Dysze do opryskiwaczy ciągnikowych: klucz do skutecznego oprysku

Dysze do opryskiwaczy, znane również jako rozpylacze, to wymienne elementy opryskiwacza, które przekształcają strumień cieczy w drobne krople. Ich właściwy dobór jest gwarancją dokładnej i równomiernej aplikacji środka chemicznego, a tym samym kluczowy dla ostatecznej skuteczności ochrony roślin. Od odpowiednio dobranego rozpylacza zależą wydatek cieczy, wielkość kropli, pokrycie roślin oraz optymalny zasięg oprysku.

Znaczenie oznaczeń kolorystycznych dysz

Na rynku dostępne są dysze w różnych kolorach, a ich barwa jest najprostszą metodą określenia ich wielkości, czyli nominalnego przepływu cieczy w litrach na minutę. Oznaczenia kolorami poszczególnych rodzajów dysz powinny gwarantować wartości wydatków zgodne z normą ISO.

Typowe kolory dysz i ich zastosowania (wg norm ISO)

W praktyce wyróżnia się następujące kolory dysz, odpowiadające konkretnym wielkościom (przepływom):

• Pomarańczowe (01): tworzą duże krople, umożliwiając pokrycie większych fragmentów upraw w krótkim czasie.
• Zielone (015): są stosunkowo małymi dyszami, których średnica otworu wynosi zwykle od 0,2 do 0,3 mm. Są bardziej wrażliwe na zmiany ciśnienia w porównaniu z innymi dyszami.
• Żółte (02): to stosunkowo duże dysze (średnica otworu 0,4 do 0,5 mm), charakteryzujące się dużą przepustowością i większym rozmiarem kropli. Przy ciśnieniu 3 barów i prędkości 8 km/h dają wydatek około 120 l/ha i wytwarzają drobne krople (D). Przyjęło się je stosować do fungicydów.
• Fioletowe (025): specjalistyczne dysze stosowane głównie do opryskiwania cebuli lub innych roślin warzywnych. Generują około 150 l/ha przy drobnych kroplach (przy 3 barach i 8 km/h).
• Niebieskie (03): zazwyczaj większe niż zielone i czerwone dysze, ich średnica otworu wynosi zwykle od 0,4 do 0,5 mm. Przy ciśnieniu 3 barów i prędkości 8 km/h wytwarzają średnie krople (Ś) z wydatkiem około 175 l/ha. Przyjęło się je stosować do zabiegów chwastobójczych (herbicydów).
• Czerwone (04): stosunkowo małe dysze (średnica otworu 0,2 do 0,3 mm), charakteryzujące się średnią przepustowością i średnim rozmiarem kropli. Przy ciśnieniu 3 barów i prędkości 8 km/h dają wydatek około 240 l/ha przy średniej kropli. Przyjęto je stosować do zabiegów doglebowych.
• Brązowe (05).
• Szare (06): zazwyczaj stosowane do aplikacji herbicydów. Charakteryzują się stosunkowo małymi kroplami o średnicy od 0,15 do 0,3 mm i małą przepustowością, co oznacza mniejszą ilość płynu na jednostkę powierzchni niż niektóre inne dysze.

Dodatkowo w kontekście specyficznych zastosowań wspomina się o:

• Białych dyszach: o stosunkowo małych rozmiarach kropli, wykorzystywane do aplikacji insektycydów, fungicydów i innych środków chemicznych, których wymagania co do rozmiaru kropli są niskie (średnica kropli w tym przypadku 0,15-0,4 mm).
• Czarnych dyszach: największe spośród wszystkich dysz, wytwarzają wyjątkowo silny strumień i wykorzystuje się je do aplikacji roztworów na bazie wody.

Rodzaje dysz do opryskiwaczy

Dysze do opryskiwaczy można klasyfikować według różnych kryteriów, takich jak wzór oprysku, wielkość kropli czy sposób tworzenia strumienia.

Według wzoru oprysku i technologii

• Dysze szczelinowe: pozwalają na uzyskanie eliptycznego obrazu oprysku. Stosowane są przy niższym ciśnieniu oprysku i nadają się do wielu różnych zastosowań. Wyróżniamy:
  • Klasyczną dyszę szczelinową: tworzy stosunkowo małe krople, zapewniając równomierne pokrycie pola.
  • Zwężkę Venturiego (tzw. ze wtryskiem powietrza): wytwarza większe krople wypełnione powietrzem, które po styczności z rośliną rozpryskują się na mniejsze, co poprawia pokrycie upraw środkami ochrony roślin.
• Dysze wibrujące (wirowe): pozwalają na uzyskanie stożkowego wzoru oprysku. Stosowane są przy wyższych ciśnieniach oprysku i wytwarzają drobniejsze krople. Idealnie sprawdzają się do oprysków w sadzie, ale ze względu na układ opryskowy są mniej odpowiednie do montażu na belce opryskiwacza. Wytwarzają małe krople o sporej prędkości obrotowej, co pozwala na równomierne rozpylenie preparatu.
• Dysze łańcuchowe: pozwalają na osiągnięcie eliptycznego obrazu oprysku przy niskim ciśnieniu. Wyróżniają się dużym kątem oprysku (do 160°) i nadają się szczególnie do wykonywania dużych oprysków, np. herbicydami. Mogą generować zarówno większe, jak i mniejsze kropelki, co sprawia, że są wszechstronnym narzędziem do zastosowań rolniczych.

Według wielkości kropli

• Dysze grubokropliste: przydają się przy wykonywaniu oprysków doglebowych, a także przy rozpylaniu środków grzybobójczych oraz nawozów dolistnych.
• Dysze średniokropliste: wykorzystuje się je w opryskach owadobójczych oraz likwidujących chwasty.
• Dysze drobnokropliste: stosuje się je do wykonywania oprysków na grzyby.

Według sposobu tworzenia kropli i odporności na znoszenie

• Dysze eżektorowe: wytwarzają duże krople, które są odporne na deszcz i wiatr. Znajdują zastosowanie głównie w zabiegach herbicydowych wczesnowiosennych doglebowych. Sprawdzają się one przy wietrze od 5 do 6 m/s.
• Dysze uderzeniowe: wytwarzają jednorodne krople o średnim rozmiarze, sprawdzają się podczas zabiegów obejmujących uprawę warzyw, głównie w zabiegach fungicydowych.
• Dysze zwykłe: tworzą drobne krople, które dobrze pokrywają powierzchnię, jednak nie cechują się zbyt dobrą odpornością na znoszenie. Sprawdzają się one przy wietrze o prędkości do 3 m/s.
• Dysze antyznoszeniowe: ograniczają powstawanie drobnych kropel, które mógłby znieść wiatr, zamiast tego wytwarzają małe krople, świetnie zdają egzamin podczas wietrznej pogody (sprawdzają się one przy wietrze do 5m/s).

Według strumienia

• Dysze dwustrumieniowe: produkują dwa wachlarzowe strumienie cieczy tworzące między sobą kąt 60°. Lepszym wyborem są dysze dwustrumieniowe, które cechują się dużą wydajnością.
• Dysze jednostrumieniowe: wytwarzają jeden wachlarz cieczy.

Oznakowanie dysz do oprysków

Na każdej dyszy opryskiwacza widoczne jest oznakowanie w formie cyfr i liter, które dostarcza szeregu istotnych informacji:

• Typ opryskiwacza
• Kąt strumienia: kąt, pod którym ciecz robocza wydostaje się z dyszy opryskiwacza. Jest on istotny zwłaszcza przy użyciu belki opryskowej.
• Natężenie wypływu z dyszy: cyfra oznaczająca natężenie wypływu wyraża ilość cieczy w litrach na minutę, przy ciśnieniu wynoszącym 3 bary ciśnienia roboczego.
• Nazwa
• Marka
• Kod barwny: wyraża ilość cieczy na minutę przy ciśnieniu rozpylania wynoszącym 2 bary.
• Materiał

Specyficzne oznaczenia typów dysz

W zależności od typu dyszy można spotkać następujące oznaczenia:

Dysze płaskostrumieniowe

• Standard (brak dodatkowego oznaczenia)
• XR: szeroki zakres ciśnienia
• DG: zapobiegające poślizgowi
• AI: ze wtryskiem powietrza (Venturi)
• UB: dysza brzegowa
• OC: dysza asymetryczna

Dysze stożkowe

• FL: pełen stożek
• TXA: pusty stożek
• TXB: pusty stożek

Dysze języczkowe

• TF: precyzyjna dysza języczkowa

Materiały, z których wykonane są dysze

Dysze mogą być wykonane z różnych materiałów, co ma wpływ na ich trwałość i odporność na zużycie. W oznakowaniu dyszy pojedyncza litera informuje o użytym materiale:

• K (ceramika): materiał bardzo odporny na ścieranie. Jednak dysze ceramiczne cechują się dużą kruchością i są mało wytrzymałe na uszkodzenia mechaniczne.
• P (tworzywo sztuczne): tańszy materiał, ale też mniej odporny na ścieranie niż ceramika.
• S (stal nierdzewna): materiał bardzo odporny na ścieranie i mniej narażony na uszkodzenia niż ceramika. Dla opryskiwacza ciągnikowego warto zdecydować się na modele ze stali nierdzewnej, hartowanej lub zwykłej, gdyż są bardzo wytrzymałe i niepodatne na uszkodzenia.

Dobór dyszy: kluczowe czynniki

Wybór odpowiedniej dyszy jest złożonym procesem, zależnym od wielu czynników. Nie ma jednej „najlepszej” dyszy dla wszystkich zastosowań.

Dopasowanie do celu zabiegu i warunków

Różne rodzaje dysz zostały zaprojektowane z myślą o wykonywaniu oprysków różnymi środkami ochrony roślin, w różnych uprawach. Należy wziąć pod uwagę:

• Typ środka ochrony roślin (fungicydy, herbicydy, insektycydy, nawozy dolistne).
• Faza rozwojowa rośliny: dla wysokiej pszenicy, gdzie oprysk ma dotrzeć w niskie partie łanu, zaleca się grubsze krople i większy wydatek cieczy. Do ochrony samego kłosa i górnych liści lepsze rezultaty da mniejsza kropla i można zredukować ilość cieczy roboczej.
• Właściwości preparatów: preparaty kontaktowe powinny być naniesione jak najbardziej równomiernie i na możliwie całą powierzchnię, co wymaga więcej wody.
• Warunki pogodowe (przede wszystkim prędkość wiatru). Standardowe dysze zdają egzamin przy wietrze do 3 m/s, dysze antyznoszeniowe do 5 m/s, a dysze eżektorowe przy wietrze od 5 do 6 m/s.
• Wielkość kropli: dzięki regulacji ciśnienia i prędkości jazdy można uzyskać zbliżony efekt roboczy nawet na różnych rozmiarach dysz.
• Dawka cieczy: regulowana przez dobór dyszy, ciśnienie i prędkość.

Ciśnienie robocze

Odpowiednie ciśnienie w opryskiwaczu jest niezwykle ważne. Zbyt wysokie ciśnienie przy niewłaściwej dyszy (np. uniwersalna końcówka z wachlarzem 110 st. przy ciśnieniu 10 barów) może zamienić ciecz roboczą w mgiełkę, co prowadzi do zwiększonego znoszenia i zmniejszonej skuteczności oprysku. Z kolei zbyt niskie ciśnienie może skutkować nierównomiernym pokryciem.

Twardość wody

Przy wyborze dyszy warto uwzględnić twardość wody. Jeżeli jest ona twarda, najlepszym rozwiązaniem będą dysze ze stali, o odchylonym strumieniu. Jeśli jest ona z kolei miękka, dobrze jest wybrać dysze eżektorowe.

Rozstaw dysz na belce opryskiwacza

Kompletny asortyment stalowych belek opryskowych jest standardowo wyposażony w 50 cm rozstaw dysz. Możliwe jest jednak dodanie dodatkowych uchwytów na rozpylacze, aby uzyskać 25 cm rozstawu. Rozstaw dysz 25 cm jest wymagany przez przepisy i potwierdzony jako technologia o niskim znoszeniu w ograniczonej liczbie krajów.

Rozstaw dysz 25 cm oferuje:

• Lepsze pokrycie upraw i redukcję znoszenia: przy wysokości oprysku 30 cm możliwe jest opryskiwanie bliżej obszaru docelowego, dzięki zachowaniu dokładnego rozkładu cieczy roboczej na odpowiednim poziomie z właściwą wielkością kropli.
• Zwiększenie okna oprysku: łatwe przełączanie z odległości dysz 50 na 25 cm oznacza większą elastyczność podczas opryskiwania i daje więcej czasu na opryskiwanie w optymalnych warunkach, a pogoda ma mniejszy wpływ.

Wpływ jakości dysz na skuteczność oprysku

Dysze rozpylające wciąż bywają traktowane jako mało istotny element opryskiwacza, choć to właśnie one w dużej mierze decydują o jakości zabiegu. Na rynku dostępna jest bardzo szeroka gama rozpylaczy, które są bardzo tanie, ale często nie spełniają żadnych norm. Zamienniki „no name” nie są warte zaoszczędzonych pieniędzy, ponieważ ich jakość i deklarowane wydatki cieczy nijak mają się do rzeczywistości.

Przykładem może być kontrola opryskiwacza, gdzie niebieski płaskostrumieniowy rozpylacz „no name” zamiast ok. 1,2 l/min wykazywał wydatek 0,8 l/min. W przypadku oprysku nawet niewielkie odchylenia mogą mieć duże znaczenie. Jeżeli rozpylacz podaje wyraźnie mniej cieczy niż powinien, zabieg może okazać się słabszy, nierównomierny i mniej skuteczny. Dlatego tak ważne jest, aby operator nie opierał się wyłącznie na oznaczeniu koloru. W praktyce warto regularnie sprawdzać tabele wydatku, kontrolować rzeczywisty przepływ cieczy i porównywać go z danymi producenta. Jak podkreślają eksperci, najtańsze, nieatestowane rozpylacze często odbiegają od deklarowanych wartości, co przekłada się na gorszą jakość pokrycia i mniejszą skuteczność zabiegu.

Kontrola i konserwacja dysz

Zanim zdecydujesz się na wykonanie oprysku, zawsze w pierwszej kolejności sprawdzaj końcówkę rozpylacza. Jeśli dysze będą zapchane lub zużyte, rośliny mogą zostać poparzone lub dojść do niepotrzebnego wycieku środka. Najłatwiej rozpoznać destrukcję dyszy, porównując końcówkę dobrą z zepsutą. Przestarzałe filtry lub dysze mogą mieć negatywny wpływ na obraz oprysku i emisję.

Do badania pokrycia roślin cieczą roboczą wykorzystuje się papier wodoczuły, który barwi się na fiolet w kontakcie z cieczą. Umieszcza się go w łanie na stojaku (na trzech poziomach: tuż nad powierzchnią gleby, w partii środkowej roślin, gdzie jest najwięcej liści i na poziomie kłosa i liścia flagowego, zarówno w pozycji poziomej, jak i pionowej). Testy pokazują, że drobne krople lepiej kryją powierzchnie odjazdowe papierków wodoczułych (tym samym roślin) niż powierzchnie najazdowe. Grube krople mocniej atakują powierzchnie najazdowe. Co do penetracji w głąb łanu zdecydowanie lepiej zachowują się krople duże. Jeżeli chcemy, aby oprysk w wysokiej pszenicy pokrył górne powierzchnie, ale też dotarł w niskie partie łanu, to powinniśmy stosować oprysk grubszymi kroplami i z większym wydatkiem cieczy. Do ochrony samego kłosa i górnych liści dobre rezultaty da mniejsza kropla i można w takim przypadku zredukować ilość cieczy roboczej.

tags: #opryskiwacz #ciagnikowy #dysze