Pielęgnacja sadów, jagodników, łąk i trawników wymaga użycia specjalistycznych maszyn, a kosiarki sadownicze odgrywają w tym procesie kluczową rolę. Są to urządzenia zawieszane najczęściej na trzypunktowym układzie zawieszenia (TUZ) ciągnika, przeznaczone do efektywnego koszenia trawy i, w zależności od typu, rozdrabniania drobnych gałęzi. Dzięki odpowiedniemu kształtowi i regulowanej wysokości koszenia, idealnie nadają się do utrzymania czystości w nowoczesnych sadach, pozostawiając rozdrobnioną trawę jako cenny nawóz organiczny.
Rodzaje Kosiarek Sadowniczych
Standardowe Kosiarki Sadownicze
Na rynku dostępne są uniwersalne i niedrogie modele kosiarek, takie jak model SLF, charakteryzujący się bardzo niską konstrukcją z nożami napędzanymi układem pasów klinowych. System przesuwu oparty na układzie równoległoboku oraz łatwa adaptacja do agregatowania na przód ciągnika czynią go wszechstronnym narzędziem. Kosiarki te mogą być agregatowane na tył lub przód ciągnika, posiadają centralnie montowany TUZ oraz obudowę spłaszczoną z obu stron. Standardowy WOM wynosi 540 obr./min.
Wieloletnie doświadczenie w budowie maszyn sadowniczych zaowocowało stworzeniem solidnej jednowirnikowej kosiarki KR. Jej ocynkowana konstrukcja zapewnia długoletnią ochronę i odporność na korozję. Kosiarka KR przeznaczona jest do koszenia trawy w sadach, oferując możliwość zawieszania na zaczepach ciągnika z przestawieniem co 11 cm, maksymalnie do 44 cm. Model KR daje szerokie możliwości - z kosiarki można go przekształcić w kosiarko-rozdrabniacz poprzez dokupienie wirnika, wysokich boków oraz walca tylnego. Analogicznie, posiadając kosiarko-rozdrabniacz serii KRB, można go zmodernizować w niższą o 70 mm kosiarkę, dokupując niskie boki i płaski wirnik.
Z przodu i z tyłu korpusu kosiarek sadowniczych znajdują się pasy gumowe osłonowe, a po bokach osłony zapobiegające wyrzucaniu rozdrobnionego materiału przez obracające się wirniki z nożami tnącymi. Podłączenie kosiarki może być symetryczne wzdłuż osi ciągnika lub z przesunięciem w prawą stronę do 40 cm. Przesunięcia dokonuje się ręcznie przy odłączonej maszynie od ciągnika, przesuwając ruchomą belkę TUZ na belce stałej i zabezpieczając przesuw śrubą. W centrum obudowy zamontowana jest przekładnia pośrednia, która przekazuje napęd na przekładnie skrajne, do których zamocowane są wirniki nożowe z nożami tnącymi.
Kosiarki z Ruchomymi Głowicami
Dla precyzyjnej pielęgnacji sadów przeznaczone są kosiarki sadownicze z ruchomymi głowicami tnącymi, które pozwalają na wykaszanie pod koronami drzew i krzewów. Charakteryzują się niezwykle mocną i trwałą konstrukcją głowic, często hydraulicznie uchylanych, a w opcji także z czujnikami uchyłu. Kosiarka sadownicza z ramieniem uchylnym to praktyczne narzędzie stworzone z myślą o pielęgnacji sadów, winnic i różnego rodzaju plantacji. Urządzenie skutecznie kosi trawę, a także rozdrabnia drobne gałęzie i patyki, co ułatwia utrzymanie czystości w międzyrzędziach. Zastosowanie dodatkowego ramienia uchylnego pozwala na precyzyjne wykaszanie wokół drzewek, krzewów czy słupków - w miejscach niedostępnych dla zwykłej kosiarki.
Kosiarki Bijakowe (Mulczery)
Kosiarki bijakowe, często nazywane mulczerami, są wszechstronnymi maszynami przeznaczonymi do koszenia trawy, zarośli, krzaków (do ⌀ 10 cm) i ścinania chwastów na terenach niezagospodarowanych. Ich głównym zadaniem jest skoszenie trawy i odpowiednio rozdrobnienie jej, a następnie równomierne rozrzucenie po całej skoszonej powierzchni, co przyczynia się do wzbogacenia gleby w materię organiczną. Są szczególnie przydatne w sadach, do utrzymania zieleni miejskiej, na poboczach dróg, w rowach przydrożnych, na skarpach i przeciwskarpach.
Przykładem jest kosiarka bijakowa Agromehanika VM 180H, idealna do pracy w sadach i winnicach. Ta kosiarka mulczująca została zaprojektowana do efektywnego rozdrabniania pozostałości roślin po przycinaniu oraz zwalczania chwastów i trawy. Posiada ruch boczny, ułatwiający manewrowanie i precyzyjne koszenie w trudno dostępnych miejscach. Jest wszechstronna, idealna do mulczowania sadów owocowych, winnic, parków, terenów komunalnych, łąk, pastwisk i rowów.
Kosiarki takie jak EMU 160 Up oraz KBZ 160 S są przeznaczone do prac komunalnych i sadowniczych. EMU 160 Up zapewnia niezawodną pracę i posiada zbiornik o pojemności 1,4 m³, a mocniejsza wersja EMU 160 ma zbiornik 1,5 m³, opróżniany hydraulicznie. Kosiarka bijakowa KBZ 160 S dzięki obniżeniu zbiornika na trawę zapewnia lepszą widoczność z kabiny operatora. Zawieszane na TUZ kosiarki bijakowe KBZ 160 ze zbiornikiem umożliwiają koszenie i zbiór roślin w jednym przejeździe. Mogą pracować w każdych warunkach pogodowych i mają zastosowanie prawie przez cały rok. Umożliwiają koszenie trawników, boisk sportowych, roślinności na ścieżkach spacerowych, w ogrodach oraz na pastwiskach ekologicznych z wysokim porostem. Dodatkowo maszynę można doposażyć w przednie koła podporowe, służące do lepszego kopiowania terenu, podobnie jak rolka kopiująca.
Oferta kosiarek bijakowych obejmuje również modele tylnoboczne na pantografie, takie jak KBRP i Kangu, które uzupełniają ofertę maszyn klasy ciężkiej do utrzymania terenów zielonych i dróg. Kosiarki KBRP charakteryzują się szerokim zakresem pracy w poziomie (do 170 cm), co umożliwia omijanie przeszkód. Kangu jest agregowany z ciągnikiem na zaczepie trójpunktowym kategorii II (TUZ kat. II), a jego wał bijakowy napędzany jest z WOM. Przesuw odbywa się z układu hydraulicznego ciągnika. Dzięki zastosowaniu pantografu, kosić można w wielu pozycjach (od -60° do +90°), a idealne dopasowanie do podłoża zapewnia optymalną jakość koszenia. Kangu posiada bezpiecznik mechaniczny oraz wał szerokokątny w standardzie i może być zaczepiony z tyłu ciągnika. Podobnie, kosiarki typu KBR to maszyny zaczepiane na tylnym TUZ ciągnika, idealne do koszenia przydrożnych poboczy, rowów, skarp i pasów zieleni (nachylenie do -65°, +90°).
Kosiarki rolnicze, w tym model RIO, dostępne w szerokościach roboczych od 1,80 m do 2,80 m, zostały zaprojektowane z myślą o rolnictwie. RIO, w odróżnieniu od kosiarek KBK, posiada dwa rzędy wymiennych przeciwnoży, sprzęgło jednokierunkowe wbudowane w przekładnię oraz wentylowaną rolkę napinacza o dużej średnicy. Charakteryzuje się dużą wydajnością roboczą i może być opcjonalnie wyposażona w hydrauliczne podnoszenie klapy tylnej. W standardzie posiada hydrauliczny przesuw boczny, a duża ilość noży tnących wraz z przeciwnożami zapewnia skuteczne rozdrabnianie masy zielonej.
Kosiarki bijakowe klasy ciężkiej, takie jak Mamut, przeznaczone są do mulczowania roślin użyźniających glebę (łubin, facelia, gorczyca, rzepak, peluszka, żyto) przed orką, a także pozostałości po roślinach z ciężkimi łodygami, np. po kukurydzy. Mamut jest agregowany z ciągnikiem na zaczepie trójpunktowym kategorii II (TUZ kat. II), napędzany z WOM, z hydraulicznym przesuwem. Może być zaczepiany z tyłu i z przodu ciągnika, co poprawia komfort pracy. W kosiarkach KB klasy ciężkiej wprowadzono nowe wały napędowe o zwiększonej średnicy (⌀ 168), co wzmocniło trwałość podzespołu. Przesuw odbywa się za pomocą siłownika hydraulicznego.
Modele takie jak Grino, agregowane na zaczepie trójpunktowym kategorii I lub II, również mogą być zaczepiane z tyłu lub z przodu ciągnika, poprawiając komfort pracy. Służą do koszenia zarośli i krzaków, rozdrabniania gałęzi. Kosiarka jest regulowana hydraulicznie w stosunku do ciągnika w lewo lub w prawo. Kosiarki typu KB klasy średniej idealnie nadają się do koszenia nieużytków, przejazdów w sadach, ścinania chwastów, zarośli i trawy na terenach niezagospodarowanych. Ich przygotowanie do pracy z przodu ciągnika polega na przemontowaniu zaczepu zawieszenia na drugą stronę kosiarki, a regulacja odbywa się ręcznie w lewo lub w prawo.
Dla mniejszych powierzchni i umiarkowanego zagęszczenia roślinności przeznaczone są kosiarki bijakowe klasy lekkiej, np. PIKO. Są one idealne do wykaszania placów, skwerów, boisk, poboczy czy parków, pozostawiając równą, gładką powierzchnię. Dzięki przemyślanej konstrukcji, zastosowaniu wytrzymałych łożysk i skutecznego uszczelnienia, są lekkie, mocne i trwałe, co zapewnia długie i bezproblemowe użytkowanie. PIKO agregowane jest z ciągnikiem na zaczepie trójpunktowym kategorii I (TUZ kat. I).
Kosiarki bijakowe DRAGONE, o szerokościach roboczych 130-240 cm i minimalnym zapotrzebowaniu mocy 30-90 KM, są przeznaczone do stosowania w sadach, na plantacjach jagodowych i innych użytkach rolnych w celu niszczenia trawy, chwastów i gałęzi. Ich solidna i trwała konstrukcja gwarantuje długie użytkowanie. Dostępne są różne modele, m.in. L/LP dla mniejszych mocy (30-40 KM) do niszczenia trawy i chwastów, MTL dla średnich mocy (30-50 KM) do trawy, chwastów i drobnych gałązek, oraz V/AB dla dużych mocy (45-90 KM) do rozdrabniania gałęzi do 4 cm, z możliwością wyposażenia w pojemnik.
Jak działa kosiarka bijakowa SHARK 240 Profi FLAIL MOWERS | Animacja 3D Mulczery | FORT STARK
Kosiarki Specjalistyczne do Upraw Rzędowych
Specjalistyczne kosiarki są również dostępne dla upraw rzędowych, takich jak truskawki. Przykładem jest kosiarka napędzana hydraulicznie, montowana z przodu z 3-punktowym układem zawieszenia, wyposażona w dwa kółka podporowe. Każda sekcja o szerokości 45 cm jest napędzana silnikiem hydraulicznym i wyposażona w nóż tnący o długości 35 cm. Skrajne ramiona kosiarki są składane do pozycji transportowej za pomocą siłowników hydraulicznych. Maksymalna szerokość robocza z rozłożonymi ramionami wynosi 441 cm, a maksymalny rozstaw rzędów obsługiwanych przez kosiarkę to 1 metr.
Zalety Koszenia Murawy w Sadzie i Walka z Chwastami
Utrzymanie murawy w sadzie czy na plantacji jest niezwykle ważne, choć w polskich sadach wciąż dominują kosiarko-rozdrabniacze, często będące "potomkami" węgierskich RNZ-etów. Mają one wiele zalet - są uniwersalne, rozdrabniają gałęzie i koszą murawę, są bardzo trwałe, a nawet nadają się do równania zrujnowanej darni. Ich główną wadą jest jednak to, że nie nadają się do efektywnego koszenia murawy, zwłaszcza gdy ostrzenie noży jest sporadyczne lub wcale nie jest przeprowadzane. Często używa się już niekształtnych „kikutów” płaskowników, które szarpią trawę, zamiast ją kosić.
Kosiarki z napędem pasowym, choć wymagają wyrównanej powierzchni i usunięcia kamieni z sadu, rewanżują się mniejszym niż rozdrabniacze zapotrzebowaniem mocy i wysoką jakością koszenia dzięki wyższej prędkości ścinania trawy. Są lżejsze i znacznie bardziej funkcjonalne, dlatego są chętnie używane w sadach karłowych w Niemczech, Holandii i Włoszech. Budowane są w wersjach 2-4-wrzecionowych, napędzanych pasami klinowymi, dzięki czemu są cichobieżne, bardzo trwałe i umożliwiają różną konfigurację zespołów tnących. Wytwarzane są również w wersjach wielowrzecionowych o regulowanej szerokości roboczej i mogą być wyposażone w boczny odchylany zespół tnący, szczególnie przydatny w produkcji ekologicznej.
Współczesne sady, prowadzone w systemie zero pozostałości, ekologicznym oraz coraz częściej konwencjonalnym, szukają mechanicznych rozwiązań do walki z chwastami. Wiele sadowników stosuje już mechaniczne metody zwalczania chwastów - bez użycia chemii (herbicydów). Maszyny takie jak kosiarki i rozdrabniacze KS 220R oraz maszyna do pielęgnacji plantacji SAVA ułatwiają utrzymanie plantacji w idealnym stanie bez konieczności stosowania herbicydów. SAVA umożliwia wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych jednocześnie z dwóch stron międzyrzędzia (z wyjątkiem wycinacza pędów bocznych ROCH) i jest odpowiednia do pracy na plantacjach z rozstawem rzędów od 3,5 m do 4,2 m.
Rozdrabniacze bijakowe, poza doskonałym rozdrabnianiem drewna, nadają się również do niskiego koszenia trawy w węźle krzewienia, co wcześniej nie było możliwe. Według badań, w ten sposób można zmniejszyć liczbę zabiegów pielęgnacyjnych nawet o połowę. Jest to istotne, ponieważ koszty koszenia rosną wraz z murawą i mają wpływ na zawartość wody i składników pokarmowych w glebie.
Wskazówki Dotyczące Użytkowania i Konserwacji
Dobre praktyki obejmują stosowanie ostrych noży i niedopuszczanie do nadmiernego wzrostu murawy. Badania wykazały, że gdy wysokość murawy wynosi 40 cm, zapotrzebowanie mocy rośnie 3-4-krotnie w odniesieniu do zalecanej wysokości koszenia (15 cm). Należy również pamiętać, że maszyny nie mogą pracować na terenach zakamienionych, co jest szczególnie ważne dla kosiarek z napędem pasowym.