Historia fabryki KAMAZ (ros. ОАО «КАМАЗ» - Камский автомобильный завод) rozpoczęła się w latach 60. XX wieku w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, kiedy to pojawiło się zapotrzebowanie na uniwersalne samochody ciężarowe. Produkcja rozpoczęła się w 1976 roku w Nabiereżnych Czełnach nad rzeką Kamą. Zakłady te, założone 16 lutego 1976 roku, miały odpowiedzieć na potrzeby rynku, oferując pojazdy z efektywnymi silnikami wysokoprężnymi.
Początki produkcji i rozwój modeli
W ZSRR popularne były wówczas samochody GAZ-53 (od 1961 r.) oraz ZIŁ-130 (od 1962 r.), które jednak wyposażone były w benzynowe silniki, uznawane za mało ekonomiczne w pojazdach użytkowych. Ich ładowność również była stosunkowo niska - GAZ przewoził do 3 ton, a ZIŁ do 6 ton. Ciężarówki takie jak KrAZ i MAZ posiadały silniki Diesla, jednak KrAZ-255B był zbyt duży do uniwersalnego zastosowania, a starsze modele MAZ-200, MAZ-205 i MAZ-502, choć dieslowskie, były mało dynamiczne.
W 1969 roku powstał prototyp ciężarówki ZIŁ-170, który według rosyjskich źródeł został opracowany przez kanadyjską firmę International Harvester pod oznaczeniem COF-220. Pojazd ten wyróżniał się charakterystycznym, 3-osiowym podwoziem z dwoma napędzanymi osiami tylnymi z kołami bliźniaczymi - co do dziś jest znakiem rozpoznawczym klasycznych KAMAZ-ów. W oryginale International Harvester posiadał 2-suwowy, widlasty silnik Diesla. Opracowane samochody KAMAZ były przystosowane do pracy w ekstremalnych temperaturach od -40 do +50 stopni Celsjusza, a także na wysokości do 3000 m n.p.m.
Kamień milowy - produkcja silników JAMZ
Aby uzyskać wysokie średnie prędkości, zdecydowano, iż napęd musi osiągać wskaźnik mocy 8 KM na tonę masy w pełni załadowanego pojazdu. W 1975 roku informowano w prasie o zastosowaniu do napędu 8-cylindrowych, widlastych silników JAMZ o mocy 210 KM oraz silnika JAMZ-7401 o zmniejszonym stopniu sprężania i mocy 180 KM. Silnik JAMZ-740 produkowano w kombinacie KAMAZ pod oznaczeniem Kamaz-740. Cylindry tej widlastej, 8-cylindrowej jednostki były rozchylone pod kątem 90 stopni, posiadały mokre tuleje i oddzielną głowicę dla każdego cylindra. Układ chłodzenia był zamknięty, z pompą wody i 2 termostatami, a chłodnica posiadała żaluzje. Co ciekawe, KAMAZ posiadał podzespoły polskiej produkcji; z zakładów Polmo w Praszcze wysyłano do ZSRR 50 000 podzespołów hamulcowych rocznie, bazujących na licencji Westinghouse.
Pierwsze modele i ich osiągi
Do końca 1976 roku zmontowano 5000 samochodów ciężarowych w 4 różnych wersjach. Pojazdy były zunifikowane konstrukcyjnie. Podstawowy Kamaz-5320 posiadał trzymiejscową kabinę. Nacisk na oś przednią przy pełnym załadunku wynosił 6 ton, a nacisk na każdą oś tylną - po 5,5 t, łącznie 11 t. Po dołączeniu przyczepy o masie maksymalnej 11,5 t (zwykle na dwóch osiach z kołami bliźniaczymi - typ GKB-8350) uzyskiwano dość pojemny zestaw o masie całkowitej 22,6 t. To niemal dwa razy mniej, niż współczesny ciągnik siodłowy (40 t), ale w realiach lat 70. były to znaczne osiągi. Pojazd z przyczepą uzyskiwał prędkość 60 km/h w 40 sekund.
Wśród pierwszych 8 modeli, oferowanych przez zakład, znalazły się między innymi: KAMAZ-5410 ciągnik siodłowy, KAMAZ-5511 wywrotka i auto z napędem na wszystkie koła KAMAZ-4310.
Ciągnik siodłowy KAMAZ-5410
Ciągnik siodłowy Kamaz-5410 posiadał pomniejszony rozstaw osi - 2840 mm. Jego masa własna wynosiła 6,89 t, a dopuszczalny nacisk na siodło - 8,1 t. Masa zestawu z naczepą OdAZ-9770 z burtami wynosiła 26 ton. Pojazd użytkowano też z naczepą samowyładowczą GKB-9575 o masie 5,5 t i ładowności 13,5 t lub naczepą plandekową OdAZ-9385. Zdolność pokonywania wzniesień z naczepą samowyładowczą - do 18 promili.
Inne popularne warianty
- Wywrotka Kamaz-5510 posiadała skrócony rozstaw osi i charakteryzowała się masą 8,113 t i ładownością 7 t.
- Terenowa, wojskowa ciężarówka Kamaz-4310 posiadała masę 8 ton i ładowność 5 ton.
Do podstawowych odmian wprowadzano szereg modyfikacji, oznaczanych przez dodanie cyfry na końcu.
Historia zarządzania i wyzwania gospodarcze
Pierwsze 11 lat historii KAMAZ-a, do 1987 roku, nosiły nazwę "Epoki Lwa Wasiljewa" - na cześć pierwszego dyrektora generalnego. W 1987 roku nastały rządy drugiego dyrektora Wasilija Faustova, w czasie których zakłady odnotowały duży postęp. Co roku wypuszczano nowe modele ciężarówek, w tym m.in. 3 podstawowe modele "Mustang" - rodziny pojazdów wojskowych. Wiele zaawansowanych konstrukcji i przełomowych pomysłów projektantów KAMAZ z tego okresu nie mogło być zrealizowanych z powodu braku odpowiedniego zaplecza technicznego lub z powodów politycznych. Część tych pomysłów doczekała się realizacji dopiero na początku nowego wieku.
Trzeci dyrektor generalny, Nikolay Bekh, stanął na czele przedsiębiorstwa w momencie produkcji milionowego pojazdu w 1988 roku, kiedy w fabryce produkowano prawie 128 tysięcy sztuk rocznie. W ciągu 12 lat działalności firma całkowicie pokryła wszystkie koszty, które zostały wydane na jej utworzenie. W ostatniej dekadzie stulecia KAMAZ był jednym z pierwszych największych przedsiębiorstw państwowych w kraju. W 1990 roku KAMAZ został spółką akcyjną.
Kamaz — ciężarówka, która niemal zrujnowała radziecką gospodarkę
Kryzysy lat 90. XX wieku poważnie dotknęły firmę. W kwietniu 1993 roku pożar fabryki silników zniszczył całkowicie ten wydział. Informacja o wyprodukowaniu 1,5-milionowego KAMAZ-a przeszła całkowicie bez echa, gdyż kraj wchodził w okres głębokiego kryzysu gospodarczego. W 1998 roku miało miejsce nawet wstrzymanie produkcji na długie 9 miesięcy. Do pełnych mocy produkcyjnych zakłady KAMAZ powróciły dopiero w 2002 roku.
Nowy wiek - odrodzenie i nowoczesność
Na początku XXI wieku wdrożono nową generację ciężarówek K5, opracowanych we współpracy z Daimlerem. Powołano "Zespół rozwoju i wzrostu gospodarczego", utworzony przez ówczesnego dyrektora generalnego Siergieja Kogogina. Zakład spłacił wielomiliardowe długi, odnowił obiekty wydziałów produkcji silników, usprawnił dystrybucję pojazdów tworząc sieć dilerów i serwisów oraz uruchomił program leasingu fabrycznego. KAMAZ stał się liderem w branży samochodów ciężarowych w Rosji.
Przyjęto założenia programu state-of-the-art, w którym wykorzystywano technologię wiodących zachodnich producentów. Zaowocowało to bliską współpracą z niemieckim Daimlerem, który w 2009 roku stał się partnerem strategicznym. Od 2008 roku udziały w firmie posiada koncern Daimler (ciężarówki Mercedes).
KAMAZ na polskim rynku i jego zalety
Wielu użytkownikom Kamaz kojarzy się wyłącznie z wywrotkami. Ciągnik siodłowy KAMAZ został wprowadzony na polski rynek w 2004 roku, a w 2008 roku został zmodyfikowany. Jego znakiem rozpoznawczym jest charakterystyczna kabina. Dużym plusem jest łatwe wejście do kabiny, które umożliwiają duże stopnie i solidne uchwyty. W kabinie kokpit z przyciskami jest nachylony w kierunku kierowcy, co pozwala prowadzącemu nie odrywać pleców od siedzenia. W trakcie testu, na Kamaza załadowano 28 ton kruszywa. Nawet pod tak wielkim załadunkiem nie torował ruchu ulicznego. Wszystko to dzięki silnikowi V8 o mocy 400 KM oraz momencie obrotowym wynoszącym 1,726 Nm, w połączeniu z dobrze zestopniowaną, ośmiobiegową przekładnią ZF wyposażoną w półbiegi. Mechaniczne zawieszenie kabiny pozwala na ograniczenie wstrząsów w kabinie. Klasyczne ciężarówki Kamaz-5320 spotkamy nawet w 2013 roku, a ze względu na prostą, sprawdzoną konstrukcję Kamazy do dziś są użytkowane w Polsce przez liczne firmy budowlane.
Nowoczesne ciężarówki i rozwój przyszłości
Dzisiejsze ciężarówki KAMAZ radykalnie różnią się od tych z pierwszych lat produkcji. Modele 2010 były produkowane do końca 2013 roku. Obecnie zakłady KAMAZ składają się z 9 fabryk, w tym zlokalizowanych także poza Rosją (Wietnam, Indie, Kazachstan), wyspecjalizowanych w produkcji różnych podzespołów. Są drugimi w Federacji Rosyjskiej pod względem wielkości produkcji oraz jedynymi zakładami w Rosji produkującymi pełną gamę samochodów ciężarowych różnego typu. Zakłady KAMAZ posiadają załogę fabryczną startującą w rajdach.
Kamaz 54901 Hi-Tech - nowa generacja ciągników siodłowych
W ostatnich latach, szczególnie po inwestycji Mercedesa, KAMAZ przechodzi ogromną transformację produktową. Przykładem jest Kamaz 54901 Hi-Tech, bogatsza wersja modelu 54901, czyli ciągnika siodłowego z kabiną od Mercedesa Actrosa. Wśród jego głównych wyróżników będzie mocniejszy układ napędowy. Podczas gdy standardowo 54901 otrzymuje 450-konny silnik, tutaj zastosuje się jednostkę 550-konną, połączoną ze wzmocnionym wariantem zautomatyzowanej skrzyni biegów. Nieco inaczej ma też wyglądać obsługa hamulców. Na wyposażenie wersji Hi-Tech trafi hydrauliczny retarder, natomiast obsługa hamulca parkingowego ma odbyć się za pośrednictwem przycisku. Kamaz 54901 Hi-Tech miał przechodzić ostatnie przygotowania, a wdrożenie sprzedaży planowane było na drugą połowę 2021 roku.
Ciężki terenowy ciągnik siodłowo-balastowy
Opracowany w fabryce w Nabiereżnyje Czełny wspólnie z Katedrą Maszyn Kołowych na Moskiewskim Państwowym Uniwersytecie Technicznym imienia Baumana, ten ciężki terenowy ciągnik siodłowo-balastowy może znaleźć zastosowanie zarówno w sektorze cywilnym, jak i wojskowym. Ma układ osi 2+2, długą kabinę pochodzącą z najnowszej generacji kabin Kamaza opartych na niemieckiej technologii Mercedesa Axor oraz osprzęt, w tym wzmocnioną chłodnicę, zamontowany w tzw. szafie za kabiną. Jego technicznie dopuszczalna masa całkowita wynosi 36000 kg. Źródło napędu stanowi turbodoładowany silnik wysokoprężny o mocy maksymalnej 550 KM. Formuła układu napędowego jest 8×8, a na wszystkich kołach założono jedynie pojedyncze ogumienie z bieżnikiem terenowym. Konstruktorzy tego auta zapewniają, że opracowane komponenty nie mają odpowiedników w rosyjskim przemyśle motoryzacyjnym i mogą być używane podczas wymiany importowanych podzespołów instalowanych w krajowych pojazdach.
Kamaz a ekstremalne warunki
Rosja jest ogromnym krajem, a odległości są tam podobne do tych w Europie. Na przykład, z Warszawy do Madrytu jest około 3 tys. km, a do Tobolska na Syberii około 3600 km. W ekstremalnych warunkach syberyjskich, gdzie temperatury spadają do -30, a nawet -50 stopni Celsjusza, Kamaz jest często wybieranym pojazdem. W takich warunkach Kamaz pojedzie, podczas gdy inne ciężarówki, np. Scania, mogą mieć problemy. Stare UAZ-y były naprawiane poprzez rozpalanie ogniska pod zbiornikiem paliwa, co jest niemożliwe w nowoczesnych pojazdach z plastikowymi zbiornikami. Prosta i sprawdzona konstrukcja Kamaza jest jego atutem w trudnych warunkach.