Ładowanie obornika to typowe zadanie w gospodarstwie rolnym, które wymaga od operatora nie tylko precyzji, ale także świadomości technicznej dotyczącej eksploatacji maszyn. Szczególnie istotne jest prawidłowe zarządzanie napędem na cztery koła (4x4), zwanym również przednim napędem, aby zapobiec kosztownym awariom i przedwczesnemu zużyciu komponentów ciągnika. Chociaż napęd 4x4 jest kluczowy w trudnych warunkach terenowych, jego niewłaściwe użycie na twardych, przyczepnych nawierzchniach może prowadzić do poważnych problemów.
Rola i ryzyka związane z napędem 4x4 w ciągnikach
Brak międzyosiowego mechanizmu różnicowego
Kluczowym aspektem, który należy zrozumieć, jest fakt, że większość ciągników rolniczych nie ma międzyosiowego mechanizmu różnicowego. Oznacza to, że po włączeniu przedniego napędu obie osie - przednia i tylna - są sztywno połączone. Sęk w tym, że ciągnik nie ma międzyosiowego mechanizmu różnicowego. Brak tego mechanizmu prowadzi do powstawania dużych naprężeń w układzie napędowym, gdy osie próbują obracać się z różnymi prędkościami, co jest naturalne, gdy ciągnik skręca lub jedzie po nierównej powierzchni, szczególnie na przyczepnej nawierzchni.
Przeciążenia na przyczepnej nawierzchni
Praca z napędem włączonym na przyczepnej nawierzchni jest bardzo niewskazana. Przy maksymalnych skrętach na przyczepnej nawierzchni w napędzie dochodzi do większych przeciążeń. Podobnie, przy manewrowaniu i ostrych skrętach na przyczepnej nawierzchni dochodzi do dużych naprężeń. To zjawisko może być porównywalne do sytuacji, gdyby ciągnik jechał z 4x4 na asfalcie 30 km/h. Jeśli jedziecie gdzieś drogą z większą szybkością i powoli dohamowujecie, np. przed skrzyżowaniem na odcinku kilkudziesięciu metrów, naprężenia również mogą występować, jeśli napęd nie zostanie odpowiednio wyłączony.
Skutki niewłaściwego użycia napędu 4x4
Niewłaściwe użytkowanie napędu 4x4 prowadzi do szybszego zużycia elementów napędu i opon. Zawsze wysypuje się najsłabszy punkt. Nie ma reguły, która część ulegnie awarii jako pierwsza. Jeden ciągnik będzie szybciej zdzierał opony i nic się nie sypnie. Drugi zniszczy przedni most, inny krzyżaki, a jeszcze inny zwolnice czy sprzęgło napędu. Opony zazwyczaj zużywają się najszybciej.
Przykłady i doświadczenia z użytkowania
Zużycie opon i uszkodzenia mechaniczne
Praktyka pokazuje wiele przykładów uszkodzeń wynikających z niewłaściwej eksploatacji napędu. W ciągniku Case zużyły się frezy na takiej tulejce przy prawie 9 tys. motogodzin. Ileż to razy operatorzy zapominali wyłączyć napędu na asfalcie, co również przyczyniało się do zużycia. Inny przypadek dotyczył klienta z ciągnikiem Agrotron, który w ciągu 4 lat zużył dwa komplety przednich opon, pracując cały czas w ładowaczu. Usterka polegała na tym, że ktoś po prostu wyciągnął przekaźnik od przedniego napędu, przez co napęd się w ogóle nie rozłączał.
W przypadku ciągnika MF 4270, kupionego z firmy, gdzie operatorzy włączali 4WD podczas odśnieżania placu na asfalcie, po paru latach atak aż się rozkręcił i wszystko się rozleciało. Choć sam most na tulejach był sztywny i nie miał luzów, co często się dzieje w MF-ach, ci "magicy" od odśnieżania przez parę lat załatwili sprawę. Wał też raz ukręcili. Na szczęście ślusarz gwint poprawił i tanio naprawiono. Widziano też JD 7810, chodzący w transporcie z łysymi oponami z przodu.
Specyfika systemu napędu
Warto również wspomnieć, że to, że jest sprzęgło mokre, przy włączonym napędzie nie zmienia nic w kwestii przeciążeń - problem pozostaje. Może być i kłowe sprzęgło, a zasady pozostają te same. Należy także pamiętać, że w niektórych modelach ciągników, np. w Case, przy hamowaniu automatycznie załącza się przedni napęd, aby poprawić skuteczność hamowania. Jest to cecha poprawiająca bezpieczeństwo, ale wymaga świadomości operatora.
Zalecenia dotyczące użytkowania podczas ładowania obornika
Podczas ładowania obornika, szczególnie gdy manewry odbywają się na twardym podłożu, takim jak beton czy asfalt, kluczowe jest rozważne używanie napędu 4x4. Generalnie, jak jest z tyłu balast i ciągnik się nie ślizga, praca z włączonym napędem na przyczepnej nawierzchni jest bardzo niewskazana. Chociaż coś jest po to, by tego używać, nie oznacza to, że należy to robić bezmyślnie. Operator powinien zawsze używać rozumu, analizując warunki i dobierając odpowiedni tryb pracy napędu. Włączaj napęd 4x4 tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne, czyli w warunkach zmniejszonej przyczepności, aby zapobiec zbędnym naprężeniom i przedłużyć żywotność maszyny.