Definicja i typy kombajnów
Kombajn rolniczy to zaawansowana maszyna służąca do zbioru zbóż, rzepaku, kukurydzy, słonecznika i innych roślin nasiennych. Nowoczesne kombajny mogą być sterowane w pełni automatycznie. Oprócz standardowych maszyn zbożowych istnieją wyspecjalizowane kombajny do zbioru roślin sadowniczych (jagodowych) oraz warzyw, takich jak cebula, marchew czy kapusta.
Wyróżnia się również kombajn zbożowy oczesujący, który jest przeznaczony do zbioru metodą oczesywania roślin na pniu. W odróżnieniu od kombajnu tradycyjnego, maszyna ta zbiera ziarno poprzez zrywanie kłosa bez ścinania źdźbła. Dzięki temu, że kombajn oczesujący zostawia większość słomy na polu, w zebranej masie ziarno stanowi 80%, czyli dwa razy więcej niż przy zbiorze tradycyjnym. Ta cecha umożliwia dwukrotne zwiększenie prędkości roboczej maszyny oraz redukcję zużycia paliwa o 35-40%.
Historia rozwoju żniwiarek oczesujących
Zbiór ziarna poprzez oczesywanie znany był już w I wieku naszej ery, ale później został zaniechany. Pierwsze wzmianki o prymitywnej maszynie znajdują się w Historii naturalnej Pliniusza Starszego. Urządzenie to miało postać dwukołowego wozu z grzebieniem, do którego zaprzęgano woły lub osły. Kolejny etap rozwoju przypadł na połowę XIX wieku w Australii, gdzie problem suchego i łamliwego zboża rozwiązał John Ridley. Jego udoskonalona żniwiarka mechanizowała omłot, zwiększając wydajność pracy do 4 ha dziennie.
W 1895 roku H. Victor McKay założył kompanię „Sunshine Harvester”, która w 1916 roku wprowadziła kombajny z aparatem tnącym pod grzebieniem, co pozwalało na zbiór zboża wilgotnego i wyległego. Współczesne kombajny oczesujące dzielą się na jednobębnowe i dwubębnowe, przy czym ich głównym ograniczeniem jest brak możliwości zbioru roślin strączkowych.
Ewolucja kombajnu zbożowego
Pierwsze automatyczne wersje kombajnów były ciągnięte przez zwierzęta pociągowe. W 1826 roku Patrick Bell zaprojektował maszynę wykorzystującą zasadę nożyc, stosowaną do dziś. W 1835 roku Hiram Moore zbudował pierwszy kombajn, który potrafił kosić, młócić i przesiewać ziarno. Przełomem było wykorzystanie silników parowych, a następnie spalinowych.
W 1911 roku firma Holt Manufacturing Company wyprodukowała kombajn samobieżny, co zapoczątkowało erę nowoczesnych maszyn. W latach 20. XX wieku innowacje wprowadzali tacy producenci jak Gleaner Manufacturing Company czy Alfredo Rotania. Skok technologiczny przebiegał powoli, a pełne zautomatyzowanie maszyn nastąpiło dopiero w późniejszych dekadach.
Polskie dziedzictwo: Fabryka Maszyn Żniwnych w Płocku
Kluczowym miejscem dla polskiej mechanizacji rolnictwa była Fabryka Maszyn Żniwnych im. Marcelego Nowotki w Płocku. Początki zakładu sięgają 1870 roku. W latach 1970-2004 produkowano tam legendarne kombajny serii Bizon. Wyprodukowano łącznie około 70 tys. sztuk tych maszyn, które eksportowano do wielu krajów świata, m.in. do Danii, Finlandii, Grecji czy USA.
| Model | Charakterystyka |
|---|---|
| Bizon Super Z056 | Następca modelu Z050, wszechstronny kombajn zbożowy. |
| Bizon Rekord Z058 | Najpopularniejszy model, modernizowany przez NH, z komputerem pokładowym. |
Po przemianach ustrojowych w latach 90. fabryka została sprywatyzowana i przekształcona, przechodząc pod skrzydła koncernu New Holland (obecnie CNH Industrial Polska). Obecnie w Płocku produkowane są nowoczesne kombajny serii TC, CX oraz CH7.70.
Współczesne giganty żniwne
Dzisiejsze kombajny to potężne maszyny o ogromnej wydajności. Przykładowo, model New Holland CR 10.90 ustanowił rekord Guinnessa, zbierając 797,66 ton pszenicy w ciągu 8 godzin. Z kolei model T1000 firmy Tribine Harvester wyróżnia się ogromnym zbiornikiem na ziarno o pojemności ponad 30 000 litrów.