Czy słyszałeś kiedyś o mówiącym ośle? Na pewno odpowiesz: „Nie, nie słyszałem. Przecież zwierzęta nie mogą mówić”. A jednak Biblia w Księdze Liczb (Lb 22, 1nn) wspomina o niezwykłym wydarzeniu, w którym główną rolę odegrała oślica. Historia ta jest formą midraszu, czyli ludowego opowiadania o charakterze przypowieści, ujmującego w nieco fantastycznej formie głębokie przesłanie moralne i religijne.
Kontekst historyczny i postać Balaama
Kiedy Izraelici przygotowywali się do wejścia do krainy Kanaan, król Moabu, Balak, poczuł ogromny strach przed nadciągającym ludem. Posłał więc ludzi do Balaama, uznanego w Mezopotamii proroka, z prośbą o przeklęcie Izraelitów. Obiecano mu za to mnóstwo pieniędzy. Powszechnie przyjmuje się, że Balaam był baru - kapłanem-astrologiem, który przy pomocy interpretacji snów i omenów przepowiadał przyszłość.
Balaam był postacią niejednoznaczną. Z jednej strony cieszył się międzynarodową sławą, z drugiej zaś - Biblia ukazuje go jako człowieka, który znał prawdziwego Boga Izraela. W czasach starożytnych wierzono w ogromną moc błogosławieństw i przekleństw, które mogły ściągać na całe narody gniew bóstw lub Bożą przychylność. Balak wierzył, że jeśli Balaam przeklnie Izraelitów, uda się ich pokonać i wypędzić z kraju.
Interwencja Boga i „dialog” z oślicą
Jehowa nie chciał, żeby Balaam przeklął Jego lud. Choć prorok był uczciwy i początkowo odprawił posłańców, chciwość oraz naciski króla Moabu skłoniły go do wyruszenia w drogę. Wówczas Bóg wysłał anioła z długim mieczem, aby stanął mu na drodze.
- Balaam, zaślepiony obietnicą nagrody, nie widział anioła.
- Oślica, widząc niebezpieczeństwo, próbowała skręcać i omijać wysłannika, aż w końcu położyła się na drodze.
- Zdenerwowany Balaam zaczął bić zwierzę, krzycząc: „W ogóle mnie nie słuchasz!”.
Wobec niesprawiedliwej agresji, Pan otworzył usta oślicy, która zapytała: „Cóż ci uczyniłam, żeś mnie zbił już trzy razy?”. Choć niektórzy Ojcowie Kościoła sugerowali, że zwierzę wydało zrozumiałe dla proroka dźwięki, interpretuje się to jako udramatyzowanie wewnętrznych myśli Balaama. Ostatecznie Bóg pozwolił prorokowi zobaczyć anioła, który wyjaśnił, że to właśnie oślica uratowała mu życie, unikając miecza.
Historia Boga: Balaam
Religijność Balaka a suwerenność Boga
Król Balak wyznawał religijność naturalną, opartą na przekonaniu, że bóstwo można przekupić jak w handlu wymiennym. Budował ołtarze i składał hojne ofiary w nadziei, że zmiana miejsca czy obfitość darów wymuszą na Bogu zmianę decyzji. Jednak Bóg Izraela zdecydowanie odcina się od takiej postawy: „Pan, Bóg wasz, jest Bogiem nad bogami... który nie ma względu na osoby i nie przyjmuje podarków” (Pwt 10, 17).
Błogosławieństwo i zapowiedź mesjańska
Mimo prób Balaka, Bóg uniemożliwił prorokowi złorzeczenie. Zamiast przekleństwa, Balaam ogłosił błogosławieństwo dla Izraela. W trzecim błogosławieństwie, pod bezpośrednim wpływem Ducha Świętego, Balaam przestał być chwiejnym wróżbitą, a stał się charyzmatycznym prorokiem, który zapowiedział czasy mesjańskie:
| Proroctwo | Treść |
|---|---|
| Gwiazda z Jakuba | „Widzę go, lecz jeszcze nie teraz... wschodzi Gwiazda z Jakuba, a z Izraela podnosi się berło” (Lb 24, 17). |
Podsumowanie postaci
Balaam, choć był Bożym prorokiem otwartym na działanie Ducha, pozostał postacią tragiczną. Po wielokrotnym błogosławieniu Izraela, jego dalsze losy doprowadziły go do upadku. Historia ta przypomina, że człowiek, mimo bycia „koroną stworzeń”, nie zawsze rozpoznaje wolę Pana, a czasem to właśnie zwierzęta lub codzienne wydarzenia stają się narzędziami w rękach Boga, by zatrzymać nas na drodze do grzechu.