na ciężkiej glinie.
Podsumowanie i wskazówki
Wybór odpowiedniego siewnika na gleby gliniaste to strategiczna inwestycja, która znacząco wpływa na efektywność uprawy i wysokość plonów. Kluczowe jest, aby maszyna była wyposażona w redlice o odpowiedniej konstrukcji i wysokim nacisku, zdolne do precyzyjnego umieszczania nasion w zbitej i często wilgotnej glebie. Redlice tarczowe, zarówno jedno-, jak i dwutarczowe, zyskują przewagę nad stopkowymi w trudnych warunkach ze względu na ich zdolność do minimalnego naruszania struktury gleby, unikania zapychania się resztkami roślinnymi oraz utrzymania stabilnej głębokości siewu. Systemy siewu pasowego, takie jak
Hydrauliczny docisk redlic, systemy kopiowania terenu na równoległobokach oraz możliwość regulacji rozstawu sekcji to cechy, które zwiększają wszechstronność i skuteczność siewnika na mozaikowatych glebach. Inwestycja w nowoczesny siewnik punktowy, przystosowany do specyfiki gleb gliniastych, to krok w kierunku optymalizacji procesów uprawy i zwiększenia rentowności gospodarstwa.