Międzynarodowy Dzień Tłumacza i warszawskie obchody
30 września obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Tłumacza - święto tych, bez których nie moglibyśmy przeczytać wielu naszych ukochanych książek. To właśnie tłumacze, lepiej niż ktokolwiek inny, dostrzegają różnice i podobieństwa między językami, kulturami, tradycjami. Tegoroczne warszawskie obchody Dnia Tłumacza będą okazją do spotkania z niezwykłą rodziną, której członkowie od lat zajmują się przekładem literatury pięknej, naukowej i popularnonaukowej oraz tłumaczeniami ustnymi z języków: angielskiego, japońskiego, niemieckiego i portugalskiego.
Katarzyna Lipszyc - chemiczka i tłumaczka literatury naukowej
Katarzyna Lipszyc, z wykształcenia chemik, w latach 1965-1983 pracowała naukowo w Instytucie Chemii Fizycznej Polskiej Akademii Nauk. Jako tłumaczka z języka angielskiego specjalizowała się w przekładach książek naukowych i popularnonaukowych z dziedziny fizyki i matematyki. Do jej dorobku translatorskiego należą między innymi:
- Ilya Prigogine, Isabelle Stengers - Z chaosu ku porządkowi: nowy dialog człowieka z przyrodą, Warszawa, PIW 1990
- Michio Kaku, Jennifer Trainer - Dalej niż Einstein: kosmiczna pogoń za teorią wszechświata, Warszawa, PIW 1993
Współpracowała również przy tłumaczeniu:
- Mark Kac - Zagadki losu (razem z Henrykiem Lipszycem), Warszawa, Polska Fundacja Upowszechniania Nauki 1997
- Imre Lakatos - Dowody i refutacje - logika odkrycia matematycznego (razem z Michałem Kozłowskim), Warszawa, Fundacja Literacka „Tikkun”
Henryk Lipszyc - japonista i tłumacz
Henryk Lipszyc, japonista, był wykładowcą Collegium Civitas. Do 2009 roku pełnił funkcję wieloletniego nauczyciela języka japońskiego oraz wykładowcy literatury i teatru Japonii w Zakładzie Japonistyki i Koreanistyki Instytutu Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Jego dorobek translatorski obejmuje między innymi:
- Zapisków dla zabicia czasu mnicha Kenkō
- Pochwały cienia Tanizakiego Jun’ichirō
- Struktury Iki Kuki’ego Shūzō
Tłumaczył także współczesną prozę i dramaty autorów takich jak Abe Kōbō, Komatsu Sakyō, Mishima Yukio, Satō Makoto, Hirata Oriza i inni. Był współautorem (wraz z Shōzō Yoshigami) Rozmówek polskich (wyd. Hakusuisha, Tokio) oraz publikował artykuły naukowe i eseje w periodykach polskich („Dialog”, „Przegląd Orientalistyczny”) i japońskich („Hermes”, „Eureka”, „Taimeidō”).
Paweł Lipszyc - anglista i redaktor
Paweł Lipszyc, anglista, jest tłumaczem literatury angielskiej. W wydawnictwie PIW kierował Redakcją Literacką, a wspólnie z Barbarą Miecznicką prowadził dział literatury obcej w wydawnictwie Świat Literacki. Obecnie współpracuje jako redaktor z wydawnictwem W.A.B. Przełożył ponad 40 książek z języka angielskiego, w tym dzieła autorów takich jak Jane Auer Bowles, Paul Bowles, Bruce Chatwin, Leonard Cohen, Dashiell Hammett, Joseph Heller, Russell Banks, William S. Burroughs.
Michał Lipszyc - iberysta i tłumacz literatury portugalskiej
Michał Lipszyc, iberysta, współpracuje z czasopismem „Literatura na Świecie”, współtworząc numery poświęcone literaturze portugalskiej oraz literaturze luzoafrykańskiej i postkolonialnej. Za przekład Księgi niepokoju Fernanda Pessoi (wyd. Świat Literacki) otrzymał nagrodę dla tłumaczy „Literatury na Świecie” w kategorii nowego głosu (2008). Jest również autorem książek dla dzieci. Z języka portugalskiego przełożył utwory takich autorów jak Fernando Pessoa, Mia Couto, Valter Hugo Mãe, Gonçalo M. Tavares, Domingos Amaral, Paulo Coelho. Tłumaczy także literaturę popularnonaukową.
Adam Lipszyc - filozof, eseista i tłumacz
Adam Lipszyc, filozof, eseista i tłumacz, pracuje w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Wykłada w Collegium Civitas i na Uniwersytecie Muri im. Franza Kafki. Jest redaktorem i współtłumaczem tomu esejów Gershoma Scholema Żydzi i Niemcy (2006), za który otrzymał nagrodę Fundacji Allianz Kulturstiftung dla Tłumaczy z Europy Środkowo-Wschodniej. W 2010 roku został laureatem Nagrody „Literatury na Świecie” im. Andrzeja Siemka za książkę Ślad judaizmu w filozofii XX wieku (Fundacja im. Mojżesza Schorra w Warszawie). Autor książki Międzyludzie. Koncepcja podmiotowości w pismach Harolda Blooma (2005). W tym roku ukaże się jego książka Rewizja procesu Józefiny K.
Andrzej Kopacki - germanista i tłumacz literatury niemieckojęzycznej
Andrzej Kopacki, germanista, eseista, poeta, jest tłumaczem niemieckojęzycznej liryki i prozy. Pracuje jako literaturoznawca w Instytucie Germanistyki UW i jest redaktorem miesięcznika „Literatura na Świecie”. Zajmuje się współczesną literaturą niemieckojęzyczną i problematyką polsko-niemiecką. Tłumaczył między innymi Hansa Magnusa Enzensbergera, Waltera Benjamina, Hannah Arendt, Martina Pollacka, Bertolta Brechta, Gottfrieda Benna, Maxa Webera i Golo Manna. Wyróżniono go nagrodą dla tłumaczy Fundacji Roberta Boscha (2000) i nagrodą promocyjną im. Mörikego za twórczość liryczną (2006). Opublikował między innymi książki eseistyczne: Poeta w Czaso-Przestrzeni.
Karrikiny - związki chemiczne pochodzące z dymu roślinnego
Karrikiny to grupa związków chemicznych obecnych w dymie pochodzącym ze spalania materiału roślinnego. Dotychczas naukowcy koncentrowali się głównie na ich wpływie na kiełkowanie nasion u roślin wrażliwych na dym. Istnieją jednak doniesienia o wpływie kariksinów na fizjologię i morfologię roślin, które nie występują naturalnie na obszarach pożarowych i nie są poddawane działaniu dymu. Związki te pozytywnie wpływają na parametry biometryczne roślin hodowanych in vitro. Niedawno potwierdzono ich wpływ na tempo kiełkowania pyłku u kilku gatunków. Karrikiny oddziałują z roślinnymi regulatorami wzrostu, wzmacniając ich działanie, na przykład w połączeniu z auksynami, cytokininami, giberelinami, kwasem abscysynowym lub etylenem.
Badania nad kariksinami i ich zastosowania
Badania nad kariksinami, takimi jak kariksinoloidy, wskazują na ich potencjał w łagodzeniu stresów środowiskowych, takich jak zanieczyszczenie BDE-28, wysoka temperatura czy obecność kadmu u roślin takich jak Brassica alboglabra. Związki te wpływają na atrybuty biochemiczne, mechanizmy antyoksydacyjne i osmoregulatory roślin. Woda nasycona dymem i kariksinoloidy wpływają na kiełkowanie, wzrost, fotosyntezę i wartości odżywcze marchwi (Daucus carota L.). Wykazano również specyficzne dla gatunków efekty dymu roślinnego na kiełkowanie nasion roślin z różnych siedlisk Sri Lanki. Karrikiny odgrywają rolę fizjologiczną w roślinach w warunkach stresu abiotycznego i mogą być wykorzystywane jako nowe regulatory wzrostu roślin w rolnictwie.
Potwierdzono również działanie kariksinów na profile cytokinin u aklimatyzowanych ex vitro roślin Eucomis autumnalis. Związki te mogą pomagać w tolerancji na stres u roślin. Badania wskazują na rolę kariksinów w regulacji fotomorfogenezy siewek i biosyntezy antocyjanów poprzez moduł transkrypcyjny HY5-BBX. Karrikiny kontrolują rozwój korzeni i włosków korzeniowych u Lotus japonicus, wpływając na syntezę etylenu. Potwierdzono również niezależne od MAX2 reakcje transkrypcyjne na rac-GR24 w korzeniach Lotus japonicus.
Karrikiny, nowa rodzina regulatorów wzrostu roślin pochodzących z dymu, wyzwalają kiełkowanie nasion u Arabidopsis poprzez mechanizm wymagający syntezy kwasu giberelinowego i światła. Mogą wpływać na rozwój korzeni i elongację korzeni włoskowatych u Arabidopsis i grochu, niezależnie od giberelin. Badania nad związkami pochodzącymi z dymu, takimi jak kariksinoloid, wskazują na ich zastosowanie w hortykulturze, rekultywacji ekologicznej i rolnictwie. Zauważono również wpływ soli drogowej na wzrost i charakterystykę fotosyntetyczną siewek Ulmus pumila L. w kulturze piaskowej.
Jednym z kluczowych odkryć było zidentyfikowanie pochodnych 2H-furo[2,3-c]pyran-2-onu jako stymulantów kiełkowania obecnych w dymie. Badano również związki pochodzące z dymu, takie jak butenoloid, który poprawia początkowy wzrost sadzonek pomidora. Wykazano, że związki pochodzące z dymu mogą wpływać na wzrost i genotoksyczność cebuli. Dym pochodzenia roślinnego stanowi starą technologię z potencjalnymi zastosowaniami w rolnictwie i hortykulturze.
Karrikiny są również badane pod kątem ich wpływu na kiełkowanie i elongację łagiewki pyłkowej u różnych gatunków roślin. Wykazano, że karrikiny mogą opóźniać kiełkowanie nasion soi, pośrednicząc w biogenezie kwasu abscysynowego i giberelin w warunkach zacienienia. Stanowią one regulatory zaangażowane w sieci sygnałowe fitoormonów podczas kiełkowania nasion i rozwoju siewek.
Badania nad kariksinami obejmują również ich potencjalny wpływ na tolerancję roślin na stres abiotyczny, taki jak susza. Potwierdzono, że karrikiny mogą promować odporność na suszę w Arabidopsis thaliana. Związki te mogą również wpływać na fizjologię roślin w warunkach stresu solnego, a także modulować endogenne fitoormony nasion ogórka poddanych stresowi solnemu.
Wykazano, że receptory kariksinów, takie jak KAI2, mogą odbierać nieznany sygnał, który nie jest kariksinem ani strigolaktonem. Badania nad kariksinami i strigolaktonami sugerują ich rolę w regulacji wzrostu roślin, w tym rozwoju korzeni i pędów bocznych. Potwierdzono również, że kariksiny mogą wpływać na syntezę antocyjanów. Badania nad mechanizmami molekularnymi stresu solnego u roślin wskazują na potrzebę dalszych badań nad tolerancją roślin na zasolenie.
Istnieją dowody na to, że karrikiny są zaangażowane w sygnalizację strigolaktonową w korzeniach. Badano również rolę reaktywnych form tlenu (ROS) w modulacji wzrostu siewek pod wpływem stresu zanurzenia. Dalsze badania analizują strukturalne podstawy dywergencji receptorów KAI2 oraz stereoselektywność katalizy podczas percepcji sygnału.