Kondycjonery (Rozbijacze Pokosów) w Kosiarkach: Zasada Działania i Zastosowanie

Współczesne rolnictwo kładzie coraz większy nacisk na efektywność i optymalizację procesów zbierania pasz. Jednym z kluczowych rozwiązań, mających na celu zwiększenie wydajności, poprawę jakości pracy i redukcję kosztów, jest zastosowanie kondycjonerów, zwanych również rozbijaczami pokosów, montowanych na kosiarkach.

Wprowadzenie: Znaczenie Kondycjonowania w Zbiorze Zielonek

Podczas zbioru zielonek, szczególnie przy produkcji siana, występują znaczne straty mechaniczne. Największe z nich towarzyszą przetrząsaniu i zgrabianiu w wały. Wielkość tych strat zależy od cech konstrukcyjnych maszyn, ich stanu technicznego, właściwej regulacji zespołów roboczych, a także od wilgotności zbieranych roślin. Im są one suchsze, tym większe są straty na skutek okruszania najdelikatniejszych części roślin, takich jak listki i kwiatostany, podczas intensywnych zabiegów mechanicznych.

Aby ograniczyć liczbę przetrząsań i zebrać zielonkę przy jak najmniejszych stratach, najlepiej połączyć koszenie z obróbką mechaniczną, która przyspiesza proces schnięcia. W tym celu kosiarki wyposaża się w tzw. kondycjonery, często nazywane rozbijaczami pokosów.

Zasada Działania i Zalety Kondycjonerów

Zastosowanie kosiarek wyposażonych w kondycjonery (rozbijacze pokosów) jest korzystne, mimo zwiększonego zużycia energii. Zwiększone nakłady energetyczne są równoważone zmniejszoną liczbą przetrząsań oraz szeregiem innych korzyści.

• Skrócenie czasu suszenia: Kondycjonowanie zielonki pozwala skrócić czas suszenia średnio o 25-30%, a w niektórych przypadkach nawet o 40-50%. Jest to możliwe dzięki naruszeniu struktury roślin i usunięciu woskowego nalotu, co ułatwia odparowywanie wody.
• Ograniczenie strat mechanicznych: Eliminacja lub znaczna redukcja potrzeby przetrząsania i zgrabiania minimalizuje straty delikatnych części roślin.
• Lepsza jakość paszy: Szybkie zwiezienie siana z pola przed deszczem ogranicza wymywanie składników pokarmowych. Zredukowane jest również długotrwałe naświetlanie promieniami słonecznymi, które powoduje rozkład karotenu. Badania wskazują, że po ścięciu zielonki kosiarką ze spulchniaczem, jakość wykonanej z niej kiszonki jest lepsza. W zakiszanej masie szybciej obniża się pH wskutek szybszej fermentacji cukrów prostych pod wpływem bakterii kwasu mlekowego, których jest więcej, a mniejsza jest ponadto zawartość amoniaku.
• Optymalne formowanie pokosu: Kosiarki z kondycjonerami pozostawiają po sobie luźne i przewiewne pokosy, co powoduje, że powietrze swobodnie przepływa, skracając czas suszenia. Nastawne blachy umożliwiają dopasowanie szerokości pokosu do rozstawu kół ciągnika, dzięki czemu pokos nie jest niszczony.

W wielu zgniataczach i spulchniaczach można wybrać jedną z dwóch prędkości obrotowych wirnika lub walców. Mniejsza prędkość, wynosząca zwykle od 50 do 70 proc. większej, jest zalecana do niezbyt intensywnej obróbki i roślin delikatniejszych. Większa, wynosząca zwykle 800-1000 obr./min, zapewnia bardzo intensywne tarmoszenie traw.

Rodzaje Kondycjonerów (Rozbijaczy Pokosów)

Zgniatacze walcowe

Zgniatacze walcowe montowane są najczęściej na kosiarkach rotacyjnych dyskowych. Walce współpracujące z kosiarką tego typu są zasilane równomiernie cienką warstwą zielonki, co znacznie polepsza efekt zgniatania. Różne typy zgniataczy pokosów są zbudowane i działają podobnie, różnią się jednak budową walców zgniatających.

• Budowa walców: Mogą być wykonane ze stali lub pokryte gumą, gładkie albo rowkowane. Do obróbki dużego plonu zielonki, w której skład wchodzą rośliny delikatne, mocno ulistnione, zaleca się stosować walce wykonane z gumy lub plastiku. Walce te mogą być rowkowane lub ząbkowane o prostym lub śrubowym ułożeniu rowków bądź występów.
• Zasada działania: Podczas pracy poszczególne spiralne żebra zazębiają się i łodygi są równomiernie miażdżone. Wosk z powierzchni pędów jest ścierany, a woda wyciskana, co przyspiesza wysychanie ściętej masy. Ścięte rośliny są kierowane do zgniatacza w ten sposób, że walce najpierw chwytają podstawy łodyg. Są one miażdżone, a liście przechodzą nieuszkodzone.
• Regulacja: Siła dociskająca walce jest regulowana śrubą centralną i można ją dostosować do gatunku roślin.
• Zastosowanie: Lepsze efekty zastosowania zgniataczy występują w przypadku zielonek grubołodygowych, jak np. lucerny czy koniczyny, niż w przypadku traw. Czas suszenia po zastosowaniu walców zgniatających przy zbiorze lucerny na siano skraca się nawet o połowę. W innych konstrukcjach zgniataczy walce są wykonane z kształtowników rurowych lub płaskowników, o powierzchni żeberkowo-spiralnej, które zazębiają się tak, że łodygi są zgniatane i rozwłókniane na całej swej długości.
• Wady: Wadą zgniataczy walcowych jest wrażliwość na kamienie, dość duża masa oraz wyższa cena.

Spulchniacze bijakowe (wirnikowe)

Ze względu na wady zgniataczy walcowych, kosiarki rotacyjne częściej wyposaża się w wirnikowe zgniatacze i spulchniacze pokosów, które są polecane szczególnie do zbioru traw.

• Budowa: Typowy spulchniacz składa się z poziomego wirnika z bijakami. Nad wirnikiem znajduje się osłona wyposażona zazwyczaj w wystające listwy lub inne elementy intensyfikujące efekt obróbki.
• Zasada działania: Ścięte rośliny podbierane są przez bijaki wirnika i przemieszczane w szczelinie roboczej pomiędzy osłoną i końcami bijaków. Na skutek tarcia roślin o części maszyny oraz roślin między sobą następuje usunięcie woskowego nalotu, zostaje naruszona struktura rośliny, dzięki czemu woda łatwiej odparowuje. Ponadto uformowany pokos jest rozluźniony i nastroszony, gdyż rośliny w trakcie tego zabiegu nie tracą swojej sprężystości, co ułatwia jego przewietrzanie i suszenie.
• Regulacja: Intensywność pracy spulchniacza regulowana jest wielkością szczeliny roboczej pomiędzy końcami bijaków wirnika i obudową oraz prędkością obrotową wirnika. Dla roślin motylkowych powinna być ona mniejsza, a dla traw większa.
• Wspomagające elementy: W niektórych kondycjonerach wirnikowych elementami wspomagającymi obróbkę są regulowane przeciwgrzebienie. Obracalny przeciwgrzebień można szybko i łatwo dostosować do każdego rodzaju koszonej masy. Intensywność działania zależy od ustawienia jego zębów w stosunku do palców wirnika: dwie strony zębów różnią się kształtem, a przez to i zastosowaniem. Okrągłe grzbiety zębów stosuje się do zgniatania roślin delikatnych, a ostre - do zgniatania traw.

Alfabet bijaków w spulchniaczach pokosów

Konstrukcje spulchniaczy pokosów różnią się też rozwiązaniem głównych zespołów roboczych - wirników. Wyposażone są one w bijaki, wykonane ze stalowych płaskowników lub z tworzywa sztucznego (działają mniej agresywnie), które mają najczęściej kształt liter: V, Y, U lub są proste. Na uwagę zasługują bijaki w formie "pędzelków" z tworzywa sztucznego. Powodują one stosunkowo niewielkie straty mechaniczne, przez co szczególnie nadają się do obróbki roślin o delikatnych, łatwych do oderwania częściach.

Najliczniejszą grupę stanowią spulchniacze z bijakami w kształcie litery V. Obrabiana nimi zielonka schnie najszybciej, a zapotrzebowanie mocy jest w nich najniższe w całym zakresie prędkości roboczych, co wykazały badania spulchniaczy w Instytucie Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa. Bijaki w kształcie litery U oceniono za to negatywnie, głównie ze względu na wysokie straty koszonej zielonki i duży pobór mocy.

Bijaki połączone są z wirnikiem na sztywno lub za pośrednictwem gumowych amortyzatorów. Istnieją również rozwiązania, w których bijaki mocowane są wahliwie, pojedynczo lub w sekcjach. W pozycji roboczej, przy obracającym się wirniku, ustawiają się prostopadle do niego na skutek działania siły odśrodkowej.

Innowacyjne systemy wirnikowo-walcowe

Spośród różnych rozwiązań umożliwiających dalsze skrócenie czasu suszenia, przy zachowaniu małych strat, na uwagę zasługują wirnikowo-walcowe systemy ICS firmy Krone i HPC firmy Greenland.

• Krone ICS: Maszyna Krone ICS jest przyczepiana z tyłu ciągnika. Główny zespół roboczy składa się z wirnika ze spiralnie rozmieszczonymi bijakami i współpracującego z nim wałka, pomiędzy którymi następuje obróbka roślin. Aby w jednym przejeździe skosić i obrobić zielonkę, należy zastosować kosiarkę czołową.
• Greenland HPC: Spulchniacz HPC, prostszy, tańszy i wymagający mniejszej mocy, może być montowany tradycyjnie na kosiarkach. Zielonka obrabiana jest między dwoma walcami, z których górny wykonany jest ze stalowych listew w kształcie litery V, a dolny ma postać szczotki z tworzywa.

Tempo wysychania zielonki obrobionej urządzeniami ICS i HPC jest zbliżone i znacznie szybsze niż zielonki nieobrobionej: suszenie trwa krócej o 40-50 proc. Straty suchej masy, powstałe podczas zbioru tymi urządzeniami, są również zbliżone i o ponad 50 proc. niższe niż w tradycyjnych metodach.

Kosiarki Dyskowe z Kondycjonerami w Nowoczesnym Rolnictwie

Producenci maszyn rolniczych nieustannie wprowadzają innowacyjne rozwiązania, które mają na celu zwiększenie wydajności, poprawę jakości pracy i redukcję kosztów. Jednym z kluczowych obszarów rozwoju są kosiarki dyskowe, które dzięki swojej konstrukcji i zaawansowanym technologiom, znacząco wpływają na proces zbioru zielonki.

Przewaga kosiarek dyskowych

Kosiarki dyskowe to konstrukcje, które doskonale wpisują się w potrzebę szybkiej i efektywnej pracy. Dzięki swojej budowie, mogą być łączone w zestawy 3-częściowe (dwie kosiarki tylne i jedna przednia), co maksymalizuje szerokość roboczą. W porównaniu do kosiarek bębnowych, kosiarki dyskowe charakteryzują się około 30% mniejszą masą przy zachowaniu tej samej szerokości cięcia. Co więcej, ich zapotrzebowanie na moc ciągnika jest mniejsze o około 40%, co umożliwia pracę w zestawach. Uzyskany dzięki kosiarkom dyskowym pokos jest szeroki i równomierny, co przyspiesza proces schnięcia zielonki i ułatwia jej dalsze rozgarnianie. Szerokość robocza kosiarek dyskowych w przeglądzie waha się od 2,8 do 3,2 metra, a wszystkie prezentowane modele cechują się doskonałymi parametrami pracy i koszenia.

Automatyczne sterowanie odkładaniem pokosu - nowość od Pöttinger

Podczas targów Agritechnica 2025 firma Pöttinger zaprezentowała nowatorskie rozwiązanie - automatyczne sterowanie odkładaniem pokosu. Jest to zaawansowany system, który samoczynnie dostosowuje sposób odkładania skoszonej zielonki w zależności od wybranej ścieżki przejazdu. Dotychczas, przy koszeniu w zagony, operatorzy musieli ręcznie zmieniać kierunek pracy przenośnika taśmowego, co było czasochłonne i wymagało precyzji.

Nowy system zastępuje operatora w tym procesie. Jednostka poprzecznego transportu jest automatycznie przestawiana, zapewniając odkładanie zielonki zgodnie z przyjętym schematem koszenia. Według producenta, rozwiązanie to może ograniczyć czas pracy zgrabiarki nawet o około 40%. Większy pokos przekłada się na lepsze wykorzystanie maszyn zbierających i redukcję liczby przejazdów w dalszych etapach zbioru, co w efekcie zmniejsza zużycie paliwa i zwiększa ogólną wydajność. Dla użytkowników wyposażonych w telematykę Pöttinger Connect, dostępna jest aplikacja Harvest Assist, która wizualizuje wzór koszenia na mapie. Funkcja automatycznego sterowania odkładaniem pokosu będzie dostępna w nadchodzącym sezonie w kosiarkach Novacat V 10000 ED/RC Collector. Jest to szczególnie korzystne rozwiązanie dla gospodarstw wykorzystujących duże zestawy kosiarek, gdzie formowanie jednego wału pokosu z dużej szerokości roboczej znacząco upraszcza organizację prac polowych już na etapie koszenia.

Rodzaje zawieszenia i napędu w kosiarkach dyskowych

Producenci kosiarek dyskowych oferują maszyny z dwoma głównymi typami zawieszenia: bocznym i centralnym. W przypadku zawieszenia bocznego, oś zawieszenia znajduje się z boku kosiarki, co może prowadzić do nierównomiernej wysokości cięcia w zależności od ukształtowania terenu. Aby wyeliminować tę wadę, stosuje się zawieszenie centralne, gdzie oś zawieszenia listwy tnącej umieszczona jest nad ramą. Takie rozwiązanie, przypominające wagę szalkową, zapewnia lepsze dostosowanie do nierówności terenu i stabilność koszenia, nawet podczas ruchów poprzecznych ciągnika.

Różnice między typami kosiarek obejmują również przeniesienie napędu na listwę tnącą. Kosiarki z zawieszeniem bocznym zazwyczaj wykorzystują przekładnię pasową, podczas gdy w kosiarkach z zawieszeniem centralnym najczęściej stosuje się napęd z wałka przegubowo-teleskopowego wychodzącego z przekładni kątowej, co zapewnia większą trwałość.

Przegląd wybranych modeli kosiarek dyskowych z kondycjonerami

Rynek oferuje szeroki wybór kosiarek dyskowych wyposażonych w kondycjonery. Wybór odpowiedniego modelu powinien być podyktowany analizą potrzeb gospodarstwa. Poniżej przedstawiono kilka przykładów:

• Samasz Kosiarka KDTC 301: Posiada centralne zawieszenie, bezstopniową regulację wysokości koszenia od 4,5 do 7 cm. Możliwość zastosowania płóz wysokiego koszenia (6-9 cm) lub podwójnych płóz (do 12 cm). Wyposażenie opcjonalne obejmuje spulchniacze, walce pokosu i podwójne zgarniacze.
• Kuhn Kosiarki dyskowe ze zgniataczem pokosu: Dostępne w wersjach frontalnych (GMD 280F, GMD 320F, GMD 350F), tylnych (GMD 280, GMD 320, GMD 350, GMD 400), z bocznym dyszlem (GMD 280 B, GMD 320 B, GMD 350 B) oraz zestawach półzawieszanych i z centralnym dyszlem (GMD 3125 F, GMD 3525 F, GMD 4000 F). Modele FC 9330 RA i FC 9830 RA są wyposażone w zgniatacz i transporter pokosu, umożliwiające łączenie pokosów po skoszeniu. Belka tnąca OPTIDISC ELITE cechuje się 8-dyskową konstrukcją, szerokością roboczą 3,50 m i zakresem pokrycia obszarów koszenia 42 cm z każdej strony. Wyposażona w system zabezpieczenia PROTECTADRIVE.
• Pöttinger Novacat 302 CF (3,04 m): Centralnie zawieszana kosiarka z serii austriackiego producenta. Symbol CF (Cross Flow) oznacza zastosowanie podajnika ślimakowego przyspieszającego schnięcie pokosu. Posiada hydraulicznie otwieraną tylną ścianę.
• Claas Disco 3200 Contour (3 m): Dostępna w wersjach bez kondycjonera, z kondycjonerem palcowym C i walcowym RC. Posiada centralne zawieszenie i belkę tnącą Max Cut, która doskonale dopasowuje się do podłoża. Wyposażona w hydropneumatyczne odciążenie Active Float.
• New Holland DiscCutter 320P (3,11 m): Centralnie zawieszana kosiarka z niskoprofilową listwą tnącą i hydraulicznym zawieszeniem Vari-Float. Wyposażona w spulchniacz z elastycznymi palcami.
• McHale Pro Glide R3100: Charakteryzuje się opatentowaną technologią 3-wymiarowego kopiowania terenu i hydraulicznym zawieszeniem sterowanym z kabiny. Zakres wysokości koszenia od 2,5 do 7 cm.
• Kverneland 2532MH (3,2 m): Posiada 8 dysków tnących i masę 830 kg. Wyposażona w hydrauliczną regulację siły docisku listwy koszącej (Hydro Float).
• John Deere R310R (3,1 m): Z hydraulicznym dociskiem do podłoża regulowanym z kabiny. Dostępna z kondycjonerem wirnikowym lub rolkowym. Wysokość koszenia od 3,5 do 6,5 cm, szerokość pokosu od 1,2 do 2 m.
• Fendt Slicer 3160 TLX (3,10 m): Posiada sześć dysków tnących i centralne zawieszenie zespołu koszącego. Zakres wychylenia zespołu tnącego od +28 do -18 stopni. Mechanizm składania do 120 stopni w pozycji transportowej.
• Krone EasyCut R320 (3,16 m): Wyposażona w system stabilizacji zespołu tnącego Krone DuoGrip i opcjonalną hydrauliczną regulację. Dostępna z kondycjonerami palcowymi (CV) i walcowymi (CR).

Korzyści z Zastosowania Nowoczesnych Kosiarek Dyskowe z Kondycjonerami

Zastosowanie nowoczesnych kosiarek dyskowych wyposażonych w kondycjonery przynosi szereg korzyści dla rolników, optymalizując proces zbioru pasz i zarządzanie gospodarstwem.

• Zmniejszenie zanieczyszczeń: Dzięki efektywnemu koszeniu i układowi pokosu, ilość zanieczyszczeń w paszy jest zredukowana, co przekłada się na realne oszczędności finansowe.
• Redukcja masy i zapotrzebowania na moc: Innowacyjna konstrukcja maszyn, często z wykorzystaniem aluminium, redukuje ich masę, co zmniejsza nacisk na glebę i zapotrzebowanie na moc ciągnika.
• Komfort obsługi: Komfort obsługi jest podnoszony przez rozwiązania takie jak sterowanie hydrauliczne z kabiny, automatyczne składanie osłon czy możliwość przechowywania maszyn w pozycji pionowej.
• Wysoka jakość pracy: Zaawansowane belki tnące i systemy kopiowania terenu gwarantują równe koszenie nawet w trudnych warunkach, zapewniając optymalne przygotowanie zielonki.
• Systemy zabezpieczenia: Systemy zabezpieczenia, takie jak PROTECTADRIVE, minimalizują ryzyko uszkodzeń i skracają czas ewentualnych napraw, co zwiększa niezawodność maszyny.
• Niska konserwacja: Bezobsługowe belki tnące i szybka wymiana noży ograniczają potrzebę częstej konserwacji, co obniża koszty eksploatacji.
• Efektywne zgniatacze pokosu: Wydajne zgniatacze pokosu pozwalają na dostosowanie intensywności zgniatania do potrzeb, niezależnie od gatunku i wilgotności roślin.
• Regulacja szerokości pokosu: Możliwość regulacji szerokości pokosu z kabiny ciągnika pozwala na optymalne dopasowanie do maszyn zbierających, usprawniając dalsze etapy zbioru.
• Inteligentne sterowanie: Sterowanie funkcjami maszyny, w tym sekwencją zawracania na uwrociach, ułatwia pracę operatorowi i zwiększa precyzję.

tags: #kosiarka #czeska #rozbijacz #pokosow