Koparko-ładowarki MTZ i JuMZ: Opinie i Charakterystyka

Popularne „Białoruśki” to maszyny, które zapisały się w świadomości wielu osób w Polsce. Swego czasu powszechnie pracowały na budowach czy przy melioracji, a dziś częściej można je spotkać w charakterze ładowaczy obornika lub do prac na własne potrzeby. Niewielu jednak wie, jak w rzeczywistości nazywały się te maszyny i na jakich ciągnikach powstawały białoruskie koparki.

Jeszcze na początku XXI wieku maszyny te były dość często widywane przy pracach melioracyjnych czy wymianie rur wodociągowych. Dziś „Białoruśki” niemal znikły z krajobrazu polskiej wsi, a dla młodszego pokolenia widok takiej maszyny może być zaskoczeniem.

Historia i Modele Bazowe

Koparki, a właściwie koparko-spycharki, noszące według „Informatora Agromy” z 1979 roku nazwę PE-0,8B, powstawały w ZSRR na bazie ciągników MTZ i JuMZ. Wspomniana publikacja wymienia modele MTZ 5 LS, MTZ 5 MS, JuMZ 6M i JuMZ 6Ł. Historia białoruskich koparko-spycharek, a później koparko-ładowarek, jest długa i z czasem lista tych modeli się wydłużała.

Mińska Fabryka Traktorów (MTZ)

Ciągniki MTZ powstawały w Mińskiej Fabryce Traktorów, znanej do dziś z produkcji ciągników Belarus. Fabryka w Mińsku produkuje ciągniki od 1950 roku, a pierwsze modele zaprojektowane na miejscu powstały w 1953 roku. 18 czerwca 1949 roku z fabryki wyjechał pierwszy prototyp ciągnika własnej konstrukcji, a 14 października 1953 roku rozpoczęła się produkcja seryjna modelu MTZ 2, którego do 1958 roku wyprodukowano 100 tysięcy sztuk. Ciągnik MTZ 5, o mocy 45-48 KM, na bazie którego powstawały koparki, trafił do produkcji w 1956 roku.

Południowe Zakłady Budowy Maszyn (JuMZ)

JuMZ (lub YuMZ) to rosyjskojęzyczny skrót nazwy „Południowe Zakłady Budowy Maszyn im. Makarowa” w Dnieprze, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Przedsiębiorstwo to, w czasach świetności, obejmowało w swoim asortymencie niemal wszystko - od kontenerów, przez ciągniki rolnicze i trolejbusy, aż po rakiety kosmiczne.

W dziedzinie ciągników, początek tej gałęzi działalności dało rozpoczęcie w 1958 roku montażu ciągników MTZ 5 pod własną marką, jako JuMZ 6. Jest to modyfikacja tego modelu, spokrewniona poniekąd z jego następcą, MTZ 50, z mocniejszym silnikiem generującym 65 koni mechanicznych. Do dziś JuMZ 6 jest uznawany w krajach dawnego ZSRR za jeden z prostszych i najbardziej niezawodnych ciągników, jakie powstały.

Wersje i Specyfikacje Techniczne

W „Informatorze Agromy” koparko-spycharka znana jako „Białoruśka” widnieje pod nazwą PE-0,8B. Niektórzy natomiast spotkali się z nazwą OE-2621 w wersji A i B - jest to wersja budowlana. W wersji rolniczej występowały też późniejsze modele PE-1,0 i PEF-1,0, różniące się przede wszystkim budową ramienia i większą kabiną, charakterystyczną również dla nowszych ciągników MTZ i JuMZ.

Charakterystyczną cechą pozwalającą na pierwszy rzut oka odróżnić wersję rolniczą od budowlanej jest zawieszona na ramieniu łyżka. W przypadku wersji rolniczej w oryginale był to zawsze podwójny czerpak (np. jak w cyklopie), natomiast wersje budowlane posiadały typowe łyżki do prac ziemnych.

Konstrukcja i Elementy Robocze

Koparko-spycharki PE-0,8B powstały, by zmechanizować prace załadunkowe i rozładunkowe w rolnictwie i innych gałęziach gospodarki. Składają się z następujących podstawowych elementów:

• ramy
• kolumny
• wysięgnika
• podnośnika
• wspornika
• osprzętu roboczego
• haka
• spychu czołowego

Koparko-spycharka obsługiwana jest przez traktorzystę-operatora, a kąt obrotu wysięgnika wynosi 280°.

Wersje hydrauliczne i ich specyfika

Wersje budowlane i rolnicze różnią się hydrauliką. W rolniczej wersji, przystawka z dwoma pompami jest założona na wałek przekaźnika. Rozdzielacze są przykręcone do reszty konstrukcji ładowacza, a na niej znajduje się zbiornik z hydrauliką. Konstrukcja zawieszona jest na górnych ramionach podnośnika, przykręcona obejmami do tylnej osi i z przodu do półram silnika. Lemiesz mocowany jest na trzech bolcach.

Wersję rolniczą można szybko przerobić na zwykły ciągnik. Wersje budowlane często posiadają rozdzielacze dostosowane do pomp o wydajności 100 l/min lub więcej (nawet 150 l/min), co przy wielu sekcjach daje znaczną sumę wydajności.

Istnieją także maszyny z trzema pompami: dwiema małymi przy silniku i jedną dużą przy skrzyni biegów. W zależności od konfiguracji, np. zastosowania jednego dużego rozdzielacza, uzyskuje się sumę z dwóch pomp. Jednakże, użycie dwóch funkcji jednocześnie (które pierwotnie były na dwóch oddzielnych rozdzielaczach) może prowadzić do zakłóceń - np. podczas podnoszenia ramienia i obracania go, ramię może opaść, a obrót nastąpi szybciej z powodu przepompowania oleju.

Wartość Rynkowa i Użyteczność

W 1979 roku, według „Informatora Agromy”, koparko-spycharka PE-0,8B została wyceniona na 425 tysięcy złotych. To było dokładnie tyle, ile kosztował Ursus 1201 i tylko o 9 tys. zł więcej niż Ursus C385A z napędem na cztery koła. Aby lepiej zrozumieć wartość tych pieniędzy, warto spojrzeć na ówczesne ceny produktów rolnych:

Opinie Użytkowników o Koparko-Ładowarkach MTZ/Borex

Koparko-ładowarki MTZ, często nazywane Borex, budzą mieszane uczucia wśród użytkowników. Generalne opinie wskazują na to, że nie są to maszyny najwyższej jakości, często określane jako "lichota" z powodu materiałów i podatności na pękanie.

Problemy z Niezawodnością i Wytrzymałością

• Pękanie elementów: Użytkownicy często zgłaszają pękanie osprzętu, ramienia wysięgnika ładowarki i łyżki. Rama ciągnika również jest narażona na pęknięcia.
• Przedni most: Jest to jeden z najsłabszych punktów. Nie wytrzymuje pod obciążeniem, pękają pokrywy mostu i półosie, które pod wpływem obciążenia potrafią się ukręcać. Nawet w samym ciągniku przedni most nie jest jego najmocniejszym punktem, a z dodatkowym osprzętem problem się nasila.
• Układ hydrauliczny: Zdarzają się problemy z uszczelkami na rozdzielaczu przednim, które często "wysadza". Często konieczne jest przerobienie na oringi. Po takim zabiegu problem może przenieść się na wybieraki rozdzielacza. Pompa hydrauliczna również nie należy do najtrwalszych - jeden z użytkowników doświadczył jej awarii po zaledwie 1100 motogodzinach. Hydraulika nie grzeszy szybkością. Niektórzy polecają montaż włoskiego rozdzielacza zamiast oryginalnego, rosyjskiego.

Wydajność i Ergonomia Pracy

• Niska wydajność: Maszyny te są często określane jako powolne. Niesynchronizowana skrzynia mechaniczna oraz wolna hydraulika przyczyniają się do niskiej efektywności pracy.
• Widły: Ocenia się je jako "nieporozumienie", użyteczne jedynie do ładunków o wadze do 0,5 tony.
• Ergonomia kabiny: Mimo "wielkiej kabiny", brak w niej miejsca ze względu na umieszczenie zbiorników paliwa z tyłu. Podłoga kabiny jest wyprofilowana tak, że operator siedzący w fotelu obróconym w kierunku osprzętu koparkowego ma "kolana pod pachami". Obracanie fotela jest również utrudnione i wymaga "walki z jego zabezpieczeniem i przeciskaniem oparcia o koło kierownicy".
• Tylna łyżka: Niektórzy użytkownicy twierdzą, że tylna łyżka pracuje dość szybko i sprawnie, podczas gdy inni narzekają na ogólną wolność kopania i niskie podnoszenie.

Zalety i Ograniczenia

• Silnik: Jednym z pozytywnych aspektów jest dobry, oszczędny i mocny silnik o bezproblemowym rozruchu.
• Układ kierowniczy: Chwalona jest super działająca kierownica z orbitrolem.
• Cena części: Koszty części zamiennych są stosunkowo niskie (np. pompa hydrauliczna ok. 800 zł, most ok. 1450 zł). Jest to jedyny pocieszający aspekt, choć nie rekompensuje stresu związanego z ciągłymi awariami.
• Zastosowania: Maszyny te, zwłaszcza wersje rolnicze, sprawdzają się do prac na własne potrzeby, np. niwelacji działek czy czyszczenia rowów. W ciężkiej pracy zużycie paliwa może wynosić około 8 litrów na godzinę. Jednakże, do pracy zarobkowej na dzień dzisiejszy nie nadają się ze względu na wolną pracę i niskie stawki rynkowe. Z odśnieżaniem należy zachować ostrożność, aby nie uszkodzić nawierzchni.
• Właściwości terenowe: Mimo napędu 4x4, właściwości terenowe są gorsze niż w starszych modelach „Białoruśki” z powodu większej masy i wąskich opon. Załączanie blokady tylnego mostu bywa kłopotliwe i wymaga ciągłego podtrzymywania dźwigni ręką.

Porównania i Alternatywy

Użytkownicy często porównują MTZ/Borex do bardziej nowoczesnych maszyn, konstatując, że „różnice między JCB i podobnymi a MTZ są jak... Mercedes, Toyota a Łada”. Maszyny te nie posiadają ramy konstrukcyjnej typowej dla profesjonalnych koparek, przez co nie można ich przerobić na ciągnik bez osprzętu. Posiadają też niższe udźwigi. Wśród budżetowych alternatyw wymieniano Waryńskiego 406, który oferuje znacznie większy zasięg kopania i lepszą wydajność przy zasypywaniu.

Wybór i Zakup

Przy zakupie używanej koparko-ładowarki MTZ/Borex, najważniejsza jest jej kompletność i stan techniczny. Maszyny te zazwyczaj dużo pracowały, dlatego ich zużycie może być znaczne. Kluczowym wskaźnikiem jest kolor oleju hydraulicznego - wielu oglądanych egzemplarzy miało przepracowany olej silnikowy w układzie hydraulicznym zamiast dedykowanego oleju hydraulicznego.

Cena za sprzęt jest często wyceniana na zasadzie "ile waży, tyle kosztuje", czyli około 1 zł za kilogram, co daje 8-9 tysięcy złotych za maszynę w niezłym stanie. Przykładowo, Borex z 1996 roku z napędem 4x4, dzieloną łyżką, widłami do palet i ramieniem teleskopowym za 33 tysiące złotych był przedmiotem dyskusji, ale ogólny konsensus wskazuje, że takie maszyny nie są warte uwagi, jeśli celem jest zarobkowa praca.

Wersje Rolnicze vs. Budowlane

Koparko-ładowarka rolnicza jest składana nad ciągnik do transportu i jest bardziej uniwersalna. Na najdłuższym ramieniu jest w stanie podnieść około 750 kg na wysokość około 5,5 metra. Wersja budowlana lepiej radzi sobie z kopaniem, ale może mieć ograniczenia w udźwigu przy większych wysokościach. Wersje rosyjskie i bułgarskie różnią się drobnostkami oraz materiałem wykonania.

Przykładowy Problem Techniczny: Skrzynia Biegów

Jednym z problemów, z którymi spotykają się użytkownicy, jest niemożność przełączenia biegów z trybu polowego na szosowy (lub odwrotnie) za pomocą głównej dźwigni zmiany biegów. Dźwignia ta wymaga przesunięcia mocno w lewo i do przodu dla trybu szosowego, lub do tyłu dla polowego. Jeśli ruch jest blokowany i dźwignia nie dochodzi do końca, skrzynia jest odłączona, a maszyna może jechać jedynie na dziewiątym biegu, który jest niezależny od tego przełącznika.

tags: #koparko #ladowarka #mtz #opinie