Współczesne rolnictwo intensywnie wykorzystuje środki ochrony roślin, które są niezbędne do utrzymania plonów na wysokim poziomie. Wiele z tych substancji jest jednak bardzo toksycznych, a ich nieumiejętne stosowanie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak ciężkie zatrucia, a nawet śmierć. Szczególnie narażeni są rolnicy oraz ich rodziny. Z tego względu przepisy prawa nakładają na wszystkich profesjonalnych użytkowników obowiązek posiadania odpowiednich uprawnień do stosowania tych środków.
Dlaczego uprawnienia do stosowania środków ochrony roślin są kluczowe?
Rolnicy, którzy stosują środki ochrony roślin przy użyciu opryskiwaczy, muszą odbyć specjalne szkolenie. Bez odpowiedniego certyfikatu, osobie obsługującej sprzęt rolniczy mogą grozić poważne konsekwencje prawne w postaci grzywny, jeśli podczas kontroli Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) okaże się, że nie posiada ona wymaganych uprawnień. PIORiN w okresie od wiosny do jesieni przeprowadza bardzo wiele terenowych i niezapowiedzianych kontroli, co podkreśla wagę posiadania aktualnych zaświadczeń.
Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin (Dz. U. 2013 poz. 455) nakłada na wszystkich profesjonalnych użytkowników obowiązek posiadania uprawnień. Obowiązek ten nie spoczywa tylko na rolnikach, ale i na osobach zajmujących się sprzedażą, dystrybucją oraz doradztwem w zakresie ochrony roślin. Od 26 listopada 2015 r. zakup środków ochrony roślin przeznaczonych dla użytkowników profesjonalnych podlega kontroli i weryfikacji przez PIORiN.
Kto musi posiadać uprawnienia?
Obowiązkowe szkolenia muszą przejść użytkownicy profesjonalni, czyli osoby, które w swojej pracy zawodowej i działalności gospodarczej używają środków ochrony roślin. Zgodnie z przepisami, zabiegi ochrony roślin mogą być wykonywane przez osoby, które ukończyły szkolenie w zakresie stosowania środków ochrony roślin, doradztwa dotyczącego ŚOR lub odbyły szkolenie w zakresie integrowanej produkcji.
Bezpieczeństwo stosowania środków ochrony roślin
Jak uzyskać i odnowić uprawnienia?
Każda osoba, która chce korzystać ze sprzętu rolniczego i stosować środki ochrony roślin, musi odbyć specjalne szkolenie. Szkolenie ze stosowania środków ochrony roślin sprzętem naziemnym dzieli się na dwa rodzaje:
- Szkolenie podstawowe: Jest to dwudniowe szkolenie (14 godzin), które składa się na omówienie zagadnień z przepisów prawnych, charakterystyki środków ochrony oraz ich stosowania. Dochodzi do tego szkolenie z integrowanej ochrony roślin oraz techniki wykonywania zabiegów.
- Szkolenie uzupełniające: Obejmuje ono aktualizację zdobytej wiedzy. Przestarzałe środki ochrony roślin oraz środki, na które chwasty, szkodniki lub patogeny się uodporniły, są wycofywane, a na ich miejsce wprowadzane są nowe. Konieczne jest przypominanie informacji oraz systematyczna aktualizacja wiedzy.
Zaświadczenie potwierdzające odbycie szkolenia w zakresie stosowania ŚOR jest ważne przez 5 lat na terenie całego kraju. Po tym okresie należy odbyć szkolenie uzupełniające. Jakiekolwiek inne zaświadczenia zezwalające na stosowanie środków ochrony roślin (np. wydane przez szkoły średnie czy wyższe) są również ważne przez 5 lat od wydania, a następnie należy udać się na szkolenie uzupełniające.
Kontakt ze środkami roślin przeznaczonych do profesjonalnego użytkowania musi być poprzedzony odpowiednimi szkoleniami. Listę ośrodków upoważnionych do prowadzenia szkoleń i terminy szkoleń można znaleźć w wojewódzkich inspektoratach ochrony roślin i nasiennictwa. Informacje o szkoleniach z zakresu stosowania środków ochrony roślin są również dostępne w ośrodkach doradztwa rolniczego. Jedynie osoby prowadzące badania techniczne sprzętu służącego aplikacji środków ochrony roślin odbywają szkolenie jednorazowe.
Szczególne regulacje w czasie pandemii COVID-19
W dobie pandemii Covid-19, konieczność wykonywania kursów uzupełniających została czasowo zawieszona. 31 marca 2020 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o środkach ochrony roślin, która dodała art. 15. Wprowadził on czasowe zawieszenie wymagań dotyczących posiadania aktualnego zaświadczenia o odbyciu szkoleń podstawowych i uzupełniających w zakresie środków ochrony roślin przez użytkowników profesjonalnych. Zawieszono również obowiązek poddawania okresowym badaniom technicznym sprzętu przeznaczonego do stosowania środków ochrony roślin. Ułatwienia te mają obowiązywać jeszcze do 30 dni po odwołaniu stanu zagrożenia epidemiologicznego.
Wyzwania administracyjne po śmierci współmałżonka - przykład zwrotu podatku akcyzowego
Śmierć współmałżonka prowadzącego gospodarstwo rolne wiąże się z wieloma wyzwaniami, w tym koniecznością uregulowania szeregu spraw administracyjnych i prawnych. Przykładem jest sytuacja dotycząca zwrotu podatku akcyzowego za paliwo rolnicze.
Zgodnie z art. 3 ustawy z 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego. W przypadku gdy grunty gospodarstwa rolnego stanowią przedmiot współposiadania, zwrot podatku przysługuje temu współposiadaczowi, w stosunku do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę.
Jeżeli po śmierci męża, będącego współwłaścicielem gospodarstwa, faktury za paliwo były wystawiane na niego, a po jego śmierci zakup paliwa dokonano już na nazwisko współmałżonka, wójt może przyznać zwrot podatku jedynie za paliwo zakupione po zmianie właściciela. Samorządowe Kolegium Odwoławcze często podtrzymuje takie decyzje.
Warto jednak próbować odwołać się od takiej decyzji, powołując się na orzecznictwo sądowe, takie jak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 14 czerwca 2017 r. (sygn. akt: I SA/Ol 320/17). Ten przykład jasno pokazuje, że po śmierci współmałżonka to na osobie przejmującej prowadzenie gospodarstwa spoczywa obowiązek nie tylko przejęcia majątku, ale również uregulowania wszystkich aspektów prawnych i administracyjnych, w tym aktualizacji dokumentów, statusów producenta rolnego i oczywiście, zapewnienia sobie wszystkich niezbędnych uprawnień, takich jak te do stosowania środków ochrony roślin.
Konieczność uzyskania własnych uprawnień
W kontekście uprawnień do stosowania środków ochrony roślin, oznacza to, że wdowa lub wdowiec, który przejmuje zarządzanie gospodarstwem i zamierza stosować środki ochrony roślin, musi osobiście posiadać aktualne zaświadczenie o ukończeniu odpowiedniego szkolenia. Uprawnienia zmarłego współmałżonka nie przechodzą automatycznie. Przed rozpoczęciem sezonu należy sprawdzić ważność swoich zaświadczeń i, jeśli to konieczne, niezwłocznie zapisać się na szkolenie podstawowe lub uzupełniające, aby uniknąć kar i zapewnić bezpieczeństwo pracy.