Kombajny marki Bizon od dekad są symbolem polskiego rolnictwa i jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów mechanizacji prac polowych w naszym kraju. Produkowane przez Fabrykę Maszyn Żniwnych w Płocku, maszyny te stały się nie tylko powszechnym narzędziem pracy w gospodarstwach, ale także trwałym elementem historii i tożsamości rolnictwa w Europie Środkowo-Wschodniej. Mimo intensywnego rozwoju technologicznego, kultowy kombajn Bizon nadal jest często wybierany przez rolników na głównego pomocnika podczas żniw.
Historia i Ewolucja Kombajnów Bizon
Polska Produkcja i Różnorodność Modeli
Bizon jest kombajnem polskiej produkcji. Jego projekt powstał z myślą o zbiorze zbóż, rzepaku, kukurydzy, słonecznika i wielu innych roślin nasiennych. Kombajny tego typu były produkowane w latach 1970-2004 przez Fabrykę Maszyn Żniwnych w Płocku. Wyprodukowano wiele modeli kultowego Bizona, które różniły się m.in. szerokością zespołu żniwnego, rozmiarem zespołu młócącego, a także pojemnością zbiornika na ziarno i mocą silnika napędowego.
Najbardziej znanym modelem z rodziny Bizonów jest Super Z056, wprowadzony na rynek w latach 70. XX wieku. Wraz z rozwojem technologii i oczekiwań rynkowych, wzrosły zarówno wydajność, jak i masa maszyn. Późniejsze modele, np. Bizon Z058, posiadają wyciszoną kabinę, wyposażoną w system filtrowania powietrza i komputer informujący kierowcę o istotnych parametrach podczas koszenia zboża. Wyprodukowano także wiele modeli ulepszonych o przydatne funkcje, takie jak gąsienice, workownik, hydrostatyczny napęd nagarniacza czy wytrząsacze klawiszowe.
Mechanizm Działania
Mimo że obecnie na rynku dostępne są rozmaite modele kombajnów, zasada ich działania nie różni się od sposobu funkcjonowania Bizonów. Nagarniacz (tzw. motowidły) ma za zadanie pochylanie roślin w kierunku kombajnu, by mogła je skosić mechaniczna kosa. Kłosy trafiają do ślimaka, a później do wnętrza maszyny. To właśnie tam zboże jest czyszczone i młócone.
Dane Techniczne i Silniki Kombajnów Bizon
Zależnie od modelu, dane techniczne kultowych Bizonów będą się nieco różnić:
- Model Z056 posiada silnik wysokoprężny SW-400 o mocy 73,5 kW.
- W przypadku modelu Z057 silnik został zmieniony na typ wysokoprężny SW400/R3, posiadający sześć cylindrów, o mocy 73,6 kW.
- Bizony Gigant, czyli większe maszyny o modelach Z060 i Z083, udoskonalono o silnik wysokoprężny o mocy 162 kW.
Masa Kombajnu Bizon i Jej Znaczenie
Masa kombajnu Bizon wynosi - w zależności od modelu - od 7 do 11,5 tony. Waga kombajnu to parametr, który wpływa na wiele aspektów eksploatacyjnych: od transportu maszyny, przez dobór przyczep i lawet, aż po naciski na glebę podczas pracy w polu. Dla gospodarstw z ograniczoną nośnością gruntu lub z trudnym dojazdem do pól masa kombajnu ma istotne znaczenie praktyczne. Z punktu widzenia praktyki rolniczej, masa kombajnu Bizon ma duże znaczenie przy pracy na polach o słabej strukturze gleby lub w warunkach podmokłych. Wyższa waga oznacza większy nacisk na oś napędową, co może prowadzić do zagęszczania gleby, szczególnie w trakcie wielodniowych żniw po opadach.
Z racji swoich gabarytów i masy, przewóz Bizona wymaga odpowiedniego przygotowania. Standardowy Bizon Z056 nie zmieści się na przyczepie o nośności poniżej 10 ton, szczególnie jeśli planowany jest transport z założonym hederem. W praktyce najczęściej demontuje się zespół żniwny i przewozi go osobno na wózku hederowym. Sam korpus kombajnu, ważący blisko 7 ton, transportowany jest na naczepie niskopodwoziowej.
Ciężar kombajnu przekłada się również na wymagania serwisowe. Maszyny o większej masie poddawane są większym obciążeniom dynamicznym podczas pracy. Dlatego ważne jest regularne sprawdzanie stanu zawieszenia, łożysk w kołach nośnych oraz układu hamulcowego. Podczas zimowego przechowywania kombajnu o masie powyżej 7 ton warto zadbać o odpowiednią twardość podłoża, aby nie doszło do zapadania się opon w nawierzchnię.
Ciekawostką jest, że masa pierwszych modeli Bizon z lat 60. nie przekraczała 5,5 tony. Wynikało to zarówno z lżejszych materiałów, jak i mniejszych rozmiarów zespołu młócącego oraz prostszej konstrukcji ramy. Dzisiejsze kombajny Bizon, choć nadal obecne na wielu polskich wsiach, często ustępują pod względem masy nowoczesnym konstrukcjom zachodnim, które ważą od 11 do nawet 18 ton w stanie roboczym.
Zużycie Paliwa w Kombajnach Bizon
Bizony należą do maszyn o dość dużym poziomie spalania. Całkowita wartość przerobionego paliwa zależy tutaj od rodzaju młóconej rośliny, jej wilgotności, a także wilgotności gleby. Masa maszyny wpływa na zużycie paliwa nie tylko podczas jazdy, ale także w trakcie młócenia. Większy ciężar to również większe opory toczenia, co w warunkach grząskich przekłada się na konieczność pracy na niższych przełożeniach i wyższych obrotach silnika.
- Średnie spalanie dla modelu Bizon Super Z056 wynosi od 12 do 17 l/h w zależności od rodzaju zbioru, ukształtowania terenu i warunków pogodowych.
- W przypadku Bizona Z056 możemy szacować, że maszyna spala od 10 do 20 litrów na hektar.
Bizon Dziś: Zalety, Wady i Modernizacje
Wybór Rolników we Współczesnym Rolnictwie
Czy w obecnych czasach rolnicy z własnej woli decydują się na żniwa z wykorzystaniem kultowego Bizona? Okazuje się, że tak - Bizon cieszy się bowiem renomą maszyny niezawodnej, łatwej i taniej w naprawie, a także efektywnie koszącej zboże. Na polskiej wsi widok starego, poczciwego Bizona nie należy do rzadkości. Rolnicy wybierają go nie tylko ze względu na bardziej przystępną cenę wobec zachodnich odpowiedników, ale też na łatwość obsługi, dostępność części i możliwość szybkiej naprawy bez potrzeby oddawania maszyny do serwisu. Warto jednak dodać, że starsze Bizony nie dysponują zamkniętą kabiną dla kierowcy, a jedynie daszkiem chroniącym od słońca. Niektóre modele wymagały również pracy dwóch osób w tym samym czasie.
Modernizacja i Perspektywy
Część rolników decyduje się na modernizację kombajnów Bizon, m.in. poprzez wzmocnienie układów jezdnych, wymianę silników na bardziej ekonomiczne jednostki lub montaż systemów GPS i monitoringu plonów. W niektórych przypadkach te zabiegi zwiększają masę całkowitą maszyny nawet o kilkaset kilogramów.