Ciągnik rolniczy Ursus 912/914 na stałe wpisał się w krajobraz polskiej wsi, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych modeli. Jego historia sięga lat 60. XX wieku, a popularność, mimo upływu lat, nie maleje.
Geneza i rozwój serii ciężkich ciągników Ursus
27 sierpnia 1963 roku podpisano umowę pomiędzy rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a rządem Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej, której efektem było utworzenie Polsko-Czechosłowackiego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego z siedzibą w Brnie. Głównym zadaniem ośrodka było opracowanie nowej, ciężkiej serii ciągników. Owocem prac, rozpoczętych jeszcze w tym samym roku, była produkcja ciągników Ursus C-385A, zapoczątkowana w lipcu 1969 roku. Seria ta była pierwszym ciężkim ciągnikiem z napędem na cztery koła produkowanym przez Ursusa. Jednocześnie był to model, który stanowił bazę do tworzenia kolejnych wersji ciągników (912-1614), produkowanych aż do 2009 roku, z licznymi zmianami konstrukcyjnymi.
Ursus 912/914 - modernizacja i popularność
Jednymi z modeli, które cieszyły się największą popularnością, były zmodernizowane wersje wcześniejszych ciągników Ursus C-385, czyli Ursus 912/914. Obie konstrukcje były identyczne, przy czym model 914 otrzymał napęd na 4 koła. Ciągniki Ursus 912 i 914, należące do serii ciągników 912, 914, 1012, 1222, 1224, 1614, były produkowane w latach 1984-1998.
Charakterystyka techniczna
Traktor Ursus 912 to popularny ciągnik rolniczy produkowany przez polskiego producenta Ursus S.A., ceniony przez rolników ze względu na swoją solidną konstrukcję i niezawodność w działaniu. Jest to ciężki ciągnik rolniczy produkowany od połowy lat 80. Ursus 912 to kolejna wersja linii ciągników Ursus 4-cylindrowych, wyposażona w nowszy typ kabiny (uchylane tylne szyby), zwiększony udźwig TUZ-a (4125 kg), nowy typ zaczepu transportowego i polowego (automatyczny typu chitch) i zwiększoną liczbę szybkozłączy hydrauliki (z 2 do 4, maksymalnie 7).
Silnik
Produkowane w latach 1984-1998 ciągniki Ursus 912 i 914 wyposażone były w wolnossące jednostki napędowe o oznaczeniu Z 8401/1. 4-cylindrowy silnik generował moc 82 KM przy 2200 obr./min. Traktor Ursus 912 jest wyposażony w silnik wysokoprężny o mocy około 90 koni mechanicznych (KM). Dostępne były również wersje ciągników 912/914 Turbo, w których turbosprężarka podnosiła moc silnika do 100 KM. Główną różnicą między ciągnikami w całej serii jest zastosowany silnik. We wszystkich odmianach ciągników stosowano silnik wysokoprężny, czterosuwowy, rzędowy, z bezpośrednim wtryskiem. Silniki różnią się liczbą cylindrów i występowaniem doładowania. Typowo, silnik Ursus 912 mieści 9-10 litrów oleju silnikowego do pełnego napełnienia.
Układ paliwowy
Według Jerzego Śmigiery, który od ponad 45 lat gromadzi materiały dotyczące ciągników Ursus i zajmuje się ich remontami, wśród bolączek ciągnika wymienia m.in. nieszczelności układu paliwowego. Problemy z układem paliwowym, jego nieszczelnościami i przeciekami dotyczą większości starych Ursusów. Z reguły wymagają natomiast jedynie drobnego wkładu finansowego związanego z wymianą łatwo dostępnych uszczelek. Ceny popularnych zestawów naprawczych układów paliwowych do Ursusa 912/914 rozpoczynają się już od około 200 złotych, kończąc na około 380 złotych. Nowa pompa paliwowa to z kolei wydatek około 2 500 złotych. Kwoty części eksploatacyjnych, takich jak filtry, sięgają maksymalnie kilkudziesięciu złotych.
Przekładnia i napęd
Pracująca w ciągniku przekładnia pozwala na korzystanie z 16 biegów do jazdy w przód oraz 8 do jazdy w tył. Konstrukcja przekładni uchodzi za trwałą i umożliwia poruszanie się ciągnikiem z prędkością do 22/25 km/h. Sporym problemem, z którym spotykają się użytkownicy Ursusów, jest układ załączania wzmacniacza momentu obrotowego („półbiegu”). Korzystanie z niego możliwe jest z wykorzystaniem dźwigni przy kole kierownicy. W większości maszyn pojawiają się problemy z układem hydraulicznym załączającym półbieg. O ile nie jest uszkodzona pompka hydrauliczna (ten sam element odpowiada za załączanie napędu przedniego mostu w przypadku ciągników 914 oraz tylnego WOM), koszty naprawy mieszczą się w granicach do 500 zł. Naprawa wymaga wówczas rozłożenia układu na elementy, oczyszczenia ich i ewentualnego uszczelnienia. W przypadku awarii pompki koszty remontu mogą wzrosnąć dwukrotnie.
Układ hydrauliczny i WOM
Ursus 912/914 może współpracować z maszynami napędzanymi WOM z prędkościami 540 oraz 1000 obr./min. Założenia konstruktorów związane z zaprojektowaniem ciągnika do współpracy z maszynami ciężkimi niestety są utrudnieniem przy pracy z mniejszymi maszynami aktywnymi. Załączanie WOM odbywa się bowiem dwuetapowo: za pomocą mechanicznej dźwigni obok fotela oraz dźwigni sterującej układem hydraulicznym, która umieszczona jest przy kierownicy. W tym przypadku użytkownicy nagminnie spotykają się z brakiem możliwości rozłączenia WOM (mimo przesunięcia dźwigni sterującej hydrauliką) przy jego mniejszym obciążeniu. Problem ten dotyczył również wcześniejszych serii ciągników C 385/C385 A i wynika głównie z małego obciążenia WOM i mniejszego nacisku na elementy sprzęgła, które nie są w stanie wymusić przepływu oleju w układzie hydraulicznym i zwolnić napędu WOM. Problemy nie stwarza montowany w ciągnikach układ hydrauliczny.
Pompa hydrauliczna
Ze względu na częste zmiany konstrukcyjne w ciągnikach, trudno jest natomiast ocenić, jaka pompa pracuje w konkretnym ciągniku i jakimi parametrami roboczymi może się ona pochwalić. Z reguły montowane były elementy o wydajności 41 lub 55 l/min. W części Ursusów 912 - zwłaszcza tych z początku produkcji - znajdziemy pompy montowane w Ursusie C-385 o wydajności 22 lub 26 l/min. Z kolei standardowe wersje ciągników trafiających na eksport wyposażone były w pompy o przepływie 32/36 l/min. Ceny pomp hydraulicznych rozpoczynają się już od 450 zł, ale warto przed zakupem wymontować element i sprawdzić dokładnie jej oznaczenie.
Tylny TUZ
Część użytkowników Ursusów 912/914 w swoich maszynach zdecydowała się na zainstalowanie dodatkowych siłowników wspomagających do tylnego TUZ. Takie rozwiązanie, oprócz zwiększenia parametrów podnośnika (standardowy udźwig TUZ to 3050 kg, a w nowszych wersjach 4125 kg), zwiększa także żywotność pompy i w zasadzie jest jedynym skutecznym sposobem na przedłużenie okresu eksploatacyjnego dla zębatej pompy. „Zabójstwem” dla montowanych w Ursusach pomp była zła jakość stosowanego oleju, a przede wszystkim jego mieszanie, które często doprowadzało do ich uszkodzenia.
Remont ursusa 912
Komfort pracy i kabina
O komforcie pracy w przypadku ciągników Ursus 912/914 dużo pisać nie można - generalnie komfortu brak. Jedno jest pewne - w kabinie miejsca nie brakuje. Warto zwiększyć sobie wygodę pracy inwestując np. w mechanizm wspomagania kierownicy z orbitrolem. Standardowo (nie dotyczy to jednak wszystkich egzemplarzy) wyposażeniem ciągników były serwomechanizmy, które często przycinały się, utrudniając skręcanie. Na portalach aukcyjnych znajdziemy kompletne układy wspomagania kierownicy do ciągników 912/914 w kwocie już od 1300 zł.
Koszty zakupu i eksploatacji
Ceny aktualnie dostępnych na rynku wtórnym Ursusów 912/914 rozpoczynają się już od 15 tys. złotych. Za modele nieco lepiej utrzymane (a raczej przedsprzedażowo wyremontowane) sprzedawcy żądają kwoty nawet powyżej 40 tys. złotych. Kupując nawet droższe maszyny trzeba mieć jednak świadomość, że produkowane w latach 1984-1998 ciągniki sporo przeszły. Z reguły pierwsze lata spędzały na połaciach PGR-owskich pól, na których generowały nawet powyżej 1300 mth rocznie.
Popularność Ursusów 912/914 nie zmalała do dziś. Z pewnością oprócz stosunkowo niewielkich cen na rynku wtórnym, stoją za nią niskie koszty związane z eksploatacją maszyn. Wynika to przede wszystkim z prostej konstrukcji uchodzącej za dość bezawaryjną. Z drugiej strony, ciągniki Ursus mają oczywiście swoje bolączki i słabsze punkty, które prowadzą niejednokrotnie do awarii, ale te są z kolei możliwe do usunięcia w przydomowym garażu i nie naruszają zbyt mocno kieszeni.
Opinie użytkowników i ekspertów
Wojciech Jędrzejczak, pracownik RSP w Świnicach Warckich, która od 1986 roku użytkuje Ursusa, mówi: „Co do silnika nie mam żadnych zastrzeżeń. Jego pierwszy kapitalny remont wykonany był dopiero po 15 000 mth”. Jędrzejczak dodaje również, że maszyna w ciężkiej pracy potrafi zużyć nawet powyżej 12 l paliwa na 1 mth.
Zdaniem Jerzego Śmigiery, który od wielu lat prowadzi remonty ciągników Ursus, modele 912/914 są godne polecenia. W przypadku prawidłowej obsługi ich użytkownicy mogą cieszyć się długim bezproblemowym użytkowaniem. Śmigiera podkreśla: „Ciągniki Ursus 912/914 to naprawdę dobre maszyny. Głównym problemem obecnie jest jakość podzespołów proponowanych do tych ciągników. W chwili obecnej większość części produkowanych jest poza Europą i trafiając do maszyn nie są w stanie sprostać ich wymaganiom”.
Podsumowanie i rekomendacje
Ursus 912 to idealna propozycja dla gospodarstw poszukujących taniego ciągnika pomocniczego do małowymagających prac w obrębie gospodarstwa, np. z wozem paszowym (atutem ciągnika jest niewielka wysokość wynosząca nieco ponad 2,6 m). Elementy takie jak: niezsynchronizowana przekładnia z małą ilością biegów i z reguły niedziałającym wzmacniaczem momentu obrotowego, a także niska prędkość maksymalna i marny komfort nie zachęcają do wykonywania ciągnikiem prac transportowych. Te niechlubne cechy nie zmieniają jednak faktu, że Ursusa 912 i 914 nie zatrzyma podczas pracy byle usterka, a większe, nagłe awarie zdarzają się wyjątkowo rzadko. Ponadto prosta konstrukcja sprawia, że z obsługą ciągnika poradzą sobie nawet niedoświadczeni użytkownicy, co przy dzisiejszych nowych ciągnikach nie jest już tak oczywiste. Poza tym możemy być niemal pewni, że w lekkich pracach w obrębie gospodarstwa ciągnik spali około 6 litrów oleju napędowego na 1 mth pracy, oferując przystępne osiągi jednostki napędowej. Bezproblemowa konstrukcja i mnoga ilość części zamiennych (niestety często kiepskiej jakości) to kolejny atut ciągnika.