Kultywator zamiast orki: zalety i wady bezpłużnej uprawy gleby

Współczesne rolnictwo stoi przed wieloma wyzwaniami, takimi jak zmiany klimatyczne, rosnące koszty nawozów i energii, a także spadek żyzności gleby. W odpowiedzi na te problemy coraz większą popularność zyskuje bezorkowy system uprawy roli, który w wielu aspektach zastępuje tradycyjną orkę.

Choć wielu rolników nie wyobraża sobie uprawy bez tradycyjnej orki, bezpłużny system uprawy z roku na rok zyskuje coraz większe grono zwolenników. Przejście na uprawę bezorkową przynosi wiele korzyści, będąc przyjaznym zarówno dla środowiska, jak i dla portfela rolnika.

Czym jest uprawa roli?

Uprawa roli to proces, który ma na celu odpowiednie przygotowanie gleby do siewu lub sadzenia roślin. Wymaga on od rolników wiedzy na temat rodzaju gleby, uprawianej rośliny oraz metody uprawy. W zależności od tego, jakie rośliny chcemy uprawiać, wybieramy odpowiednią metodę uprawy, pozwalającą uzyskać jak największą ilość zdrowych i smacznych plonów.

Tradycyjna uprawa orkowa

Tradycyjny (płużny) system uprawy roli opiera się na odwróceniu wierzchniej warstwy gleby i odłożeniu jej na dno skiby. Orka to tradycyjna metoda uprawy roli, polegająca na mieszaniu i odwracaniu wierzchniej warstwy gleby na samo dno. W wyniku tego procesu dochodzi do napowietrzenia, ogrzania i przykrycia gleby, a także do zmieszania resztek pożniwnych, obornika i chwastów. Uprawa orkowa pozwala na uzyskanie wyższych plonów, gdyż umożliwia zasiew większej ilości nasion na danym polu.

Zalety orki

• Odchwaszczanie gleby: Orka jest niemal jedynym efektywnym rozwiązaniem w walce z wieloletnimi chwastami o głębokich systemach korzeniowych.
• Głębokie spulchnianie: Głęboko spulchnia, stwarzając bardzo dobre warunki do wzrostu korzeni.
• Mieszanie resztek: Miesza resztki pożniwne, obornik czy chwasty.
• Poprawa struktury gleby: Proces odwracania warstw gleby poprawia aerację i drenaż, co w dłuższej perspektywie korzystnie wpływa na plony. Orka jest wskazana, gdy chcemy zmienić strukturę gleby o wysokiej zawartości gliny.

Wady orki

• Inwazyjność: Orka jest dla gleby dość obciążająca. Jest to metoda dość inwazyjna, która prowadzi do zwiększenia podatności gleby na erozję wietrzną i wodną.
• Utrata jakości gleby: Usuwa resztki roślinne, przez co gleba staje się bardziej podatna na procesy erozyjne. Długotrwała orka obniża jakość gleby.
• Zaburzenie naturalnej struktury: Intensywna i zbyt częsta orka może zaburzać naturalną strukturę oraz zdrowe środowisko biologiczne ziemi, co skutkuje utratą jej zdolności do wchłaniania składników aktywnych i stopniowym wyjałowieniem.
• Narażenie na przesuszenie i zaskorupienie: Naraża glebę na przesuszenie, erozję wodną, wietrzną, a także na zaskorupienie.

Uprawa bezorkowa (uproszczona)

Uprawa bezorkowa (nazywana także uprawą uproszczoną lub zredukowaną) to metoda, która przekształca sposób, w jaki uprawiamy pola. Polega na rezygnacji z orki i minimalizacji ingerencji w glebę. Jest to system uprawy roli, który zastąpił odwracanie gleby jej mieszaniem. Agregaty bezorkowe spulchniają i mieszają glebę bez konieczności jej odwracania. Ogranicza ona liczbę zabiegów uprawowych, a niekiedy część z nich eliminuje w porównaniu do systemów płużnych.

Pracę pługa w uprawie bezorkowej zastępuje aktywność dżdżownic i innych organizmów żywych bytujących w warstwie ornej gleby. W naturalny sposób uprawiają i spulchniają one glebę, gdy w poszukiwaniu pokarmu tworzą korytarze w głębokich warstwach gleby. Dżdżownice przyczyniają się również do poprawy żyzności gleby, wspomagając jej wietrzenie i mieszając pozostałości po żniwach.

Uprawa bezpłużna to zastąpienie orki gruberami (kultywatorami ścierniskowymi o sztywnych łapach mogących mieszać glebę na głębokości sięgającej nawet 20-30 cm). Jest ona polecana szczególnie w płodozmianach uproszczonych z przewagą zbóż, na terenach pagórkowatych, a także przy niskich i nierównomiernie rozłożonych opadach atmosferycznych.

Zalety uprawy bezorkowej

• Ochrona gleby przed erozją: Najważniejsza zaleta to ochrona gleby. Agregaty bezorkowe nie ingerują zbyt mocno w naturalne środowisko i minimalizują erozję gleby, przyczyniając się do poprawy stanu podłoża. Pozostawienie resztek roślinnych na powierzchni gleby tworzy naturalną barierę, która chroni ją przed działaniem czynników atmosferycznych, takich jak deszcz czy wiatr. Brak nadmiernego spulchniania ogranicza erozję powietrzną, a pozostawione resztki na powierzchni ograniczają erozję wodną.
• Lepsza retencja wody: Uprawa bezorkowa jest szczególnie istotna przy niedoborach wody. Zachowuje naturalną strukturę gleby, pozwalając na jej zatrzymanie. Lepsza retencja wody oznacza, że rośliny mają lepszy dostęp do wilgoci, nawet w okresach mniejszych opadów. Przy braku odwracania gleby nie zachodzi zjawisko przesuszania, jak i wietrzenia gleby. Zaobserwowano natomiast lepszy podsiąk wód gruntowych do wierzchnich warstw.
• Zwiększenie bioróżnorodności i poprawa życia biologicznego: Pozostawienie resztek roślinnych na powierzchni gleby sprzyja wzrostowi różnych mikroorganizmów i małych zwierząt, takich jak dżdżownice. Bez intensywnej orki, mikroorganizmy i dżdżownice mogą swobodnie rozwijać się w glebie. Odpowiadają one za naturalne spulchnianie ziemi i powstawanie materii organicznej, co z kolei sprzyja lepszym plonom. System ten pomaga zachować życie biologiczne i mikrobiologiczne na nieznacznie zmienionym poziomie, co sprzyja rozkładowi substancji mineralnej i organicznej. Mikroorganizmy żyjące w glebie mają również możliwość lepszego rozkładu substancji szkodliwych i zasymilowania składników pokarmowych potrzebnych dla roślin.
• Oszczędność czasu i zmniejszenie kosztów produkcji: Systemy bezpłużne zużywają zdecydowanie mniejszą ilość paliwa. Ograniczona liczba zabiegów pozwala na zaoszczędzenie przez rolnika znacznej ilości czasu, co usprawnia prace i pozwala na zachowanie optymalnych terminów siewu nawet przy dużych areałach. Mniejsze siły tarcia występujące przy mieszaniu gleby, niż przy jej odwracaniu, generują mniejsze zużycie paliwa, co przekłada się na niższe koszty operacyjne i mniejszy nakład pracy. Sprawia to, że do atmosfery trafia mniej dwutlenku węgla oraz spalin.
• Lepsza struktura i porowatość gleby: Zwiększenie porowatości i poprawienie struktury gleby. Zachowuje naturalną strukturę gleby i minimalizuje ugniatanie.
• System przyjazny dla środowiska: Mniej mechanicznych zabiegów w polu to także mniej emisji CO2, co jest korzystne dla ekosystemu. Minimalizuje wpływ na naturalne środowisko glebowe.

Wady uprawy bezorkowej

• Trudności na początku i inwestycje: Przejście na uprawę bezorkową może wymagać zmiany sprzętu i technik siewu, co wiąże się z inwestycjami (np. w siewnik do siewu bezpośredniego). Należy wówczas rozważyć wynajem lub zakup głęboszy, kultywatorów i bron do uprawy ultra-płytkiej.
• Czas adaptacji gleby: Gleba może potrzebować kilku lat, aby przystosować się do nowego systemu.
• Zarządzanie resztkami roślinnymi: Zostawienie resztek roślinnych na polu ma wiele zalet, jednak w niektórych warunkach może stanowić wyzwanie.
• Zachwaszczenie: W uprawie bezorkowej nasiona chwastów kumulują się w wierzchniej warstwie ornej. Wzrost zachwaszczenia jest przyczyną do stosowania większych ilości herbicydów, co zwiększa koszty uprawy i może powodować uodpornienie się chwastów na substancje aktywne herbicydów.
• Wzrost liczebności szkodników i chorób: Wzrost liczebności szkodników roślin, zwłaszcza ślimaków, chrząszczy i form przetrwalnych zimujących w glebie. Brak przykrycia resztek pożniwnych glebą może być przyczyną rozwoju chorób roślin uprawnych, zwłaszcza przy monokulturze roślin zbożowych i kapustowatych.
• Wymagana gleba dobrej jakości: Naukowcy i rolnicy donoszą, że powodzenie uprawy bezpłużnej jest uzależnione od jakości gleby.
• Trudniejsze nawożenie: Większość nawozów po zastosowaniu dla najlepszych efektów należy przeorać. W systemie bezorkowym składniki odżywcze zostają w górnej części gleby, a więc są niedostępne dla roślin. Ogranicza pobieranie wody oraz składników pokarmowych przez rośliny, mimo że pozwala na ich magazynowanie.
• Obniżenie plonu: Najważniejsza i najczęściej wymieniana wśród naukowców wada to zmniejszenie plonu. Na przykładzie kukurydzy przeprowadzono badania w Katedrze Uprawy Roli i Roślin AR w Poznaniu, które wskazują na znaczne zmniejszenie plonu kolb kukurydzy uprawianej przez 10 lat w monokulturze i jednoczesnym stosowaniu bezorkowej uprawy roli (o 16% w uprawie uproszczonej i 21% w siewie bezpośrednim) w porównaniu do tradycyjnej (płużnej) uprawy roli. Obniżenie plonu było m.in. rezultatem zmniejszenia obsady i wysokości roślin kukurydzy.
• Problemy z precyzją siewu: Duża ilość resztek po zbiorze przedplonu utrudnia precyzyjne umieszczenie nasion w glebie.
• Zakwaszenie gleby: Nadmierne ubicie gleby może być powodem zakwaszenia gleby, a co za tym idzie słabszego wzrostu i rozwoju roślin.

Która metoda jest bardziej odpowiednia dla danego rodzaju gleby i uprawy?

Wybór między uprawą orkową i bezorkową zależy od wielu czynników, w tym rodzaju gleby, roślin, klimatu, dostępności sprzętu i gotowości do nauki nowych technik. Nie ma systemów idealnych, a decyzja o przejściu na uprawę bezorkową musi pozostać kwestią indywidualną.

• Gleby lekkie i piaszczyste: Na glebach lekkich i piaszczystych, które są podatne na erozję, zaleca się stosowanie uprawy bezorkowej. Doskonale radzą sobie one przy regularnym kultywowaniu.
• Gleby ciężkie: Gleby ciężkie, które z kolei mają tendencję do zwiększania swojej gęstości i ciężkości, wymagają intensywnej orki w celu zapewnienia dobrego dostępu do składników odżywczych.
• Rodzaj uprawianych roślin: Niektóre gatunki, takie jak ziemniaki, marchew i cebula, wymagają orki, podczas gdy inne, takie jak pszenica, soja i rzepak, mogą być uprawiane w sposób bezpłużny.
• Historia pola: Jeśli pole było uprawiane intensywnie przez wiele lat, również może wymagać przeorania, aby przywrócić jego naturalną strukturę.

Narzędzia i maszyny do uprawy gleby

Do uprawy orkowej i bezorkowej można wykorzystać wiele różnych narzędzi i maszyn.

Maszyny do uprawy orkowej

W przypadku orki zwykle stosuje się pług, który służy do odwracania gleby, mieszania jej oraz usuwania resztek pożniwnych i chwastów. Pługi różnią się od siebie wielkością, kształtem i ilością skib. W zależności od typu gleby i warunków pogodowych można wykorzystać pług z jednym lub kilkoma skibami. Coraz większą popularnością cieszą się jednak wielozadaniowe agregaty uprawowe, które pozwalają na wykonanie kilku operacji jednocześnie, takich jak rozdrabnianie brył, orka i przygotowanie gleby do siewu. W ten sposób rolnicy mogą oszczędzić czas i ilość zużytego paliwa podczas jednego przejazdu po polu.

Maszyny do uprawy bezorkowej

W uprawie bezorkowej wykorzystuje się natomiast specjalne agregaty bezorkowe, które spulchniają glebę i mieszają ją, bez konieczności jej odwracania. Agregaty te wyposażone są w zęby, tarcze i wały, doprawiające glebę. Wśród dostępnych maszyn do uprawy bezorkowej wyróżnić można również agregaty talerzowe, kultywatory, czy nawet brony talerzowe. Kultywator pracuje na mniejszej głębokości - zwykle od 5 do 15 centymetrów - i nie odwraca całkowicie warstwy gleby. Kultywator jest również bardziej delikatny dla struktury gleby - nie niszczy całkowicie jej naturalnego uwarstwienia. Dodatkowo, kultywator świetnie sprawdza się w przygotowaniu łoża siewnego dla drobnych nasion, takich jak marchewka czy sałata.

Rolmako oferuje kompleksowe rozwiązania do intensywnej uprawy gleby zapewniając efektywność i wszechstronność na polu:

• Brona talerzowa U671: Doskonałe narzędzie do uprawy podorywkowej zastępujące tradycyjną orkę. Dzięki solidnej ramie i odpowiedniemu dociążeniu talerzy gleba jest skutecznie uprawiana już przy jednym przejeździe maszyny.
• Wielofunkcyjny kultywator U436: Dla większości gospodarstw trafnym wyborem będzie wielofunkcyjny kultywator U436 do bezorkowej uprawy gleby charakteryzujący się dużym zakresem głębokości pracy 6-35 cm. Jest to trzybelkowy kultywator pozwalający na wykonanie różnych prac uprawowych.
• Pług dłutowy U624: Może być stosowany w uprawie bezorkowej do rozluźnienia i przemieszania warstw gleby bez konieczności całkowitego jej odwracania. Jest to przydatne narzędzie w rolnictwie konserwującym, pozwalając na zachowanie struktury ziemi i redukcję erozji, jednocześnie poprawiając przepuszczalność wody i retencję składników odżywczych.
• Głębosz wielozadaniowy U638: Propozycja dla nowoczesnego rolnictwa umożliwiająca głębokie rozluźnienie ziemi i poprawiająca jej strukturę. Urządzenie to nie tylko usprawnia prace na polu, ale także wpływa korzystnie na właściwości fizyczne gleby zwiększając jej przepuszczalność dla wody i powietrza oraz redukując wzrost chwastów.

Są to tylko niektóre maszyny z portfolio Rolmako, które są stosowane w bezorkowej uprawie gleby, aby zachować jej strukturę, zmniejszyć erozję, poprawić retencję wody i zmniejszyć straty składników odżywczych, co może przyczynić się do zrównoważonej produkcji rolnej. Jednym z polecanych agregatów bezorkowych jest model PORTO. Dzięki niemu możliwe jest zachowanie naturalnej struktury gleby i utrzymanie odpowiedniego poziomu wilgotności. Wobec tego jest przyjazny dla gleby oraz pozwala zredukować koszty a zarazem ilość prac przy danej uprawie.

Przygotowanie do uprawy bezorkowej

Rozpoczęcie uprawy bezorkowej może wydawać się wyzwaniem, ale z właściwymi narzędziami staje się to znacznie prostsze. Dobry plan to połowa sukcesu. Jeśli chcesz przejść na uprawę bezorkową, to przede wszystkim powinieneś przygotować się do zmiany, ocenić stan gleby i przeanalizować warunki klimatyczne. Zbadaj glebę pod kątem pH, zasobności w składniki mineralne oraz wilgotności.

Następnie czas na ustalenie płodozmianu. System bezorkowy nie sprawdza się w monokulturach, dlatego najlepiej jest od razu ułożyć plan rotacji upraw. Kolejnym krokiem jest wybór maszyn bezorkowych. W rolnictwie „bez pługa” wykorzystuje się m.in. specjalistyczne siewniki umożliwiające siew bezpośredni, kultywatory, wały strunowe czy też maszyny do precyzyjnego stosowania herbicydów.

Zanim ruszysz z pierwszą uprawą bezorkową, istotne jest przygotowanie gleby. Chodzi nie tylko o oczyszczenie pola i usunięcie kamieni, ale także poprawę kluczowych parametrów: pH, wilgotności czy przepuszczalności. Kwasy humusowe to naturalne substancje powstające w skomplikowanych procesach przemiany materii organicznej. Są jednym z głównych składników próchnicy glebowej i odpowiadają za liczne właściwości gleby. Poprawiają stosunki wodno-powietrzne, mają działanie buforujące, dzięki czemu stabilizują pH gleby, a także wspomagają łączenie cząsteczek gleby w agregaty.

Uproszczone metody uprawy są coraz częściej stosowane w gospodarstwach rolnych, jednak muszą być one dostosowane do obowiązujących uwarunkowań prawnych, dotyczących zasad integrowanej ochrony roślin. W praktyce uprawa bezorkowa wymaga zastosowania odpowiednich narzędzi i maszyn, takich jak specjalistyczne kultywatory do bezorkowej uprawy do zarządzania resztkami roślinnymi lub pługi dłutowe. Istotne jest również właściwe zarządzanie chwastami i szkodnikami, co może wymagać stosowania alternatywnych metod kontroli. Do użytku należy wprowadzić mechaniczne narzędzia do odchwaszczania.

Aby zastąpić orkę i uzyskać wysokie plony, warto, zamiast klasycznego pługa, wprowadzić na pole brony, kultywatory i głębosze. Każde z tych urządzeń jest inaczej zbudowane, ale ich zastosowanie sprawia, że gleba pozostaje żyzna, wilgotna, a plony wysokie.

Planowanie prac uprawowych

Wybór między orką a kultywatorem to jedno z najistotniejszych pytań, które sobie zadają rolnicy i ogrodnicy na etapie przygotowania pola do zasiewu. Każda z tych metod ma swoje zalety i wady, a decyzja zależy od wielu czynników związanych z warunkami glebowymi, rodzajem uprawy i dostępnym sprzętem. Ważne jest również systematyczne podejście do przygotowania gleby. Zaplanuj prace z wyprzedzeniem - orkę przeprowadź kilka tygodni przed siewem, aby gleba mogła się „uspokoić” i przywrócić biologiczną równowagę.

Obserwacja pola to również istotny element. Notuj wyniki każdego sezonu - jaką metodę zastosowałeś, jakie były warunki pogodowe, jaki był plon. Dzięki temu możliwe jest podejmowanie lepszych decyzji każdego sezonu.

Przykłady praktycznego zastosowania:

• Kultywatorowanie wiosenne: W marcu rolnicy często czekają, aż gleba wystarczająco przeschnie, a potem przeprowadzają kultywatorowanie zamiast planowanej orki.
• Orka jesienna: Jesienią, po zbiorze plonów, gdy pole jest zachwaszczone resztkami uprawy i dzikimi chwastami, orka pozwala na zaoranie wszystkich tych pozostałości i przygotowanie pola do przezimowania.
• Połączenie metod: Orka wiosenna, a następnie kultywatorowanie przed samym siewem. Orka przygotowuje glebę na głębokości, a kultywatorowanie tworzy idealne łoże siewne na powierzchni.

Trendy w rolnictwie

Rolnictwo od zarania dziejów przechodzi zmiany. Dziś uprawa bezorkowa to współcześnie promowana i wspierana dotacjami metoda uprawy, która zyskuje coraz większą popularność w świecie rolnictwa. Zyskuje ona coraz większą liczbę zwolenników dzięki kampaniom wspierającym i promocyjnym, folderom poszerzającym wiedzę rolników oraz dotacjom w programach Unii Europejskiej. Jednocześnie oferta maszyn rolniczych wspierających bezorkowy system uprawy jest stale poszerzana.

Początki tej metody sięgają starożytności, jednak to w XX wieku, zwłaszcza po Wielkim Kryzysie w USA w latach 30., zaczęto dostrzegać korzyści płynące z pozostawiania resztek roślin na polu.

Obserwujemy trend, że coraz więcej rolników przekonuje się do tej metody. Np. w Danii w 2023 roku powierzchnia upraw bezpłużnych wzrosła o 83 000 ha (w porównaniu do roku 2022) i stanowiła już jedną czwartą wszystkich gruntów ornych. Podobnie w Niemczech: u naszych zachodnich sąsiadów zaorano zaledwie 40% upraw. Nie zmienia to jednak faktu, że rolnictwo bezpłużne nie jest dla każdego.

Mimo to jest to fascynujący krok w przyszłość rolnictwa, który łączy nowoczesne technologie z poszanowaniem naturalnych procesów.

tags: #kultywator #zamiast #orki