Kosiarka Osa: Historia, Dane Techniczne i Eksploatacja

Kosiarki listwowe, takie jak polska Kosiarka Osa, odgrywały kluczową rolę w mechanizacji rolnictwa, oferując specyficzne zalety w porównaniu do kosiarek rotacyjnych, szczególnie w kontekście wymagań ekologicznych i specyfiki pracy. Choć współczesne maszyny ewoluowały, dziedzictwo i praktyczne aspekty użytkowania Osa pozostają przedmiotem zainteresowania rolników.

Ewolucja Kosiarek Listwowych w Polsce

W Polsce produkcja kosiarek listwowych ma długą historię. Jedną z pierwszych maszyn tego typu była kosiarka Kz1-2,1, której produkcję uruchomiono w 1953 roku w Płockiej Fabryce Maszyn Żniwnych. Została ona zaprojektowana do współpracy z ciągnikiem Zetor 25 i charakteryzowała się półzawieszanym sposobem zawieszenia - jednym końcem ramy przykręcona była do ceowników ramy ciągnika, a drugim opierała się na kółku podporowym. Mechanizm wydźwigowy listwy był podnoszony przez ramię ciągnikowego podnośnika hydraulicznego, które pociągało łańcuch wydźwigowy. Napęd z wałka odbioru mocy odbywał się za pomocą przekładni pasowej.

Wkrótce wprowadzono modyfikację, która polegała na całkowitym zawieszeniu kosiarki na tyle ciągnika. Zmodernizowana maszyna nosiła oznaczenie Kz2-2,1. W celu podniesienia wydajności i lepszego wykorzystania mocy ciągnika, Zetor z kosiarką Kz2-2,1 był łączony z dwoma kosiarkami konnymi K-1,4, zaczepionymi jedna za drugą.

Specjalizowane Kosiarki Listwowe

• W latach sześćdziesiątych, wraz z nośnikami narzędzi RS-09, dostarczana była kosiarka E-143/1 o szerokości roboczej 1,5 m i wydajności około 0,5 ha/godzinę. Była to kosiarka przystosowana do pracy na stokach i w rowach.
• Model E-147 został wyposażony w wysięgnik unoszony przy pomocy hydraulicznych siłowników nośnika RS-09. Listwa tnąca mogła być wynoszona do 45° w górę i do 60° w dół na pochyłość rowu. Przy pomocy tej kosiarki można było dokonywać cięcia krzewów o wysokości do 2 metrów.
• Istniała także mało znana maszyna MKB-1,2, produkowana specjalnie do mikrociągnika Ursus C-308. Szerokość tej maszyny wynosiła 1,2 metra, a wydajność dochodziła do 0,3 ha na godzinę.

Kosiarka KbzU-1,8 Osa: Pierwotna Konstrukcja

Wraz z pojawieniem się pierwszych traktorów Ursus C-325, Poznańska Fabryka Maszyn Żniwnych zaprojektowała zupełnie inny typ kosiarki - boczne kosiarki KbzU-1,8 Osa. Była to maszyna składająca się z ramy podwieszanej między osiami ciągnika. Napęd z końcówki WOM przekazywała przekładnia pasowa na wał z targańcem. Opuszczanie i podnoszenie listwy rozwiązano na podobnej zasadzie jak w kosiarce Kz2-2,1. Istniała też wersja przystosowana do założenia na Zetora 25K.

Kosiarka Osa-2 (KZ-3/Z034/0): Ewolucja i Uniwersalność

Ograniczenia kosiarki Osa w zawieszaniu jej tylko na dwóch typach ciągników (C-325 i 328) zmusiły poznańskiego producenta do przekonstruowania „Osy-1” do zawieszania jej w sposób uniwersalny na trzy punktowym układzie zawieszenia (TUZ). Dzięki temu stało się możliwe podczepienie maszyny na każdym ciągniku. W ten sposób powstała najbardziej znana kosiarka Osa-2, oznaczona również jako KZ-3 lub Z034/0.

Oprócz przekonstruowania ramy i przeniesienia kosiarki na tył ciągnika, zmienił się sposób napędu z końcówki WOM. Przekładnię pasową całkowicie zastąpił wał przegubowo-teleskopowy. Natomiast podnoszenie listwy odbywało się ręcznie. Osę-2 wprowadzono do produkcji w 1968 roku. W 1973 roku produkcja Osy została przekazana do Agrometu-Rofama w Rogoźnie, gdzie wytwarzano ją do 1984 roku. Była to jednocześnie ostatnia ciągnikowa kosiarka listwowa produkowana w Polsce.

Dane Techniczne i Charakterystyka Kosiarki Osa-2

Kosiarka "Osa 2" jest przeznaczona do koszenia traw i zielonek. Jest to maszyna prawotnąca, o szerokości koszenia 180 cm.

• Zespół tnący jest napędzany wałem odbioru mocy ciągnika za pośrednictwem wału przegubowego i przekładni pasowej.
• Listwę tnącą wprawia w ruch mechanizm korbowy z krótkim targańcem.
• Uszkodzeniom zespołu tnącego wskutek napotkania przeszkody zapobiega bezpiecznik odchylający belkę palcową do tyłu i wyłączający napęd listwy tnącej.
• Osa 2 jest kompatybilna z każdym ciągnikiem wyposażonym w WOM i TUZ (trzypunktowy układ zawieszenia), pod warunkiem zapewnienia odpowiednich obrotów na wałku WOM.

Zdarzało się, że kosiarka Osa była wykorzystywana jako kosiarko-żniwiarka. Świadczy o tym ruszt za kosą oraz siedzenie dla pracownika zgarniającego łany. Był to wynalazek jedyny w swoim rodzaju, gdyż zawieszanych, ciągnikowych kosiarko-żniwiarek nie produkowano w Polsce masowo.

Zalety Kosiarek Listwowych (w tym Osa)

Kosiarki listwowe oferują kilka istotnych zalet, zwłaszcza w porównaniu do systemów rotacyjnych:

• Ochrona drobnych zwierząt: W uprawach ekologicznych kładzie się duży nacisk na sposób obkaszania łąki (od środka pola na zewnątrz) i rodzaj systemu tnącego. Przepisy zakazują stosowania mechanizmów rotacyjnych, ponieważ drobne zwierzęta w zetknięciu z hałasem i szybkością obracania się bębnów kosiarki rotacyjnej nie mają szans na przeżycie. Kosiarki listwowe, z ich niższym hałasem i innym sposobem cięcia, dają zwierzętom szansę na ucieczkę.
• Niewielkie zapotrzebowanie na moc: Kosiarki listwowe charakteryzują się niskim zapotrzebowaniem na moc, co oznacza, że mogą współpracować z mniej mocnymi ciągnikami. Przykładowo, kosiarka rotacyjna o szerokości 1,65 m wymaga ciągnika o mocy minimum 45-48 KM, podczas gdy kosiarka listwowa Mörtl (współczesny odpowiednik) zadowoli się jedynie 11 KM.
• Jakość cięcia: Trawa skoszona kosiarką listwową jest czysto ścięta, a nie „zmemłana i niedokoszona”, co jest korzystne przy pozyskiwaniu siana.
• Szerokość koszenia: Często kosiarki listwowe, takie jak Osa, oferują większą szerokość roboczą (np. 180 cm) w porównaniu do wielu kosiarek rotacyjnych (np. 135-165 cm) przy podobnym zapotrzebowaniu na moc.

Wady i Wyzwania w Użytkowaniu Kosiarki Osa

Mimo swoich zalet, kosiarki listwowe, w tym Osa, mają pewne ograniczenia i wymagają specyficznej wiedzy i umiejętności:

• Wrażliwość na teren: Kosiarki listwowe najlepiej pracują na równym terenie, bez kretowisk czy innych nierówności. Konieczne jest regularne włókowanie pola każdej wiosny.
• Wymiana i ostrzenie noży: Spotkanie z kołkami lub kretowiskami może prowadzić do uszkodzenia i konieczności częstego ostrzenia lub wymiany wielu nożyków.
• Umiejętności operatora: Niewielu operatorów potrafiło efektywnie kosić kosiarkami listwowymi.
• Czułość na wilgoć: Kosiarki listwowe są bardzo wrażliwe na wilgoć w trawie. Należy kosić, gdy trawa jest sucha, w przeciwieństwie do koszenia ręczną kosą, które często wykonywano "po rosie". Koszenie mokrej trawy prowadzi do jej nabijania się na listwę i zapychania mechanizmu.
• Opór przy podnoszeniu: Mechanizm podnoszenia listwy, zwłaszcza przy podciąganiu łańcuchem, może stawiać duży opór, obciążając podnośnik ciągnika.
• Zapychanie i ściąganie ciągnika: Jeśli kosa jest źle naostrzona, pordzewiała, lub jedzie się za szybko, listwa może się zapychać, a traktor być ściągany z kursu.

Wskazówki Dotyczące Eksploatacji i Konserwacji Osa

Aby zapewnić efektywną pracę kosiarki Osa, należy przestrzegać kilku zasad:

• Ostra kosa: "Kosa" musi być dobrze naostrzona, niepordzewiała, a "bagnety" muszą mieć ostrą krawędź, jak w nożycach. Należy sprawdzić, czy używa się nożyków do trawy (gładkie) czy do zboża (ząbkowane), te drugie łatwiej się zapychają.
• Prawidłowe obroty i prędkość: W przypadku zapychającej się listwy zaleca się zwiększenie obrotów wałka WOM i zmniejszenie prędkości jazdy. Nie można jechać tak szybko jak rotacyjną.
• Koszenie suchej trawy: Jest to kluczowe. Mokra trawa powoduje nabijanie się i zapychanie.
• Odgarnianie skoszonej trawy: Przed następnym przejazdem warto odgarnąć skoszoną trawę, aby listwa nie zabierała poprzednio ściętej.
• Smarowanie mechanizmu podnoszenia: Aby usprawnić mechanizm podnoszenia, należy zadbać o smarowanie koła, po którym "zawraca" łańcuch, oraz lizaka ramienia pod prawym dolnym cięgłem TUZa.
• Regulacja długości łańcucha: Warto eksperymentować z regulacją długości łańcucha podnoszącego.
• Dopasowanie do mocy ciągnika: W przypadku mniejszych ciągników (np. 16 KM), często konieczne jest skrócenie listwy koszącej, np. do 1,5 m, aby zmniejszyć obciążenie.

Wielu użytkowników wciąż z powodzeniem wykorzystuje kosiarki Osa-2. Przykładem jest wujek, który użytkuje Osę 2 ze skróconą listwą w połączeniu z ciągnikiem C330 M. Pokazuje to, że z odpowiednimi modyfikacjami i dbałością o detale, maszyna ta może być efektywnie używana nawet dziś.

Współczesne Odpowiedniki i Dziedzictwo Osa

Mimo że od zaprzestania produkcji Osa minęło ponad 20 lat, wiele egzemplarzy Osa-2 przetrwało do dzisiejszych czasów. Obecnie jednym z najbardziej znanych producentów tego typu kosiarek jest firma Zeigler-Mörtl. Współcześnie produkowane kosiarki listwowe tej firmy uległy dostosowaniu do współczesnych wymagań:

• Dostępne są w szerokościach roboczych 1,65; 1,85 i 1,90 metra.
• Oferowane są również maszyny do mikrociągników o szerokościach 1,15 i 1,50 metra.
• Podstawowe modele są napędzane przy pomocy silnika hydraulicznego, który otrzymuje napęd z wyjść hydraulicznych ciągnika.
• Wymagania co do wydajności pompy hydraulicznej dla współczesnego ciągnika nie są duże i wynoszą od 27 do 33 litrów wydatku na minutę.
• Kosiarki Mörtl można zaczepić zarówno z tyłu, jak i z boku ciągnika.

Współczesne zagraniczne kosiarki listwowe są jednak dość drogie, a ich koszt kształtuje się w granicach 4000 Euro.

tags: #kosiarka #osa #dane #techniczne