W dzisiejszych czasach rozrzutniki obornika to znacznie bardziej zaawansowane maszyny niż te sprzed kilkudziesięciu lat. Współczesne rozwiązania mają na celu poprawę jakości, wydajności pracy, a także komfortu i bezpieczeństwa. Kluczowe przy wyborze rozrzutnika są jego parametry wydajnościowe, takie jak ładowność i szerokość rozrzutu.
Układ jezdny typu tandem w rozrzutnikach
Wiele popularnych rozrzutników, takich jak N162/2 Pronar, N280/2 Metal-Fach, RO 1200 Tornado Sipma oraz Tytan Premium 13 i 14 Unia Group, wyposażonych jest w tradycyjny układ jezdny typu tandem. Cechą charakterystyczną tego układu są koła o stosunkowo niewielkiej średnicy, które mogą być umieszczone pod skrzynią ładunkową. Dzięki temu koła nie ograniczają szerokości przestrzeni ładunkowej ani dojazdu maszyny używanej do załadunku.
Zalety szerokiej skrzyni ładunkowej w układzie tandem
Szeroka skrzynia ładunkowa jest istotna dla uniwersalności rozrzutnika. Rozwiązanie to jest szczególnie polecane rolnikom, którzy zamierzają wykorzystywać rozrzutnik również jako przyczepę objętościową, na przykład do transportu zielonki przeznaczonej na kiszonkę. W maszynach wyposażonych w układ tandem standardem są stosunkowo niskie i szerokie skrzynie ładunkowe.
Wady układu tandem
W porównaniu z rozrzutnikami jednoosiowymi z dużymi kołami, maszyny na tandemie mają większe opory toczenia. Skutkuje to koniecznością współpracy z ciągnikami o wyższej mocy, co z kolei zwiększa koszty nawożenia. Dodatkowo, wadą tandemu jest utrudnione manewrowanie, zwłaszcza gdy rozrzutnik jest w pełni załadowany.
Alternatywne rozwiązania: rozrzutniki jednoosiowe
Zastosowanie pojedynczej osi i dużych kół pozwala obniżyć opory toczenia zwykle o 10-15% w stosunku do układu typu tandem. Co więcej, ten typ układu jezdnego lepiej radzi sobie w grząskim terenie, gdzie rozrzutnik wyposażony w małe koła często nie mógłby wjechać. W maszynach jednoosiowych za tłumienie drgań odpowiada dyszel, a niektórzy producenci oferują jego amortyzowaną wersję. Na przykład, w jednoosiowych rozrzutnikach Metaltechu, Metal-Fachu oraz Joskina, dyszel jest wyposażony w poprzeczny resor paraboliczny, który zmniejsza przeciążenia działające na ciągnik podczas jazdy. W modelu Apollo z Unii Group oraz M1045 w barwach Pichonu, do tłumienia nierówności wykorzystano resor piórowy prosty, ustawiony wzdłużnie i pozbawiony typowego, łukowatego wygięcia, co pozwala mu wyginać się zarówno w dół, jak i w górę.
Wybór opon do rozrzutnika
Producenci zwykle udostępniają różne rozmiary ogumienia. Na przykład, Metaltech w rozrzutniku RO 10 pozwala zamienić standardowo montowane opony w rozmiarze 23,1 R26 na szersze 28,1 R26. Z kolei w maszynie Metal-Fachu montowane w podstawowej wersji opony 600/55-26,5 można zastąpić ogumieniem 650/65-30,5.
Przy wyborze rozmiaru opon należy pamiętać, że szerokie ogumienie, choć pożądane na polu, może być kłopotliwe podczas przejazdów transportowych po drogach publicznych. Wynika to z znacznego zwiększania szerokości maszyny, która czasami zbliża się do maksymalnych 3 metrów dopuszczalnych przepisami.
Innowacyjne rozwiązania w budowie rozrzutników
Przestawna oś jezdna
Do ciekawych rozwiązań związanych z układem jezdnym należy przestawna oś jezdna. Jest to stosunkowo prosty sposób na zmianę obciążenia układu zaczepowego i dopasowanie tego parametru do współpracującego ciągnika. Dzięki temu można np. dociążyć zaczep, a tym samym tylne koła lekkiego, ale wyposażonego w silnik o dużej mocy ciągnika, zwiększając jego siłę uciągu. Można tego dokonać poprzez zmianę miejsca przykręcenia osi układu jezdnego do skrzyni ładunkowej.
Stopa podporowa
Producenci stosują różne sposoby rozkładania stopy podporowej. Najczęściej jest to mechaniczna stopa opuszczana za pomocą korbki. Rzadziej spotykane rozwiązanie hydrauliczne jest wygodniejsze, ale wymaga przyłącza hydraulicznego i komplikuje konstrukcję. Ciekawym rozwiązaniem jest ręcznie sterowana hydrauliczna stopa podporowa, która pozwala na łatwą regulację wysokości zaczepu, również gdy maszyna jest odłączona od ciągnika, oraz eliminuje konieczność podłączenia węży.
Rama i skrzynie samonośne
W rozrzutnikach obornika rama jest zwykle wykonana z profili prostokątnych. Nie wszystkie maszyny tego typu posiadają ten, wydawałoby się kluczowy, element. Między innymi w modelach Joskin Siroko, Metal-Fach N-274, Metaltech RO10 oraz Unia Group Tytan Premium zastosowano skrzynie samonośne, do których przymocowany jest układ jezdny i zaczep. Skrzynia samonośna pozwala obniżyć dno oraz burty i teoretycznie zmniejsza masę maszyny. Jednak w przypadku konieczności jej remontu po latach eksploatacji taka czynność może być znacznie utrudniona.
Rodzaje skrzyń ładunkowych
Typ budowy skrzyń ładunkowych jest uzależniony od zastosowanego układu jezdnego. W maszynach wyposażonych w układ tandem standardem są stosunkowo niskie i szerokie skrzynie ładunkowe. Wszystkie wąskie skrzynie mieszczące się między kołami mają budowę skorupową. Wśród wersji szerokich taką budowę mają skrzynie zamontowane m.in. w rozrzutnikach Joskin Ferti-Cap czy Metal-Fach N272/1. Skorupowa budowa zapewnia większą wytrzymałość i szczelność od wersji burtowej. Skrzynię ładunkową z uchylnymi burtami spotkamy m.in. w rozrzutniku Metal-Fach N280/2. Podstawową zaletą takiej konstrukcji jest uniwersalność, która wynika z możliwości otwarcia boków skrzyni, oraz możliwość stosowania innych materiałów do budowy różnych części platformy.
Nadstawki i adaptery rozrzutu
Skrzynia ładunkowa jest elementem, który determinuje uniwersalność rozrzutnika. Wszyscy producenci pozwalają zdemontować adapter rozrzutu. Różnice pojawiają się w dostępności fabrycznych nadstawek, które są głównym elementem pozwalającym na rozszerzenie możliwości wykorzystania rozrzutnika. Niektórzy producenci rozrzutników z wąskimi skrzyniami w ogóle nie oferują fabrycznych nadstawek. Można je natomiast spotkać w ofercie firm: Alima-Bis, Joskin, Metal-Fach, Pichon oraz Unia Group. Zawsze można też założyć nadstawkę drewnianą, wykonaną samodzielnie, której dodatkową funkcją jest ochrona przed kontaktem z łyżką ładowarki. Specjalne nadstawki można dokupić na przykład do rozrzutników Unia Group, Metal-Fach oraz Joskin. Ostatni z wymienionych producentów oferuje za dopłatą nadstawki wykonane ze stali, tworzywa sztucznego lub drewna. Unia Group w modelu Tytan oprócz nadstawek proponuje przystawkę objętościową. Jest ona montowana w miejsce adaptera rozrzucającego i przedłuża przestrzeń ładunkową, co łącznie z nadstawkami znacznie ją powiększa.
Materiały i zabezpieczenia
Dla trwałości rozrzutnika kluczowe znaczenie mają zastosowane materiały. Do łatwo mierzalnych wskaźników ich jakości należy grubość blachy, z której zbudowana jest skrzynia ładunkowa. Pronar wykonuje skrzynię ze stali o grubości 3 mm. Metaltech różnicuje tę wartość, wykonując ściany ze stali o grubości 4 mm, natomiast podłogę z materiału o 2 mm grubszego. Joskin podkreśla z kolei wysoką jakość zastosowanego materiału, a Pichon solidne zabezpieczenie antykorozyjne w postaci ocynkowania wszystkich nieruchomych elementów. To ostatnie rozwiązanie dostępne jest również opcjonalnie.
Wyposażenie dodatkowe
Osłona adaptera i zasuwa
Podczas poruszania się po drogach publicznych przydatna jest osłona adaptera. Pełna osłona, np. występująca w rozrzutniku Metaltechu, w czasie transportu przeciwdziała zabrudzeniu otoczenia resztkami przewożonego materiału, natomiast na polu pełni funkcję ogranicznika rozrzutu. Do wyposażenia, które zdecydowanie warto polecić, mimo że wymaga najczęściej dopłaty, należy zasuwa oddzielająca adapter od wnętrza skrzyni ładunkowej. Ciekawym rozwiązaniem jest również dostępny opcjonalnie w rozrzutnikach Metaltechu system opuszczanych podczas pracy osłon świateł.
Rolnicze shoty # 1 Rozrzutnik obornika rozwala 5 metrów w bok || Silny wiatr||
Rodzaje adapterów rozrzutu
Dla wydajności i jakości pracy rozrzutnika kluczowe znaczenie ma adapter rozrzutu. W przypadku maszyn o ładowności 10-12 t najczęściej można spotkać adapter dwuwalcowy pionowy. Adaptery tego typu cechują się uniwersalnością, dzięki czemu można je stosować przy nawożeniu obornikiem, wapnem, kompostem czy torfem. Duża średnica walców przyczynia się do możliwości szerokiego rozrzucania danego materiału. Często jest to ok. 8-10 m. Warto zwrócić uwagę na zastosowanie przez producenta stołu adaptera, który pozwala uzyskać większą równomierność rozrzutu. Element ten ma postać płaskiej powierzchni umiejscowionej bezpośrednio pod adapterem i zapobiega rozsypywaniu dawkowanego materiału.
Szerokoskrzyniowe rozrzutniki Metal-Fach N280/2 i Pronar N162/2 standardowo mają montowane adaptery pionowe z czterema walcami. W przypadku pierwszego modelu szerokość rozrzutu nie odbiega od maszyn z adapterami dwuwalcowymi. Natomiast w przypadku rozrzutnika z Narwi maksymalna szerokość nawożonego pasa pola jest wyraźnie mniejsza i wynosi 6 m. Jeśli ktoś nie jest zadowolony, może opcjonalnie wybrać adapter z dwoma wirnikami. Czterowirnikowe wersje polecane są do rozrzucania obornika, zwłaszcza słomiastego - gorzej natomiast radzą sobie z drobnymi materiałami, np. wapnem.
Najbardziej zaawansowanym rodzajem adaptera jest wersja hybrydowa. Składa się ona z dwóch poziomych walców obudowanych z tyłu osłoną, których zadaniem jest jedynie rozluźnianie materiału, oraz z dwóch tarcz rozrzucających. Taka konstrukcja pozwala na szerokie rozprowadzanie dość różnorodnego materiału. Nie nadaje się jedynie do nawożenia materiałami włóknistymi, np. słomiastym obornikiem. Według producentów maksymalna szerokość rozrzutu adapterów hybrydowych przekracza 20 metrów - rekordzistą jest konstrukcja zastosowana w rozrzutniku Pronar Herkules N262, która pozwala na rozrzucenie obornika na szerokość do 25 m.
Systemy sterowania
Zazwyczaj sterowanie funkcjami rozrzutnika odbywa się przy wykorzystaniu hydrauliki ciągnika, ale producenci proponują również inne, bardziej zaawansowane rozwiązania. Dużo możliwości w tym zakresie zapewnia Joskin, który daje do wyboru aż 6 różnych paneli kontrolno-sterujących. Najprostszy, Ferti-Control 200 pozwala jedynie śledzić kilka podstawowych funkcji maszyny. Ferti-Control 300 umożliwia sterowanie elektryczne przenośnikiem podłogowym. Ferti-Controll 500 może być rozszerzony o wszelkie funkcje elektrohydrauliczne, natomiast model 4000 ma wyświetlacz i pozwala na opcjonalne rozbudowanie o wskaźnik otwarcia zasuwy i sterowanie przesuwem przenośnika proporcjonalne do prędkości jazdy. Dostępne są też dwa terminale ISOBUS umożliwiające pełną automatyzację nawożenia, łącznie z wykorzystaniem danych z systemu ważenia oraz pozycji na polu według nawigacji satelitarnej.
Podsumowanie wyboru rozrzutnika
Oferta rozrzutników obornika o ładowności 10-12 t jest dość bogata. Przy wyborze danej konstrukcji należy kierować się sposobem wykorzystania maszyny w gospodarstwie. Wykorzystując rozrzutnik jedynie do nawożenia organicznego, śmiało można zdecydować się na wersję z wąską skrzynią i dużymi kołami, która lepiej sprawdza się w trudnym terenie i ma mniejsze zapotrzebowanie mocy. Jeśli jednak chcielibyśmy wykorzystywać rozrzutnik także jako przyczepę objętościową, lepiej wybrać tradycyjny rozrzutnik z szeroką skrzynią ładunkową i tandemowym układem jezdnym.
tags: #kola #od #rozrzutnik #tandem