Ładowarki JCB, cenione za swoją wszechstronność i wydajność, mogą czasem napotykać na różnorodne problemy związane z układem jazdy. Objawy takie jak szarpanie, nieprecyzyjne sterowanie, samoczynne ruchy czy niepokojące hałasy, mogą znacząco wpływać na komfort i bezpieczeństwo pracy. Skuteczna diagnostyka wymaga systematycznego podejścia i znajomości specyfiki działania poszczególnych komponentów.
Problemy z szarpaniem i gwałtowną zmianą biegów
Szarpnięcia podczas jazdy lub zmiany kierunku są częstymi problemami zgłaszanymi przez użytkowników ładowarek JCB. Mogą one dotyczyć konkretnych biegów lub objawiać się przy ruszaniu i zatrzymywaniu maszyny.
Szarpnięcia podczas jazdy do przodu (JCB 531-70)
Problem z ładowarką JCB 531-70 objawiał się szarpaniem podczas jazdy do przodu na 3. biegu, natomiast na żadnym innym biegu ani do przodu, ani do tyłu, takie zjawisko nie występowało. Ciśnienie na skrzyni biegów pozostawało stałe, na poziomie 11-12 barów, co sugeruje, że potencjalne uszkodzenie rączki rewersu lub obwodu nie było przyczyną. Również zamiana cewek nie przyniosła poprawy, co wyklucza je jako źródło usterki. Ważne jest zmierzenie ciśnienia konkretnego kosza sprzęgłowego w momencie występowania problemu.
Problem z jednym konkretnym biegiem wskazuje, że przyczyna leży raczej w samej skrzyni lub jej sterowaniu, a nie w ogólnych elementach takich jak cewka, ponieważ w innym przypadku problem występowałby również na innych biegach. Warto sprawdzić prąd na cewce od kosza "forward low".
Gwałtowne ruszanie i zatrzymywanie (JCB 530)
W ładowarce JCB 530 (rok prod. 2002) zaobserwowano gwałtowne ruszanie na 1. i 2. biegu, a także nagłe i gwałtowne rozłączanie napędu. Co ciekawe, na 3. i 4. biegu zmiana kierunku jazdy, ruszanie i zatrzymanie przebiegały bardzo płynnie. Uciąg maszyny pozostawał dobry. Niektórzy użytkownicy zgłaszają, że takie szarpnięcia są normą i proponują trzymanie na hamulcu podczas włączania biegu, co często przynosi znaczną poprawę.
Gwałtowne szarpnięcia są odczuwalne również przy zatrzymaniu, zwłaszcza podczas nabierania urobku na łyżkę. Problem może także występować, gdy automat zrzuca biegi, zwłaszcza z 5. na 4. i z 4. na 3. Warto eksperymentować z włączaniem na luz i toczeniem się, a następnie włączaniem biegu, gdy prędkość wytraci.
W przypadku braku automatyki i 4 biegów przełączanych pokrętłem w manetce rewersu, zastosowanie hamulca podczas zmiany biegów może znacznie poprawić płynność. Serwisanci przedstawiają różne teorie, od luzów w koszu z tarczami po problemy z rozdzielaczem. Poluzowanie cewek na rozdzielaczu może ujawnić, że nie każda z nich "trzyma" tak samo pod napięciem. Możliwe jest również, że ktoś zamienił zawory, lub usunął kryzy (zwężki) lub dławiki montowane pod zaworami, które mają za zadanie spowalniać przepływ oleju i zapobiegać szarpnięciom na niskich biegach. W JCB blok zaworowy jest często bezpośrednio na skrzyni, więc spowalniacze na przewodach zewnętrznych są mało prawdopodobne.
Szybka i twarda zmiana przełożenia może świadczyć o dobrym stanie przekładni, a słyszalny "click" po każdym załączeniu biegu oznacza prawidłową pracę sprzęgieł. Na niższych przełożeniach szarpnięcie na rewersie jest zazwyczaj mocniejsze. Podczas rozpędzania się, delikatne odpuszczenie gazu przed zmianą przełożenia może złagodzić szarpnięcia.
Jeśli szarpie przy ruszaniu i zatrzymywaniu oraz przy zmianie kierunku jazdy, a nie przy przełączaniu biegów w górę (np. z 1 na 2 i na 3), problem może leżeć w elektrozaworach lub wewnątrz skrzyni biegów, np. w jednoczesnym załączaniu się dwóch koszy sprzęgłowych. Należy pamiętać, że napęd Powershift nigdy nie będzie przenosił momentu tak płynnie, jak napęd hydrostatyczny.
Zanim zaczniesz głęboką diagnostykę, rozgrzej maszynę i sprawdź działanie. W starszych maszynach JCB po dłuższym postoju przekładnia potrzebuje kilku sekund na zasilenie zimnym olejem; zanieczyszczony ssak może ten problem pogłębiać. Wymieniając olej w przekładni, należy pamiętać o wyczyszczeniu sitka, często przykręconego na dwie śrubki. Dziwnym objawem może być również konieczność odczekania kilku sekund po uruchomieniu, aby ruszyć na 1. i 2. biegu, podczas gdy na 3. maszyna rusza od razu.
Nieprecyzyjna jazda i samoczynne ruchy
Problemy z precyzją sterowania jazdą, zbyt gwałtowne reakcje, a nawet samoczynne ruszanie, stanowią poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa pracy.
Problemy z precyzją jazdy i niekontrolowanym ruszaniem (JCB TLT 25)
W ładowarce JCB TLT 25 (rok prod. 1998) ze sterownikiem Susmic, jazda stała się bardzo mało precyzyjna. Maszyna startuje "za ostro" do przodu i do tyłu, a po puszczeniu gazu niechętnie się zatrzymuje. Dodatkowo potrafi sama ruszyć, co jest wysoce niebezpieczne. Noga operatora musi być ciągle na hamulcu. Po rozgrzaniu maszyny objawy mogą być nieco łagodniejsze, ale dalekie od normy. Wymiana oleju w hydraulice nie przyniosła poprawy. Przyspieszacz obrotów silnika przy podnoszeniu działa poprawnie, a podczas podnoszenia i opuszczania silnik ma wyższe obroty.
Takie problemy często wymagają serwisu wyposażonego w diagnostyczny komputer PSION do kalibracji i diagnostyki. Kalibracja była wykonywana niedawno z powodu awarii sterownika, który był już drugim w historii maszyny. Problem z nerwową jazdą występował już przed wymianą sterownika. Potencjometry od dodawania gazu przy rozdzielaczu są mało prawdopodobne jako źródło problemu z wodą, ale usterki elektryczne, np. po ulewnym deszczu lub myciu myjką ciśnieniową, mogą prowadzić do nieprawidłowych obrotów silnika.
Samoczynne załączanie jazdy do przodu w ładowarkach teleskopowych JCB
Problem samoczynnego załączania jazdy do przodu w ładowarce teleskopowej JCB, szczególnie gdy rewers jest w położeniu neutralnym (N), może być bardzo uciążliwy i niebezpieczny, zwłaszcza podczas pracy z osprzętem. W takiej sytuacji operator jest zmuszony do wyłączenia i ponownego uruchomienia silnika. Dopóki problem nie powróci, jazda jest możliwa, jednak nieprzewidywalność tego zjawiska stwarza ryzyko. Opisana usterka może mieć kilka potencjalnych przyczyn, takich jak uszkodzony przełącznik jazdy, przekaźnik jazdy, awaria instalacji elektrycznej lub elektrozaworu. W jednym z przypadków wymiana przełącznika jazdy nie przyniosła oczekiwanej poprawy.
Diagnostyka i komponenty układu jazdy
Zrozumienie działania poszczególnych elementów układu sterowania jazdą jest kluczowe dla prawidłowej diagnostyki.
System sterowania jazdą w ładowarkach JCB
W zależności od rocznika produkcji, ładowarki JCB mogą być wyposażone w sterowniki elektroniczne lub działać bez nich. Warto zaznaczyć, że maszyny z pewnego okresu mogły posiadać napęd hydrostatyczny, co dodatkowo komplikuje diagnostykę. System sterowania jazdą opiera się na współpracy wielu komponentów, w tym sterownika, czujników i elektrozaworów.
Rola i diagnostyka czujników
- Czujnik prędkości: Uszkodzony czujnik prędkości może wpływać na brak możliwości jazdy. Ważne jest również jego prawidłowe ustawienie. Skorodowana lub nadszarpnięta wiązka od czujnika prędkości nie powinna powodować całkowitego braku jazdy, a jedynie jej spowolnienie.
- Czujnik ciśnienia przy filtrze hydrostatu: Uszkodzona wiązka przy tym czujniku, nawet świeżo naprawiona, może nie przynosić zmian w działaniu. Często okazuje się, że czujnik ten jest czujnikiem temperatury, a jego ewentualne nieprawidłowe działanie nie powinno blokować wysokiego biegu.
- Czujniki zbliżeniowe na osiach: Przedni czujnik jest kluczowy dla załączenia jakiejkolwiek funkcji jazdy. Wymaga, aby "talerzyk" przeszedł nad nim, w przeciwnym razie funkcja nie zostanie aktywowana. Często ulegają one mechanicznemu uszkodzeniu (ścięciu, rozbiciu) lub awarii elektrycznej. Tylny czujnik odpowiada za centrowanie tylnej osi. Sprawne czujniki zbliżeniowe powinny sygnalizować swoją obecność zapaloną kontrolką po zbliżeniu stalowego przedmiotu.
- Czujnik ciśnienia hamulca: W niektórych modelach występuje czujnik ciśnienia na serwie hamulcowym, który odłącza napęd po naciśnięciu hamulca. Jego uszkodzenie może powodować nieodbijanie hamulca.
- Potencjometry przy gazie i hamulcu: Sterowanie jazdą może być również zależne od pozycji potencjometrów przy pedale gazu i hamulca. Ich nieprawidłowe położenie lub brak kalibracji, niewidoczne bez komputera diagnostycznego, mogą uniemożliwiać jazdę.
Moduł sterujący (sterownik)
W bardziej zaawansowanych maszynach zastosowano sterownik, często firmy Sauer-Danfoss. Diagnostyka sterownika może obejmować obserwację jego diod kontrolnych. Po włączeniu zapłonu powinny one świecić w określony sposób, a próby jazdy mogą generować kody błyskowe. W jednym z przypadków sterownik okazał się być zalany gumą, co utrudniało bezpośrednią diagnostykę. Rozwiązaniem okazało się skorzystanie z pomocy specjalisty, który wysłał zamienny sterownik i kabel do podłączenia, umożliwiając zdalną analizę parametrów i potwierdzenie poprawnego działania pozostałych komponentów. Istnieją również osoby specjalizujące się w naprawie i budowie modułów sterujących do maszyn JCB, które mogą pomóc w rozwiązaniu problemu.
Elektrozawory
W układzie znajdują się dwa elektrozawory, każdy z dwiema cewkami. Cewki mogą posiadać wbudowane zabezpieczenia (np. diodę Zenera), które często ulegają zwarciu. Można je sprawdzić, podłączając napięcie z akumulatora szeregowo z żarówką halogenową. Sprawna cewka nie powinna spowodować zaświecenia żarówki. Dodatkowo, po włożeniu metalowego pręta do cewki, powinien on się do niej przykleić. Sam zawór może być również uszkodzony mechanicznie (przycięty, skrzywiony) lub mieć uszkodzone uszczelnienia (oringi). W przypadku problemów z kierowaniem, gdzie działa tylko jazda po okręgu, a tryby "przód" lub "krab" nie są aktywne, może być konieczne sprawdzenie połączeń kablowych na bloku zaworów kierowania, ponieważ mogły zostać pomylone.
Oprogramowanie diagnostyczne
Współczesna diagnostyka opiera się również na zaawansowanym oprogramowaniu, takim jak Bosch z modułem błędów EBR.
Praktyczne podejście do diagnozy i naprawy
W przypadku wystąpienia problemów z jazdą, zaleca się systematyczne podejście do diagnozy:
- Weryfikacja podstawowych elementów: Zacznij od sprawdzenia przełącznika jazdy, przekaźników i instalacji elektrycznej.
- Kontrola czujników: Sprawdź działanie i stan wiązek wszystkich kluczowych czujników (prędkości, ciśnienia, położenia osi).
- Analiza elektrozaworów: Dokładnie przetestuj cewki i same zawory pod kątem uszkodzeń mechanicznych i elektrycznych.
- Diagnostyka sterownika: Jeśli podejrzewasz awarię sterownika, rozważ skorzystanie z pomocy specjalisty lub wymianę na sprawdzony egzemplarz. Obserwacja diod kontrolnych na sterowniku może dostarczyć cennych wskazówek.
- Sprawdzenie połączeń: Upewnij się, że wszystkie połączenia elektryczne i hydrauliczne są prawidłowe i nie zostały zamienione miejscami, szczególnie w przypadku układu kierowania.
W jednym z opisanych przypadków, po naprawie złącza czujnika położenia tylnej osi i jego prawidłowym ustawieniu, udało się przywrócić sterowanie wszystkimi kołami. Jednakże, brak działania poszczególnych trybów kierowania wskazywał na potrzebę dalszej diagnostyki połączeń na bloku zaworów. Ostateczne rozwiązanie problemu samoczynnego załączania jazdy do przodu w opisywanej ładowarce JCB polegało na wymianie uszkodzonego sterownika.
Hałasy i grzechotanie podczas jazdy
Niepokojące dźwięki, takie jak grzechotanie czy tarcie, mogą świadczyć o poważnych problemach mechanicznych w układzie napędowym.
W przypadku problemów z ładowarką JCB, gdy podczas jazdy słychać grzechotanie gdzieś pod spodem, a podniesienie maszyny na podporach i włączenie jazdy nie powoduje tego dźwięku, należy szukać przyczyn w elementach obciążonych podczas normalnej eksploatacji. Wały napędowe powinny być nasmarowane. Często w modelach 3CX mosty napędowe lubią "grzechotać", jeśli są mocno zużyte. Warto sprawdzić okolice tarczy hamulcowej od hamulca ręcznego, która zazwyczaj znajduje się z tyłu na środku mostu. Hałas z zacisku tarczy hamulca ręcznego jest zazwyczaj typowo metaliczny, bardziej przypominający odgłos tarcia.
Należy również sprawdzić wały napędowe - zarówno przedni, jak i tylny - pod kątem luzów na flanszach. Ważne jest, aby sprawdzić, czy po rozpędzeniu maszyny i lekkim przyhamowaniu odgłos ustaje, co może wskazywać na problem z układem hamulcowym lub luzami w napędzie.
