Bizon to marka polskich kombajnów rolniczych, które były produkowane przez Fabrykę Maszyn Żniwnych w Płocku w latach 1970-2004. Służyły one do zbioru zbóż, rzepaku, kukurydzy, słonecznika oraz innych roślin nasiennych.
Historia i Rozwój Kombajnów Bizon
Poprzednikiem kombajnu Bizon była przestarzała konstrukcyjnie i technologicznie maszyna Vistula. W 1968 roku konstruktorzy z Fabryki Maszyn Żniwnych w Płocku, bazując na niemieckim kombajnie Fahr, stworzyli pierwszy prototyp Bizona. Produkcja seryjna rozpoczęła się w 1970 roku i trwała aż do 2004 roku. Wyprodukowano około 70-75 tysięcy sztuk kombajnów Bizon w różnych modelach.
Kombajny Bizon były eksportowane do wielu krajów, m.in. Białorusi, Brazylii, Czechosłowacji, Danii, Finlandii, Grecji, Iranu, Irlandii, Hiszpanii, Pakistanu, Stanów Zjednoczonych, Syrii, Szwecji, Ukrainy, Węgier, Wielkiej Brytanii i Włoch. W 1997 roku na Ukrainie w Kowlu powstało Wspólne Ukraińsko-Polskie Przedsiębiorstwo „Bizon-Ukraina” (Спільне українсько-польське підприємство „Бізон-Україна”), mające na celu montaż 2000 kombajnów Bizon Ukraina Z058 z części dostarczanych z Płocka.
Produkcja Bizonów została zaprzestana w maju 2004 roku, po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, ze względu na konstrukcję, która nie spełniała europejskich norm w zakresie poziomu drgań i hałasu na stanowisku operatora oraz emisji spalin silnika. W roku 2006 firma Case New Holland, pod wpływem nalegań załogi, powróciła do nazwy Bizon dla kombajnu TC54.
Likwidacja Państwowych Gospodarstw Rolnych (PGR-ów) w Polsce jest często kojarzona ze schyłkiem świetności Bizona jako głównego odbiorcy tych maszyn.
Charakterystyka Serii Bizon BS
Seria BS, w tym model Bizon BS Z110, wyróżniała się innowacyjną linią i oryginalnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Bizon BS Z110, model kombajnu wyprodukowanego po raz pierwszy w 1989 roku, był zwieńczeniem wielu lat pracy nad prototypem rozwijanym od początku lat 80. Początkowo kombajn był pozbawiony kabiny i bardziej przypominał wcześniejsze modele z serii BS, jednak jego innowacje przekładały się na wydajność i popularność wśród rolników.
Innowacyjny Rotorowy System Omłotu
Największą innowacją w modelach Bizon BS, w tym BS Z110, był rotorowy system omłotu. We wcześniejszych kombajnach stosowano omłot oparty na wytrząsaczach klawiszowych. W systemie rotorowym, po skoszeniu, zboże jest przenoszone przez heder do wnętrza kombajnu, gdzie trafia do młocarni. Tam bęben młócący wstępnie rozbija kłosy, wytrząsając z nich ziarno, które przez siatkowate klepisko spada do zbiornika. Reszta ziarna wraz z kłosami jest podawana na pięć poprzecznych rotorów, czyli walców miażdżących kłosy zbóż. Pod wpływem ruchu obrotowego ziarno jest skutecznie oddzielane od kłosów i przez sito trafia do zbiornika. Rotory są wydajniejsze od konstrukcji klawiszowej i znacznie lepiej sprawdzają się w obróbce kolb kukurydzy. Wadą rotorów jest możliwość zapychania się pod wpływem wilgotnych kłosów, chwastów i zielonych roślin, co utrudnia poprawę przepustowości kombajnu ze względu na zmniejszony dostęp.
John Deere X9 Combine how it works animation
Pozostałe Rozwiązania Technologiczne w Serii BS
Kombajny z serii BS były technologicznie porównywalne z zachodnimi odpowiednikami. Do kluczowych rozwiązań należały:
- Napęd kosy oparty na przekładni Schumachera.
- Hydrauliczny napęd motowideł.
- Wydłużona gardziel.
- Lepsza widoczność z kabiny i możliwość pracy operatora w pozycji siedzącej.
- Rozwiązanie z przeciwbieżnie poruszającymi się sitami i podsiewaczem, które zapobiega destabilizacji pracy kombajnu po uruchomieniu młocarni bez ładunku.
- Skrzynia biegów wykorzystująca rozwiązanie hydrostatyczne, sterowana nowoczesnym joystickiem.
Modele Bizon BS: Ewolucja i Dane Techniczne
Bizon BS-Z110 (1987-1990)
W 1987 roku Bizon wprowadził bardziej wydajny model 5-komorowy BS-Z110. Jego moc silnika została zwiększona do 150 KM, a szerokość robocza standardowo wynosiła 5 metrów. W 1990 roku moc wzrosła do 220 KM. Obok czerwonego modelu standardowego, zaprezentowano niebieski model eksportowy BS-5110, wyposażony w bogatsze wyposażenie, m.in. wielofunkcyjną dźwignię. Od 1994 roku w modelach eksportowych stosowano również 240-konną jednostkę SisuDiesel.
Dane techniczne Bizon BS-Z110 (1990-2003)
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Marka (producent) | Bizon |
| Model kombajnu | BS-Z110 ('90) |
| Lata produkcji | od 1990 do 2003 r. |
| Producent silnika | WS PZL Mielec |
| Typ silnika | SW680/17/1 |
| Pojemność skokowa | 6555 cm³ (6,6 l) |
| Liczba cylindrów | 6 |
| Turbina / turbodoładowanie | tak |
| Moc znamionowa (kW/KM) | 162 kW / 220 KM |
| Pojemność zbiornika paliwa | 300 l |
| Szerokość robocza zespołu żniwnego | 500 cm |
| Średnica bębna zespołu młucącego | 60 cm |
| Szerokość bębna zespołu młucącego | 128 cm |
| Liczba wytrząsaczy | 5 |
| Całkowity obszar przesiewania | 3,9 m² |
| Rodzaj dolnego sita | nastawne |
| Prędkość maksymalna | 20 km/h |
| Przekładnia | hydrauliczna |
| Liczba biegów do przodu | 4 |
| Hamulce | hydrauliczne, tarczowe |
| Długość całkowita (z hederem) | 8,8 m |
| Szerokość całkowita (z hederem) | 5,5 m |
| Szerokość bez hedera | 3,2 m |
| Wysokość całkowita (z kabiną) | 4,05 m |
| Całkowita masa (z kabiną) | 10790 kg |
| Opony na koła napędowe (przód) | 23,1-26 |
| Opony na koła skrętne (tył) | 12,50-18 |
| Klimatyzacja | nie |
| Ogrzewanie | opcjonalnie |
Bizon Rekord Z058
Bizon Rekord Z 058, produkowany od 1995 roku, był najpopularniejszym kombajnem z rodziny Bizon. Od tego roku był malowany na niebiesko, a także zmodernizowano system chłodzenia silnika (duża chłodnica). Został gruntownie zmodernizowany na przełomie 1999 i 2000 roku przez NH. Przeznaczony jest do zbioru podstawowych zbóż, kukurydzy, rzepaku, słonecznika, ryżu oraz traw i koniczyny. W późniejszych modelach montowano komputer pokładowy, który na bieżąco informował m.in. o stratach ziarna, poślizgach pasów, prędkości jazdy, wielkości skoszonej powierzchni oraz innych istotnych parametrach. Na życzenie, na tylnej części osłony wylotowej kombajnu montowany był rozdrabniacz, który tnie słomę na odcinki długości 30-100 mm.
Bizon Super Z056
Kombajn Z-056, opracowany jako następca kombajnu Z-050 w typie „Super”, jest przeznaczony do zbioru z pnia czterech podstawowych zbóż, rzepaku i niektórych roślin strączkowych. Zastosowanie podbieracza pokosów umożliwia zbiór metodą dwufazową. Kombajn jest przystosowany do montowania odpowiednich adapterów, co rozszerza zakres zastosowania do zbioru innych kultur nasiennych, jak kukurydza, słonecznik, trawy i koniczyna. Był produkowany od 1976 do 1994 roku, z silnikiem Leyland SW400/R3.
Bizon Z057
Kombajn zbożowy Z057 jest przeznaczony do zbioru zbóż i innych kultur nasiennych. Model ten ma nadbudowane na ramie młocarni urządzenie 4-rozsypowe do odbioru ziarna na worki, które zsuwa się rynną na pole. Koło kierownicy o nastawnym pochyleniu oraz regulowany i dobrze amortyzowany fotel operatora zapewniają wygodną pracę. Zespół żniwny jest odciążony hydraulicznie i całkowicie sterowany podczas biegu maszyny. Odciążenie zespołu żniwnego akumulatorem hydrauliczno-gazowym ułatwia kopiowanie nierówności terenu. Nagarniacz o specjalnej konstrukcji listew jest napędzany przekładnią bezstopniową sterowaną hydraulicznie, co umożliwia dobranie najkorzystniejszych obrotów w zależności od warunków polowych i prędkości jazdy. Pomost kierowcy i stanowisko workowania są osłonięte daszkami przeciwsłonecznymi. Hydrauliczny system sterowania oraz bezstopniowa regulacja prędkości jazdy zapewniają kierowcy lekką pracę i jazdę nawet w najcięższych warunkach polowych. Przepustowość kombajnu wynosi 5 kg/s, a czystość ziarna powyżej 98,5%.
Eksploatacja i Użytkowanie Kombajnów Bizon BS
Wielu użytkowników kombajnów Bizon BS podkreśla, że maszyny te, mimo swojej konstrukcji, dobrze radzą sobie w różnych warunkach. Jeden z użytkowników BS-a przez 7 lat nie miał poważnych awarii, poza wymianą łożysk czy paska, co jest uznawane za normalne zużycie. Kombajn Bizon BS Z110 z 1997 roku, uznawany za "super maszynę", charakteryzuje się dobrą wydajnością - w suchym zbożu kosi do 15 ton na godzinę, gorzej radzi sobie w mokrym, ale sprawdza się zarówno w zbożu, jak i w kukurydzy.
Typowe Wyzwania i Rozwiązania
Wielu użytkowników zgłasza obawy dotyczące pracy kombajnów Bizon BS w mokrych warunkach, robienia sieczki ze słomy czy problemów z hydrostatem. Jednak większość tych kwestii okazuje się tylko kwestią odpowiedniego ustawienia maszyny. Każdy kombajn nie lubi wilgotnego ziarna, rosy, a tym bardziej zielonych części roślin. Pracę można ułatwić, zmieniając szczelinę między cepami a klepiskiem, zwiększając obroty młocarni.
W klasycznym systemie omłotu to wszystko, natomiast w rotorowym można regulować wysokość klepiska, separatora i rotorów. Ta różnica jest kluczowa, ponieważ warunki na polu ciągle się zmieniają, zwłaszcza przy zmiennej pogodzie, co utrudnia ustawienie maszyny tak, aby była wydajna i jednocześnie dobrze młóciła. Wielu użytkowników przyznaje, że ustawienia kombajnu należy często zmieniać w trakcie sezonu, nie tylko ze względu na warunki wilgotnościowe, ale także na zmieniający się stan słomy.
Awaryjność i Konserwacja
Co do awaryjności, użytkownicy wskazują, że "tak naprawdę nie ma się tu co psuć", pod warunkiem regularnej wymiany zużytych podzespołów. Zużycie paska na rotorze, żyletki przy kosie, łożyska na podajniku kłosowym czy trybów w przekładni kątowej napędzającej żmijkę zboża to typowe drobne awarie. Kombajny, zwłaszcza te najstarsze, liczące po 20-30 lat, wymagają bieżącej konserwacji i remontów kapitalnych, aby uniknąć poważniejszych usterek.
W przypadku kombajnu Bizon BS Z110, pęknięcie przewodu łączącego hydrostat z silnikiem jezdnym i problem z przegrzewaniem się oleju do 60°C, co powoduje zatrzymanie maszyny, może wymagać specjalistycznej naprawy lub instrukcji do modelu hydrostatic (np. z 1997 r.).
Zalety i Wady
Największą zaletą Bizona BS jest cena w porównaniu z zachodnimi markami z tego samego rocznika o podobnej wydajności. Mimo pewnego sentymentu do Bizonów, użytkownicy wskazują, że każda maszyna ma swoje słabe punkty i ważne jest, aby o nich mówić. Informacje o rzekomych mankamentach, takich jak problemy z mokrym zbożem, robieniem sieczki ze słomy czy hydrostatem, często okazują się jedynie kwestią odpowiedniego ustawienia maszyny.