Kombajn Bizon-Sampo 2020: Historia niebieskiej maszyny z Płocka

Dziś w ofercie producentów kombajnów próżno szukać małych, wręcz kompaktowych maszyn przeznaczonych dla mniejszych odbiorców. Na początku lat 90. takich pojazdów było więcej, a jedną z nich produkowała płocka Fabryka Maszyn Żniwnych (FMŻ). Mowa o kombajnie Bizon Sampo 2020, maszynie, która w Płocku zyskała charakterystyczną niebieską barwę.

Geneza i kryzys FMŻ w latach 90.

Na początku lat 90. ubiegłego wieku płocka fabryka, po okresie produkcji głównie dla PGR-ów, SKR-ów i innych spółdzielni, zaczęła tracić klientów. Niestety, w czasach kryzysu lat 90. Fabryka Maszyn Żniwnych, która dla ratowania produkcji utworzyła w 1992 roku spółkę Bizon, przeżywała ciężkie chwile. W latach 80. zakład produkował i sprzedawał 6 tys. kombajnów, zaś w 1993 roku udało mu się znaleźć nabywców jedynie na 200 sztuk. Początek lat 90. to okres bardzo trudny dla FMŻ, a cały rok 1992 minął w Płocku na protestach i grupowych zwolnieniach.

Wyzwania rynkowe i import używanych maszyn

W 1993 roku sprowadzono do kraju, głównie z Niemiec, ponad 3,8 tys. kombajnów różnych typów, płacąc średnio za jeden 16 - 20 mln zł. Nie dziwi więc fakt, że Płock już w 1992 roku postulował wprowadzenie ograniczeń w imporcie używanych maszyn, chcąc wyeliminować nieuczciwą konkurencję. Okazało się, że import miał często charakter jedynie koniunkturalny, a część firm sprowadzających kombajny z zachodu zamykała interes, pozostawiając nabywców bez części zamiennych i serwisu.

Narodziny Bizon-Sampo 2020

W efekcie trudnej sytuacji rynkowej powstał pomysł, by w fińskiej fabryce Sampo Rosenlew, znanej ze współpracy z różnymi producentami, zakupić licencję na produkcję kombajnu serii 2020, który w prostej linii wywodził się z kombajnów Sampo serii 500. Jak na przełom lat 80. i 90. była to konstrukcja całkiem nowoczesna i ciekawa. Józef Dębski, były inżynier i pracownik FMŻ, wspominał, że już na przełomie lat 80. i 90. w Płocku wystąpił problem ze sprzedażą kombajnów, ponieważ PGR-y i spółdzielnie przestały inwestować, zaś zwykli rolnicy nie mieli środków na zakup nowych, sporych maszyn.

Dębski opowiadał: "Sprzedawaliśmy Bizony w Finlandii i jednym z dealerów była firma, która oferowała także kombajny Sampo. Nasi mechanicy i konstruktorzy odwiedzali tą firmę i oglądali te kombajny. To były jedne z mniejszych kombajnów w Europie. Chcieliśmy u nas uruchomić produkcję modeli 2010 oraz 2020. Z racji, że to był kombajn niewielki, koszt produkcji wydawał się także niski. Poza tym Ursus w tym czasie uruchamiał produkcję silników Perkinsa, które mogliśmy wykorzystać."

Start produkcji i niebieska barwa

Produkcja Bizon-Sampo 2020 ruszyła w lipcu 1992 roku. Pierwsze egzemplarze były malowane na klasyczny kolor czerwony, ale wkrótce w Płocku nastał okres barwy niebieskiej i głównie w takim kolorze produkowano późniejsze kombajny Sampo.

Problemy z silnikiem

Początkowo pod maskę trafiały ok. 80-konne Perkinsy i Valmety (późniejsze Sisu i AGCO Power). Potem do Bizona Sampo montowano silniki produkowane przez ZPC Ursus o oznaczeniu 4390. Niestety, okazały się one problematyczne: "Kolejnym powodem upadku tego projektu był silnik. Na początku stosowaliśmy silniki Perkinsa i Valmeta z Finlandii, ale potem był Ursus i zaczęliśmy stosować te silniki. One zaczęły się grzać. Były obudowane, z boku kombajnu, po prawej stronie, na wysokości wialni, chłodnica także była pod osłonami, dość mocno zabudowana. W tej zabudowie nie sprawdziły się. Wydawało się, że Perkins polski i angielski to te same silniki, ale okazało się, że tak nie było."

Charakterystyka techniczna Bizon-Sampo 2020

Sampo 2020 był zdecydowanie mniejszym kombajnem od klasycznego Rekorda czy wersji Super. Poniżej przedstawiamy jego podstawowe dane techniczne i rozwiązania:

• Heder o maksymalnej szerokości: 3,25 m
• Szerokość bębna młocarni: 0,86 m
• Średnica bębna młócącego: 0,5 m
• Powierzchnia wytrząsaczy: 3,15 m²
• Powierzchnia sit: 1,9 m²
• Zbiornik na ziarno mieścił: 2 tony
• Długość kombajnu: 7,75 m
• Wysokość kombajnu: 3,34 m

Innowacyjne rozwiązania i komfort użytkowania

Kombajn Sampo wyróżniał się kilkoma nietypowymi rozwiązaniami. Na przykład, motowidła w poziomie ustawiał silnik elektryczny, który obracał wałkiem mechanizmu dźwigniowego. Regulacja nagarniacza w pionie odbywała się za pomocą klasycznych siłowników hydraulicznych. Stosowano klasyczną, mechaniczną 3-biegową przekładnię, ale w wersji eksportowej klienci mieli do wyboru także napęd hydrostatyczny. Za sterowanie motowideł i prędkością kombajnu odpowiadał nowoczesny joystick, a kabina mogła być wyposażona w klimatyzację. Dla użytkowników był to bardzo wygodny i łatwy w obsłudze sprzęt.

Oczekiwania a rzeczywistość: Dlaczego projekt upadł?

Kombajn Bizon-Sampo 2020 nie spełnił pokładanych w nim oczekiwań zarówno po stronie producenta, jak i rolników. Mimo że struktura gospodarstw w Finlandii i Polsce była podobna (gospodarstwa 10-, 15-, 20-hektarowe), polscy rolnicy często używali kombajnów nie tylko do zbioru na własnych polach, ale także do celów usługowych czy w ramach pomocy sąsiedzkiej. Sampo okazał się "zbyt delikatny", potrafiąc skosić jedynie 20 - 30 hektarów w sezonie. W połączeniu z awaryjnym silnikiem, umieszczonym z boku między kołami, musiało to odbić się na sprzedaży.

Józef Dębski podkreślał, że "Zespół żniwny był zbyt delikatny, napęd kosy także, a palce nagarniacza były z tworzywa." Niemniej jednak, ci, którzy używali Sampo 2020 tylko u siebie, na małych areałach, nie narzekali tak mocno. Sprzęt był zwrotny, oszczędny, obsługa wygodna i łatwa, a widoczność z kabiny znakomita.

Wersja eksportowa Z140 Nordic

Pod koniec produkcji kombajn eksportowy o oznaczeniu Z140 Nordic, wyposażony w silnik Valmet 420DS o mocy 79 KM, lepiej sprzedawał się w Skandynawii (Szwecja, Norwegia) niż w Polsce.

Zakończenie produkcji i dziedzictwo

W 1998 roku podjęto decyzję o zakończeniu produkcji Bizon-Sampo 2020. Maszyny, które pozostały na placu, były sprzedawane jeszcze w 2000 roku. Ogółem wyprodukowano 508 sztuk tych kombajnów, w tym także wersji Z140 Nordic na eksport do Skandynawii.

Ceny i dostępność części

W 1999 roku Bizon Z140 (dawniejszy Bizon-Sampo 2020) kosztował 122,4 tys. zł, podczas gdy 8 lat wcześniej, wchodząc do produkcji, był wyceniany na 240 mln zł (stare złote). Dla porównania, klasyk Rekord Z 058 kosztował wówczas 177,7 tys. zł. Działające dziś Bizony Sampo 2020 lub Z140 kosztują między 40 a 49 tys. zł. Ich odpowiedniki, czasem starsze i w gorszym stanie, pod markami Sampo lub Massey Ferguson, można znaleźć za 30 - 35 tys. zł. Części do tych maszyn są wciąż dostępne w licznych hurtowniach.

Sampo Rosenlew: Fiński partner z historią

Fińska marka Sampo Rosenlew istnieje od XIX wieku, jednak typowe maszyny rolnicze w jej portfolio pojawiły się znacznie później. Pierwsze kombajny zaczepiane do ciągników zaprezentowano w latach 20. XX wieku. Idea firmy Sampo Rosenlew Ab, jaką znamy dzisiaj, narodziła się w 1991 roku. Dziś firma jest znana na całym świecie ze swoich wysokiej jakości kombajnów zbożowych i maszyn leśnych. Produkcję kombajnów zbożowych firma rozpoczęła w 1957 roku, dostarczając w ciągu 60 lat ponad 50 000 kombajnów do około 50 krajów. Ponad 90 procent jej produktów jest eksportowanych. Sampo Rosenlew współpracowała nie tylko z FMŻ; jej produkty były dostępne m. in. pod markami Massey Ferguson (model 16 to odpowiednik modelu 2020), Deutz-Fahr, International Harvester czy John Deere. Oprócz kombajnów zbożowych, pod koniec lat 90. firma włączyła do produkcji maszyny leśne, specjalizując się w rozwiązaniach do przerzedzania lasów.

Szczegółowe dane techniczne kombajnu Sampo 500 ('78)

Kombajn Sampo 500 ('78) stanowił bazę konstrukcyjną dla modelu 2020. Poniżej przedstawiono jego szczegółowe parametry:

tags: #niebieski #ciagnik #sampo