Brony talerzowe służą do wykonywania jednych z najcięższych prac na gospodarstwie rolnym, a mianowicie cięciu wierzchniej warstwy roli i odwróceniu jej. Dzięki temu dochodzi do dokładnego wymieszania i spulchniania gleby, tworząc dobre warunki do rozwoju roślin. Brona talerzowa to pewnego rodzaju inwestycja, która zwróci się podczas jej eksploatowania. Aby zachowała swoją skuteczność przez długi okres czasu, bez wystąpienia poważniejszych awarii, wymaga właściwej konserwacji i regularnej wymiany zużytych części.
Rola i Znaczenie Brony Talerzowej w Rolnictwie
Przydatność brony talerzowej w nowoczesnej uprawie pola nie podlega dyskusji. Talerzowanie zyskuje coraz więcej zwolenników i jest doskonałym sposobem na wykonanie zabiegów uprawowych stosunkowo niskim kosztem. Stosowanie brony talerzowej przy podorywce jest popularnym zabiegiem agrotechnicznym i ma wielu zwolenników. Coraz częściej także głębokie talerzowanie zastępuje klasyczną orkę pługiem.
Brona talerzowa odpowiada za rozdrabnianie, kruszenie, zmiękczanie, spulchnianie i obracanie gleby. Co więcej, maszyna jest niezastąpiona w jej dokładnym mieszaniu, gdyż pozwala zmienić kąt nachylenia wszystkich talerzy względem ziemi. Innymi słowy może pełnić jednocześnie funkcję podorywki i bronowania. Brony talerzowe to jedne z najpopularniejszych maszyn, jeśli chodzi o uprawę ściernisk, ale również w przypadku przygotowania gleby pod siew.
Podstawy Użytkowania i Konserwacji Brony Talerzowej
Prawidłowe Użytkowanie
Brona talerzowa to zaawansowana maszyna rolnicza, która wymaga odpowiedniej wiedzy na temat jej użytkowania w uprawie pożniwnej i przedsiewnej. Nie powinno się wykorzystywać brony w innym celu, niż dopuszczonym przez producenta, albowiem może to skutkować awarią nie tylko części, ale całego sprzętu. Ponadto nie można wprowadzać samowolnych zmian w jej konstrukcji, gdyż niekompatybilne elementy prowadzą między innymi do wadliwego działania talerzówki.
Konserwacja Sezonowa i Po Sezonie
Prawidłowe przygotowanie maszyny do pracy jest tak samo ważne, jak jej dokładne oczyszczenie z ziemi i resztek roślinnych po każdorazowym zabiegu. Wynika to z tego, że resztki roślinne nawijają się w punktach łożyskowania talerzy i wału doprawiającego, utrudniając im ruch. W konsekwencji przy następnym użyciu zbiera się ich więcej, doprowadzając nawet do całkowitego zablokowania ruchomych elementów maszyny w czasie pracy.
Nawet przy właściwej eksploatacji brony talerzowej dochodzi do zużycia i uszkodzeń elementów roboczych tak, jak przy każdej innej maszynie rolniczej. Regularna kontrola i konserwacja elementów brony talerzowej jest podstawą jej długotrwałej i niezawodnej pracy. Po zakończeniu każdego dnia roboczego trzeba dokładnie oczyścić wszystkie części maszyny rolniczej z resztek gleby i roślin, które mogą przyspieszać zużycie lub powodować korozję.
Po zakończonym sezonie koniecznie należy uzupełnić uszkodzenia powłoki lakierniczej i zabezpieczyć pozostałe elementy przed korozją. W przypadku, gdy maszyna rolnicza nie ma podwójnej powłoki lakierniczej, chroniącej przed korozją - należałoby pomalować ją farbą antykorozyjną bezpośrednio po zbiorach lub orce. Regularne smarowanie ruchomych części, takich jak łożyska czy przeguby, zwiększa ich trwałość i minimalizuje ryzyko awarii.
Elementy Robocze Brony Talerzowej Podlegające Zużyciu
Bardzo istotną kwestią jest sprawdzanie stanu technicznego poszczególnych części, które cechują się największą awaryjnością. Na taką systematyczną kontrolę zasługują talerze, łożyska, tuleje łożyskowe i dystansowe, panewki, oprawy panewek, nakładki czy nakrętki. Kontrolując ich stan techniczny zmniejszamy ryzyko wystąpienia innych awarii podczas stopniowego pogłębiania zniszczeń wpływających na jakość pracy. Ruchome elementy, takie jak łożyska, talerze i pasy klinowe, wymagają szczególnej uwagi oraz odpowiedniej pielęgnacji.
Talerze - Serce Brony
Talerze to podstawowe elementy robocze brony talerzowej, które bezpośrednio oddziałują na glebę. Ich stan techniczny wpływa na jakość wykonywanej pracy. W każdej bronie talerzowej pewne części rolnicze podlegają większemu zużyciu niż inne, co wynika ze specyficznej funkcji, które spełniają. Szczególnie narażone na ścieranie są talerze, które mają bezpośredni kontakt z glebą, zwłaszcza jeśli pole, na którym odbywają się prace, jest kamieniste.
Najszybciej, średnio nawet dwa razy, zużywają się talerze przednie. Talerze uprawowe to nieodłączny element bron oraz agregatów. Dzięki nim można lepiej przygotować glebę do uprawy pożniwnej oraz zwiększyć efektywność prac. Różnią się one między sobą budową oraz materiałem, z którego zostały wykonane.
Rodzaje Talerzy Uprawowych
Można wyróżnić trzy podstawowe rodzaje talerzy:
- Talerze gładkie: Mają gładkie krawędzie, pozbawione ząbków. Świetnie spulchniają ziemię na niewielkiej głębokości. Dobrze sprawdzają się również na glebie piaszczystej i suchej. Takie talerze można wykorzystać również do przygotowania podłoża do zasiewu po orce lub chęci jego wyrównania po zakończonych zbiorach. Nie trzeba ich również wymieniać tak często jak w przypadku talerzy uzębionych. Ich wadą jest to, że jeżeli spróbujesz przecinać gęste plony gładkim ostrzem, będą one raczej wypychały je do przodu niż rozbijały. Na twardej glebie lub w przypadku obecności konarów, gałęzi, czy grubych pozostałości po żniwach, istnieje możliwość zawieszenia się maszyny lub uszkodzenia ostrza.
- Talerze uzębione: Mają ząbkowane krawędzie, które są mocniejsze niż w przypadku talerzy gładkich. Bez problemu przecinają one twardą, zbitą glebę (nawet tę zakamienioną), roślinność, chwasty, korzenie, ciężkie bryły oraz inne resztki pożniwne (np. po kukurydzy). To sprzyja dobremu spulchnianiu ziemi oraz zwiększaniu jej przepuszczalności, dzięki czemu lepiej nadaje się ona do sadzenia. Z drugiej strony talerze uzębione cechuje krótsza żywotność niż w przypadku talerzy gładkich. W większym stopniu naruszają też one strukturę gleby. Co więcej, umiejętne cięcie resztek pożniwnych zapobiega pojawianiu się larw omacnicy.
- Talerze faliste: Mają charakterystyczną, falowaną powierzchnię. Pozwalają uprawiać ściernisko w sposób powierzchowny, z powodzeniem można je zastosować przy pracach płytkich i ultrapłytkich. Bez problemu stosuje się je na glebach żyznych i typowych, mokrych i ciężkich, a także tych z dużą ilością mulczu. Przy wykorzystaniu takich talerzy przygotowuje się do siewu wąski pas, dzięki czemu możliwy jest dokładny wysiew nasion. Można je stosować nawet na nietkniętych ścierniskach, umiejętnie mieszają glebę z roślinnymi resztkami.
Materiały Wykonania Talerzy
Zazwyczaj talerze wykonane są ze stali sprężynowej lub mocniejszej stali borowej. Na rynku można znaleźć jednak tego typu produkty również ze słabszej stali węglowej.
- Talerze ze stali sprężynowej: Wykorzystuje się je w bronach i agregatach poniżej 3 m szerokości. Wykazują się właściwościami podobnymi do talerzy ze stali borowej.
- Talerze ze stali borowej: Projektowane są z myślą o agregatach i bronach powyżej 3 m szerokości. Posiadają w wyjątkowe ostrza (jeśli chodzi o długość i kąt), które wzdłużnie przecinają łodygi owsa. Idealnie zdają egzamin w przypadku cięższych gleb, np. w celu wyrównywania ścieżek technologicznych, przykrywania obornika czy też po uprawie rzepaku i kukurydzy. Średnica takich talerzy utrzymuje się zwykle na poziomie 620 mm. Stosuje się je do pracy z prędkością 8-20 km/h, na głębokości od 10 do 15 cm.
- Talerze ze stali węglowej: Są najmniej wytrzymałe i wykorzystuje się je w pługach talerzowych. Doskonale mieszają resztki pożniwne. Bez problemu wcinają się w glebę, co przyczynia się do błyskawicznego wzrostu poplonów - umożliwia to szybkie tworzenie się próchnicy. Średnica takich talerzy wynosi zwykle 510 mm. Przeznaczone są do pracy z prędkością 10-15 km/h (przy czym zalecana prędkość to 12 km/h do podorywki) na głębokości od 3 do 10 cm.
- Talerze napawane: Są to talerze wykonane ze stali borowej, znajdują się na nich jednak specjalne napoiny, wykonane techniką napawania. Pozwalają one znacząco zwiększyć wydajność oraz odporność na ścieranie.
Uniwersalność i Wymiary Talerzy
Talerze o średnicy około 600 mm, wyróżniające się mocno ząbkowanymi krawędziami, są najbardziej wszechstronne. Idealnie sprawdzają się zarówno podczas płytkiej uprawy pożniwnej, jak i przy bardziej intensywnych pracach glebowych. Z kolei talerze, które mają mniej ząbkowane krawędzie i średnicę około 500 mm, świetnie spisują się przy płytkim zrywaniu ścierniska, nie zdają jednak egzaminu przy trudniejszych warunkach glebowych. Najczęściej można znaleźć talerze o średnicy 460-520 mm, które wykorzystuje się maksymalnie do upraw na 12-15 cm głębokości, a najczęściej 5-10 cm.
Sposoby Mocowania i Zabezpieczenia Talerzy
Talerze znajdują zastosowanie zarówno w tradycyjnych, jak i kompaktowych bronach talerzowych. W inny sposób są w nich jednak mocowane. Jeśli chodzi o kompaktową bronę talerzową, talerze przytwierdzane są do dwóch ramion ułożonych do siebie równolegle. Są ustawione pod kątem względem kierunku jazdy - każdy talerz jest mocowany osobno, pod tym samym kątem, co inne. Taki sposób mocowania wiąże się z pewnymi korzyściami, np. w przypadku napotkania przeszkody tylko jeden z nich zmieni swoje ułożenie, a inne talerze - nie. Talerz w przypadku bron kompaktowych łatwiej jest po prostu wymienić. Inaczej wygląda to w przypadku bron tradycyjnych, które są przymocowane do jednej osi.
Chcąc zabezpieczyć talerze przed uszkodzeniami powstającymi w wyniku działania kamieni, producenci decydują się na różne zabezpieczenia. Do tych najpopularniejszych zalicza się bezpieczniki gumowe - na nich przytwierdza się talerze do brony. Im większa grubość tych bezpieczników, tym bezpieczniej dla talerza. Czasem stosuje się również zabezpieczenia sprężyste, które można podzielić na dwa rodzaje: sprężynowe oraz resorowe.
Piasty i Łożyska
Łożyska są elementem, który odgrywa ważną rolę w sprawnym działaniu brony talerzowej. Odpowiadają za płynne obracanie się talerzy, co jest niezbędne do skutecznego spulchniania gleby. Regularna kontrola stanu łożysk jest niezbędna, gdyż ich uszkodzenie może prowadzić do poważnych awarii uniemożliwiających dalsze użytkowanie brony.
Współcześnie produkowane brony talerzowe znacznie częściej mają talerze osadzone na ramach indywidualnie za pośrednictwem specjalnych korpusów amortyzowanych elastomerami (rzadziej sprężynami) i pracują na bezobsługowych piastach. Konstrukcja piast składa się zwykle z osi, korpusu uszczelnionego oringami i podkładkami uszczelniającymi, mającymi za zadanie chronić pracujące w nim łożysko (najczęściej dwurzędowe) przed wilgocią i zanieczyszczeniami; szczególnie pyłem, który dla łożysk jest po prostu zabójczy. Zazwyczaj to właśnie uszkodzenie uszczelnienia i dostający się do piasty pył jest przyczyną uszkodzenia łożyska w piaście.
Prawidłowo serwisowane piasty osi są niemal długowieczne. Czas ich eksploatacji zależy jednak od stanu uszczelniacza mającego zabezpieczyć łożysko wewnątrz piasty przed piaskiem, pyłem i wodą. Dlatego też, poza okresowym smarowaniem, trzeba przejrzeć stan uszczelniaczy piast i wymieniać je na bieżąco.
Wały i Pasy Klinowe
Warto także zwrócić uwagę na wały przytrzymujące talerze. Ich stan techniczny wpływa na jakość wykonywanej pracy. Pasy klinowe odpowiadają za przenoszenie napędu w układzie mechanicznym brony talerzowej. Ich prawidłowe napięcie i stan techniczny są niezbędne do zapewnienia bezawaryjnej pracy maszyny.
Rama i Oś
Poza tym, należy pamiętać o głównych elementach brony talerzowej takich jak rama i oś, ponieważ mimo, że są najmniej awaryjne, to potrzebują odpowiedniej konserwacji w postaci przesmarowania smarem. To pozwala skutecznie wyeliminować nieprawidłowe tarcie w ruchomych podzespołach maszyny i tym samym zwiększyć ich trwałość.
Przyglądając się budowie brony talerzowej, widzimy ramę, na której oparte są wsporniki osi talerzy. To niezmiernie ważny element wpływający bezpośrednio na pracę całej brony. Jej zwichrowanie powoduje niepożądane naprężenia i prowadzi szybko do nadmiernego zużycia elementów roboczych. Osie, a właściwie zespół osi musi być prawidłowo dopasowany do konstrukcji ramy. Właściwie sama oś jest długowieczna. Może się jednak zwichrować na skutek zniszczenia niesmarowanych piast i tarcia ich elementów o samą oś.
Kiedy Należy Wymieniać Talerze i Inne Części?
Regularna wymiana zużytych części w maszynie rolniczej bezpośrednio wpływa na jakość jej pracy. Zaleca się przeprowadzanie przeglądu brony i wymiany części rolniczych co najmniej raz w roku, najlepiej przed rozpoczęciem sezonu prac polowych. Kontrola tego narzędzia powinna obejmować dokładne sprawdzenie talerzy, łożysk, wałów i elementów zawieszenia. Należy jednak podkreślić, że jeśli brona jest wykorzystywana w trudnych warunkach, przeglądy mogą być potrzebne częściej.
Kryteria Wymiany Talerzy
Talerze wymagają wymiany, gdy ich krawędzie są mocno stępione lub uszkodzone, co utrudnia efektywne spulchnianie gleby. Z biegiem czasu elementy te mogą stracić swoje właściwości, obniżając efektywność pracy brony i negatywnie wpływając na jakość uprawy. Należy regularnie sprawdzać, czy talerze nie są zbyt mocno zużyte, odkształcone lub uszkodzone. Warto również zwrócić uwagę na ich mocowania, które mogą się poluzować podczas intensywnej eksploatacji.
Mocno starte talerze nie są w stanie odpowiednio penetrować gleby, co prowadzi do nierównomiernego spulchnienia i negatywnie wpływa na wzrost roślin. Zużyte talerze bardzo słabo radzą sobie z wykonywaniem czynności cięcia resztek pożniwnych (im bardziej zużyte talerze, tym resztki są pocięte na większe kawałki), w wyniku czego pasożyty mają miejsce na rozwijanie się. To z kolei sprawia, że trzeba stosować dużo więcej środków chemicznych do walki z chwastami oraz pasożytami. Zużyte, pęknięte lub zdeformowane talerze obniżają jakość pracy, zwiększają zużycie paliwa i ryzyko uszkodzenia maszyny. Zatępione lub zaokrąglone krawędzie są kluczową wskazówką do wymiany, gdyż ostry profil krawędzi jest kluczowy dla efektywnego cięcia gleby.
Wymiana Łożysk i Piast
Łożyska należy wymieniać, gdy pojawia się zbyt duży luz lub wyczuwalne opory w ruchu. Ważne jest, aby sprawdzać, czy nie występuje nadmierny luz lub hałas podczas pracy. Jeśli jednak uda nam się zlokalizować uszkodzenie uszczelnienia piasty, chociażby po wyciekającym z piasty oleju, może okazać się, że wystarczy wymiana uszczelnień po uprzednim rozebraniu i wyczyszczeniu łożyska i korpusu. Sytuacja wygląda gorzej, kiedy mamy do czynienia z uszkodzonym łożyskiem, co rozpoznamy po luzach na piaście.
Ogólne Zasady Wymiany Części
Wymiana części rolniczych w bronie talerzowej jest konieczna, gdy ich zużycie zaczyna negatywnie wpływać na jakość pracy lub gdy naprawa okazuje się nieopłacalna. Przegląd brony powinien również obejmować dokręcenie wszystkich śrub mocujących i sworzni, które mogą ulec poluzowaniu w wyniku wibracji podczas pracy w polu. Uszkodzone części należy jak najszybciej zastąpić nowymi. Niesprawne łożyska mogą doprowadzić do zatrzymania pracy brony, co w szczycie sezonu często powoduje duże opóźnienia w harmonogramie prac polowych.
W przypadku utraty pierwotnej wydajności i funkcjonalności pojedynczych talerzy, warto stosować zasadę, że wymieniamy cały rząd tarcz, a nie tylko uszkodzone elementy. W przypadku pasów klinowych powinny być one wymieniane, gdy widoczne są pęknięcia, rozwarstwienia lub inne uszkodzenia, które mogą prowadzić do ich zerwania podczas pracy.
Znaczenie Jakości Części Zamiennych i Koszty Wymiany
Wybór Producenta i Jakość Zamienników
W bronie talerzowej często dochodzi do zużycia elementów roboczych, stąd też warto posiadać w swoim warsztacie kilka zapasowych części, aby móc je natychmiast wymienić. W ten sposób nie będziemy zmuszeni przerywać prac na polu i czekać na dostawę nowych komponentów. Jeśli dojdzie do awarii któregoś z podstawowych elementów, którego nie mamy na stanie, obecnie producenci maszyn rolniczych gwarantują naprawdę szybką realizację zamówień na części zamienne. Drugą jednak sprawą jest ich jakość, a mianowicie wiele osób zwraca głównie uwagę na cenę, przez co często dochodzi do kupienia słabej jakości zamienników, które psują się po zaledwie kilku przejazdach.
Ceny części zamiennych renomowanych producentów bron talerzowych mogą wzbudzać niemałe zdziwienie. Trzeba jednak pamiętać, że są one wysokiej jakości i ich żywotność będzie długa. Alternatywą dla oryginalnych podzespołów są zamienniki, jednak przy ich zakupie trzeba zachować daleko posuniętą ostrożność. Zaleca się szukać części w asortymencie od sprawdzonych producentów, gdzie również oferują tego typu zamienniki do bron talerzowych po atrakcyjnej cenie. Wysoka jakość to także gwarancja znakomitych efektów pracy. Utrzymanie brony talerzowej w dobrym stanie technicznym jest konieczne dla zapewnienia efektywności prac polowych i zapobiegania nagłym oraz kosztownym awariom.
Koszty Remontu i Wymiany
Koszt wymiany samych talerzy jest dość znaczny, a ich cena zależy od jakości i producenta. Talerze o średnicy 510 mm i grubości 3,5 mm, pasujące do bron talerzowych starszego typu, kosztują od 60 zł/szt. w przypadku zamienników do nawet 120 zł za sztukę w przypadku takich producentów jak Waryński. Dużo drożej będzie, jeśli posiadamy talerzówkę nowego typu, gdzie stosowane są najczęściej talerze 6-otworowe, ale już nieco grubsze, bo 4 lub 5 mm. Oczywiście im większa średnica i grubość talerza, tym jest drożej.
Ceny piast do zachodnich maszyn są bardzo zróżnicowane i wahają się od ok. 400 do nawet 1000 zł za produkty oryginalne, zatem niekiedy opłacalne jest naprawienie piasty. Nieco inaczej rzecz ma się z zamiennikami; te kupimy już za ok. 150 zł, a zestawy do samodzielnego montażu będą jeszcze tańsze. Jeśli chodzi o piasty, w przypadku uszkodzonego łożyska, mamy dwa wyjścia: zakup nowej piasty lub, jeżeli taki jest dostępny, zakup zestawu naprawczego. To drugie wyjście jest o tyle niekorzystne, że nigdy nie mamy pewności, że złożymy podzespół tak, jak złożony jest on fabrycznie. Jednak w przypadku droższych podzespołów czasem takie rozwiązanie może przynieść duże oszczędności.
Wpływ Stanu Technicznego na Efektywność Pracy i Bezpieczeństwo
Regularna konserwacja i wymiana części rolniczych w bronie zwiększa bezpieczeństwo pracy, zmniejszając tym samym ryzyko wypadków związanych z awariami sprzętu. Wymiana części rolniczych w sprzęcie rolniczym przyczynia się również do oszczędności finansowych, ponieważ zakup nowych komponentów niejednokrotnie pozwala uniknąć kosztownych napraw. Aby móc wykorzystać znakomite walory brony talerzowej, musi być ona, jak każda maszyna rolnicza, odpowiednio serwisowana. Od jej stanu zależy jakość agregowanej gleby i koszty tego zabiegu.