Kombajn zbożowy to zaawansowana maszyna rolnicza służąca do zbierania płodów rolnych z pól uprawnych. Jest to urządzenie o zazwyczaj bardzo dużych gabarytach, którego długość może sięgać kilkunastu metrów. Nazywa się go często maszyną jednoetapową, ponieważ wykonuje te same czynności, do których wcześniej trzeba było używać kilku oddzielnych urządzeń. Dzięki kombajnowi w jednym momencie odbywa się koszenie i młócka, co znacznie skraca czas konieczny na zebranie i wstępne przetworzenie plonów.
Podstawowe mechanizmy i zasada działania
Zastosowanie kombajnu jest proste w założeniu - jego użycie pozwala na otrzymanie gotowych, wyczyszczonych z wszelkich zanieczyszczeń ziaren z rosnących zbóż. Maszyna ta obniża koszty produkcji, skraca czas zbierania i oszczędza siły rolników, eliminując pracę manualną. Kombajn składa się z wielu współpracujących ze sobą zespołów mechanicznych:
- Nagarniacz (motowidła): Umieszczony na samym przodzie, służy do właściwego ustawienia zboża i przyciągania go do zespołu tnącego.
- Zespół tnący: Składa się z dwóch szyn zakończonych ostrymi zębami, które poruszając się bardzo szybko, dokonują cięcia łodyg.
- Zespół transportowy: Podajnik ślimakowo-palcowy przenosi ścięte zboże na przenośnik pochyły (podajnik taśmowy), na którego końcu znajduje się chwytacz kamieni.
- Bęben młócący i klepisko: To tutaj odbywa się omłot, czyli oddzielenie ziaren od kłosów. Klepisko to metalowe sito, przez które przechodzą wymłócone ziarna.
- Wytrząsacze i sita: Odizolowane ziarno trafia na wytrząsacze, które odzyskują ziarno pozostające w słomie. Następnie wialnia (wentylator) wraz z sitami dokładnie oczyszczają je z plew i zanieczyszczeń.
- Zbiornik ziarna: Przenośniki transportują czyste zboże do zbiornika o pojemności od 6400 do 15000 litrów.
W niektórych konstrukcjach stosuje się system przenośników, w którym kłosy ponownie transportuje się do bębna młócącego (tzw. domłaczacz), aby z największą dokładnością wydobyć najczystsze ziarna. Jeśli rolnik nie potrzebuje słomy, kombajn może być wyposażony w rozdrabniacz słomy, który zamienia ją w naturalny nawóz i rozrzuca na polu.
WEWNĄTRZ X9 – Kabina | John Deere PL
Historia rozwoju maszyn żniwnych
Pierwsze próby budowy kombajnu zbożowego podjęto już około 1836 roku w stanie Michigan, gdzie powstała pierwsza żniwiarko-młocarnia. Równolegle trwał proces udoskonalania samej młocarni. Pierwszym konstruktorem bębnowego zespołu młócącego był Szkot Andrew Meikle, który w 1785 roku zastosował bęben o średnicy 25 cm z czterema listwami zwanymi cepami.
Przez cały XIX wiek zmiany szły w kierunku konstruowania przetrząsaczy słomy, wmontowania młynków, wialni oraz separatorów plew. Ówczesne maszyny były bardzo ciężkie i wymagały olbrzymiej siły uciągu - konne kombajny z hederem lewokośnym wymagały zaprzęgu ponad 20 koni i obsługi trzech ludzi. Uzasadnienie ekonomiczne dla takich maszyn istniało wtedy jedynie na wielkich areałach w USA i Rosji (gdzie w 1868 roku A. Własenko zbudował własny model).
Ewolucja w XX wieku
Po I wojnie światowej kombajny upowszechniły się w Kanadzie, Australii i Argentynie. Pierwsze konstrukcje posiadały własny silnik o mocy 50-60 KM do napędu mechanizmów, gdyż ówczesne ciągniki były zbyt słabe. W Europie długo uważano, że kombajny nie nadają się do wilgotnego klimatu i małych pól.
Przełom nastąpił w 1936 roku, gdy niemiecka firma Claas zbudowała pierwszy bezsilnikowy, przyczepiany kombajn dostosowany do europejskich warunków. Była to maszyna bocznotnąca o szerokości 1,2 m. W 1938 roku firma Massey Harris zaprezentowała pierwszy samobieżny kombajn zbożowy, choć początkowo barierą była jego wysoka cena.
W 1945 roku Claas wypuścił model „Super”, który był bardziej ekonomiczny i dostosowany do małych gospodarstw. Od lat 50. i 60. XX wieku rynek zaczęły zdobywać samobieżne kombajny czołowotnące, takie jak Massey-Harris MD 630 czy Claas Columbus. W tym samym czasie firma New Holland, po przejęciu belgijskiej firmy Werkhuiszen Leon Claeys, zaczęła dynamicznie rozwijać linię swoich maszyn, wprowadzając m.in. pionierski model NH 990 w 1965 roku.
Omłot w górzystym terenie i systemy poziomowania
Praca na stromych stokach to ogromne wyzwanie. Praca konwencjonalną maszyną na pochyłościach przynosi nie tylko obniżkę wydajności i straty ziarna, ale grozi przede wszystkim utratą stabilności. Dawniej stabilność poprawiano poprzez obniżanie środka ciężkości i stosowanie szerokiej tylnej osi. Obecnie stosuje się zaawansowane systemy aktywne.
Klasyfikacja kombajnów do prac na skłonach
Podstawowym sposobem dostosowania jest poprzeczno-wzdłużne kopiowanie terenu przez zespół żniwny. Kolejnym krokiem są układy niwelujące straty na sitach, z których najskuteczniejszym jest poziomowanie całego kosza sitowego. Najbardziej zaawansowane są maszyny z możliwością poziomowania całego korpusu kombajnu:
- Kombajny lateralne: Dostosowują się głównie do poprzecznych nierówności terenu (do 20% wychylenia). Tylna oś zamocowana jest wahliwie, a przednie koła unoszą się dzięki siłownikom teleskopowym i obracalnym zwolnicom.
- Systemy pełnego poziomowania: Pozwalają na redukcję nierówności zarówno poprzecznych, jak i wzdłużnych (osiowych do 8%).
Przykładowe rozwiązania rynkowe obejmują serię Montana firmy Claas (modele Lexion 520, 530, 550, 560, 570) z systemem Multi Contour oraz amerykańskie kombajny HillMaster (John Deere) i systemy firmy Hillco Technologies, oferujące wychylenia nawet do 27%.
Klasyfikacja i rodzaje nowoczesnych kombajnów
Współczesne kombajny można podzielić ze względu na zastosowaną technologię zbioru oraz stopień automatyzacji:
| Typ kombajnu | Charakterystyka |
|---|---|
| Mechaniczne | Ograniczona elektronika, prostota obsługi, idealne dla małych gospodarstw. |
| Zautomatyzowane | Wyposażone w napęd hydrostatyczny, technologię Vario i systemy automatycznego smarowania. |
| Dwuetapowe | Rozdzielają proces na koszenie i późniejszy omłot (lepsza kontrola dosuszania). |
| Specjalistyczne | Wyposażone w dedykowane przystawki do kukurydzy, rzepaku czy słonecznika. |
| Rotorowe | Zamiast tradycyjnych bębnów wykorzystują rotory, co zapewnia delikatniejsze wycieranie ziarna (straty na poziomie 0,1%). |
Wybór kombajnu a wielkość gospodarstwa
Wybór maszyny powinien być ściśle uzależniony od areału oraz wydajności mierzonej w hektarach na godzinę (ha/h). Przyjmuje się następujące wytyczne:
- Gospodarstwa 5-10 ha: Małe maszyny o mocy nieco powyżej 100 KM i hederze ok. 3-metrowym.
- Gospodarstwa do 50 ha: Maszyny o mocy 100-150 KM, często proste modele mechaniczne lub używane.
- Gospodarstwa powyżej 100-150 ha: Wymagają mocy powyżej 200 KM i hederów o szerokości 5-6 m lub większych.
W Polsce najpopularniejszymi markami są Claas, New Holland, John Deere, Case IH oraz rodzimy Bizon (produkowany w Płocku do 2004 roku, z najpopularniejszym modelem Rekord Z 058). Nowoczesny kombajn w Polsce to wydatek rzędu 900 000 - 2 500 000 zł brutto, natomiast używane modele można nabyć w przedziale 30 000 - 250 000 zł.
WEWNĄTRZ X9 – Kabina | John Deere PL
Zbiór roślin drobnonasiennych i traw
Współczesne kombajny są wszechstronne i mogą zbierać nasiona traw (kostrzewa, rajgras, tymotka) oraz rośliny motylkowe. Wymaga to jednak specyficznych ustawień:
Zbiór nasion traw często rozpoczyna się już w trzeciej dekadzie czerwca. Aby ograniczyć straty drobnych i lekkich nasion, zaleca się ustawienie niskiej siły strumienia powietrza wentylatora oraz maksymalne zmniejszenie szczelin w sitach kosza sitowego. W niektórych modelach na puste przestrzenie bębna młócącego nakłada się specjalne osłony, aby zapobiec gromadzeniu się tam materiału.
W przypadku zbioru dwufazowego, między koszeniem a omłotem powinno upłynąć 3-6 dni. Najlepszym czasem na koszenie traw na pokosy są wczesne godziny poranne, gdy rosa minimalizuje otrząsanie nasion.
tags: #kombajn #zbozowy #domlaczacz