Dobór dysz i ich liczby do opryskiwacza sadowniczego

Odpowiedni dobór dysz do opryskiwacza to jeden z najważniejszych elementów skutecznego przeprowadzania zabiegów ochrony roślin, zarówno w sadownictwie, jak i w rolnictwie polowym. Mimo że wiele uwagi poświęca się doborowi środków ochrony i terminu oprysku, o tyle dobór dysz wciąż bywa traktowany zbyt ogólnikowo. Wiosna to dobry czas, by ocenić stan naszych dysz i rozważyć ich ewentualną wymianę, ponieważ niesprawne końcówki to niska skuteczność oprysku, co przy dzisiejszych cenach środków ochrony roślin generuje dodatkowe, niemałe koszty.

Kluczowe aspekty doboru dysz

Dobór dysz, ich typu i liczby do opryskiwacza, zwłaszcza z belką zasilaną pompą, wymaga uwzględnienia kilku fundamentalnych czynników. Rozpylacze lub końcówki, popularnie zwane dyszami, to obok pompy najważniejsze części w opryskiwaczu, ponieważ od nich w dużej mierze zależy skuteczność wykonywanego zabiegu.

Wydajność pompy a liczba dysz

Liczbę dysz szacuje się na podstawie wydatku cieczy z poszczególnych dysz w stosunku do wydajności pompy. Przykładowo, jeśli pompa ma wydajność 25 l/min, a dysza wydatek 1 l/min, teoretycznie pompa poradzi sobie z 25 dyszami. Jeśli dysza ma wydatek 2 l/min, wówczas pompa o wydajności 25 l/min obsłuży 12 dysz (25/2 = 12,5, co oznacza 12 dysz). Należy jednak pamiętać, że fabryczne opryskiwacze są liczone inaczej.

W przypadku pomp o wydajności nominalnej, np. 12 l/min, należy pamiętać, że podana wydajność jest często dla maksymalnych obrotów silnika/pompy, a w rzeczywistości może być inna, zwłaszcza w przypadku produktów oznaczanych jako "chińskie". Lepiej nie zakładać, że na dłuższą metę pompa będzie pracować z maksymalną wydajnością. W tabelach wydatków dysz należy sprawdzić, aby suma wydatków dysz była mniejsza niż wydajność pompy, co pozwoli na zachowanie pewnego ciśnienia na mieszanie cieczy w zbiorniku.

Dodatkowo, wydatek pompy na mieszanie cieczy roboczej powinien wynosić około 5% pojemności zbiornika według zaleceń Instytutu Ogrodnictwa i Warzywnictwa (INHORT). Przy zbiorniku o pojemności 400 litrów trzeba mieć rezerwę 20 l/min na mieszanie cieczy opryskowej.

Rodzaje dysz i ich zastosowanie

Na rynku dostępnych jest wiele typów dysz, różniących się kształtem, kątem oprysku, wielkością kropli czy materiałem wykonania. Najpopularniejsze typy to:

• płaskostrumieniowe,
• dwustrumieniowe,
• inżektorowe (antyznoszeniowe),
• wirowe (stosowane rzadziej, np. w sadownictwie).

Dysze wirowe, choć skuteczne, często wymagają wyższego ciśnienia. Dysze pryskające z boku na rządek to tak zwane dysze końcowe.

Wpływ ciśnienia i wielkości kropli

Dysze dobiera się do wymaganego wydatku cieczy i wielkości kropli. Każdy typ dyszy ma swoje zalety i wady, a ich dobór zależy przede wszystkim od rodzaju wykonywanego zabiegu, używanego środka ochrony oraz warunków atmosferycznych. Numer dyszy informuje o wydatku pojedynczej końcówki w galonach przy ciśnieniu wynoszącym 2,8 bara. Dysze są również oznaczane kolorami, które odpowiadają wydatkowi cieczy w litrach na minutę zgodnie z normą ISO. Przykładowe kolory i ich wydatki (przy ciśnieniu 3 bar i prędkości 8 km/h):

• Zielone (015): ok. 100 l/ha, średnie krople (Ś).
• Żółte (02): ok. 120 l/ha, średnie krople (Ś).
• Fioletowe (025): ok. 140 l/ha.
• Niebieskie (03): ok. 170 l/ha, średnie krople (Ś).
• Czerwone (04): ok. 240 l/ha, średnie krople (Ś).
• Brązowe (05) i szare (06): dla wyższych wydatków.

Rozmieszczenie dysz na belce

Przy belce z rozpylaczami co 0,5 metra dla dysz płaskostrumieniowych o kącie 110°, wysokość belki powinna wynosić około 50-60 cm. Jest to istotne, ponieważ strumienie powinny zachodzić na siebie, aby zapewnić równomierny rozkład cieczy. Dysze można zamocować dowolnie, ale zawsze grunt to odpowiednie ciśnienie i właściwie dobrane dysze.

Rozważania przy budowie własnego opryskiwacza

Użytkownicy często rozważają konstrukcję własnego opryskiwacza, na przykład przerabiając gotowy sprzęt lub budując podobny z profili zamkniętych i zbiornika plastikowego, z przeznaczeniem do jednoosiowego ciągnika lub kosiarki-traktorka. Do takiego sprzętu możliwe jest również podpięcie ręcznej lancy typu banan. Kluczowe jest, aby zapewnić odpowiednie ciśnienie i dobrać dysze do potrzeb, uwzględniając, że ilość dysz ma być taka sama jak w oryginalnym systemie, co zagwarantuje wystarczającą wydajność pompy do utrzymania ciśnienia i przepływu.

Opryskiwacze o pojemności zbiornika do 30 litrów nie muszą być atestowane. Większe opryskiwacze muszą być wyposażone w filtr na wyjściu pompy; niektórzy montują go w rozdzielaczu, inni na belce opryskowej.

Znaczenie prawidłowej eksploatacji i konserwacji dysz

Kondycja dysz ma bezpośredni wpływ na efektywność i ekonomikę zabiegu. Rolnicy często nie zdają sobie sprawy, że kontrola dysz przed opryskiem to podstawa, a niesprawne dysze oznaczają wyrzucanie pieniędzy w błoto.

Konieczność regularnej kontroli i wymiany

Przynajmniej raz na sezon opryskowy powinno się dokonywać wizualnej oceny końcówek, najlepiej przy użyciu lupy, a następnie przeprowadzić próbę, porównując jedną nieużywaną końcówkę z pracującą. Tylko taka próba da jednoznaczną odpowiedź, czy rozpylacz jest sprawny. Należy zwracać uwagę na krawędź rozpylacza: czy nie jest mechanicznie uszkodzona, co przy próbie będzie objawiać się tzw. "sikaniem" z dyszy. Jeśli dysze są zapchane bądź uszkodzone, przeprowadzony oprysk może nie być skuteczny, a preparat po prostu nie zadziała odpowiednio. Przy zużytej końcówce z dyszy będzie wylatywać o wiele więcej cieczy, która będzie rozpylana na pole nierównomiernie. Może to prowadzić do poparzenia roślin, jeśli używane są końcówki o dużej kroplistości.

Przyczyny zużycia i uszkodzeń dysz

Problem z dyszami może pojawić się również, jeśli nie będziemy należycie dbali o ich czystość; wówczas łatwo będą one ulegać zapychaniu. Najczęstszą przyczyną niedrożności rozpylaczy są zaschnięte resztki oprysków czy zanieczyszczenia występujące w wodzie i na trasie przejazdu opryskiwaczem. Osad z chemikaliów, kurz, błoto oraz inne zanieczyszczenia pochodzące z wody zbierają się na dyszach. Kiedy nieumyty opryskiwacz zostawiamy na słońcu, takie resztki zasychają zarówno w środku, jak i na zewnątrz końcówek i trudno je wówczas usunąć. Aby uniknąć takiej sytuacji, lepiej zdejmować dysze i przechowywać je w wiaderku z wodą, wtedy nie trzeba ich za każdym razem czyścić.

Problemem może okazać się również sam montaż rozpylaczy, który wymaga precyzji i uwagi. Jeżeli nie jesteśmy pewni, w jaki sposób należy to zrobić, by nie uszkodzić delikatnych elementów, warto poszukać w sieci filmików bądź slajderów instruktażowych.

Materiały wykonania dysz i ich trwałość

Dostępne na rynku dysze zrobione są z różnych materiałów, które w dużym stopniu przesądzają o ich trwałości:

• stali nierdzewnej,
• stali nierdzewnej hartowanej,
• polimeru,
• ceramiki,
• oraz z coraz mniej popularnego mosiądzu, który jest najmniej trwały.

Najlepsze są dysze zrobione ze stali szlachetnej zwykłej lub hartowanej. Ceramika jest krucha i łatwo ulega uszkodzeniom przy zderzeniach belki na polu nawet z niewielką przeszkodą. Ponadto, pozostawiona w opryskiwaczu w czasie przymrozku najczęściej zostaje zniszczona, a przy czyszczeniu ulega uszkodzeniu i łatwo zachodzi kamieniem. Istnieją również typy dysz ze specjalnego wielocząsteczkowego polimeru o podwyższonej trwałości. Są to niedrogie dysze, lecz klienci często źle je eksploatują - największym błędem jest pozostawienie dysz w opryskiwaczu w pełnym słońcu na powietrzu w okresie letnim, co je niszczy.

Wybór dysz a specyfika zabiegu i warunki polowe

Mając na uwadze tak duży wybór końcówek, najlepiej przy podejmowaniu decyzji kierować się dostosowaniem ich do potrzeb swojego gospodarstwa. Dobrze jest mieć zatem przynajmniej 2-3 komplety różnych dysz, które pozwolą na najlepszy dobór zarówno ilości cieczy roboczej, jak i wielkości kropli potrzebnych przy danym zabiegu. Mniejsze gospodarstwa często inwestują raczej w komplet dysz uniwersalnych.

Typy dysz a rodzaj preparatu i cel oprysku

Najważniejsze przy doborze dysz jest uwzględnienie preparatów, które będziemy nimi aplikować. Ma to szczególne znaczenie przy końcowym efekcie, czyli odpowiednim pokryciu pola. Aby zapewnić jak najlepsze pokrycie roślin przy oprysku, pamiętajmy, żeby dobierać dysze pod kątem stosowanych środków. Najdokładniej muszą być pokryte rośliny, na które aplikujemy herbicydy o działaniu parzącym, insektycydy i fungicydy. Natomiast tej dokładności nie wymaga aplikacja substancji aktywnych, które będą się przemieszczać w roślinie. Warto zatem zapamiętać, że aby dobrze pokryć pole, musimy albo zwiększyć ilość cieczy, którą wylewamy na 1 ha, albo zmniejszyć wielkość kropli.

• Herbicydy kontaktowe (np. glifosat czy środki przedwschodowe) wymagają bardzo dobrego pokrycia powierzchni liści lub gleby. Najlepiej sprawdzają się tu dysze płasko- i dwustrumieniowe o drobnej kropli, które zapewniają równomierne rozprowadzenie cieczy.
• W zabiegach przeciwko chorobom grzybowym oraz szkodnikom roślin ważne jest dotarcie cieczy roboczej w głąb łanu lub na spodnią stronę liści. Dlatego dobrze sprawdzają się dysze dwustrumieniowe, które rozpylają ciecz zarówno do przodu, jak i do tyłu, umożliwiając lepsze pokrycie rośliny z różnych stron.
• Coraz częściej stosuje się niskie dawki cieczy roboczej (np. 100-150 l/ha), szczególnie w rolnictwie precyzyjnym. W takich warunkach niezbędne są dysze o wysokiej jakości rozpylania i bardzo dokładnym rozkładzie poprzecznym.

Dobór dysz do warunków atmosferycznych

Warunki atmosferyczne, w szczególności prędkość wiatru, temperatura i wilgotność powietrza, powinny mieć istotny wpływ na wybór rodzaju dyszy. Przy większym wietrze należy stosować dysze generujące większe krople - inżektorowe. Dysze eżektorowe, które są szczególnie polecane przy opryskach przeprowadzanych w czasie wietrznej pogody, będą dobrze spełniały swoją funkcję tylko wtedy, kiedy do zbiornika nalejemy miękką wodę, dlatego w tym przypadku wskazane jest używanie preparatów do jej zmiękczania, co wiąże się z dodatkowymi kosztami.

Ekonomia i jakość - zamienniki czy oryginały?

Odpowiedź na pytanie, czy postawić na tańsze zamienniki czy oryginalne produkty, nie jest prosta, gdy weźmiemy pod uwagę cenę. Jednak rolnika powinna przekonać przede wszystkim cena środków ochrony roślin. Przy wysokich kosztach ponoszonych na opryski oszczędność na końcówkach może się zwyczajnie nie opłacać, jeśli ten sam oprysk będziemy musieli przeprowadzić jeszcze raz lub zniszczymy rośliny. Dlatego sprawne i dobrze dobrane dysze w opryskiwaczu to przede wszystkim pewność właściwej aplikacji preparatu.

Wiele firm ma w swojej ofercie również zamienniki, jednak ich trwałość rzadko daje się porównać z oryginałem. Zamienniki często charakteryzują się mniejszą precyzją oprysku. Jeśli natomiast chodzi o rodzaj dysz, klienci najchętniej kupują polimerowe dysze typu Turbo ze względu na bardzo korzystną cenę w stosunku do trwałości. Fenomen tego typu dysz o pojedynczym lub podwójnym strumieniu polega na tym, że zarówno dysze napowietrzane, jak i zwykłe mają wszystkie przekroje okrągłe i nie zatykają się tak jak inne oraz nie ścierają się tak szybko jak tradycyjne dysze szczelinowe. W rezultacie za cenę od 15 do 20 zł za pojedynczą dyszę otrzymują produkt, który wymieniają po długim czasie.

Nowoczesne technologie w opryskiwaczach sadowniczych

Współczesne rolnictwo wymaga coraz większej precyzji, efektywności i troski o środowisko. Nowoczesne dysze do opryskiwaczy znacząco redukują znoszenie cieczy roboczej, co jest kluczowe dla ochrony środowiska.

Ochrona środowiska i precyzja oprysku

Zastosowanie certyfikowanych rozpylaczy, takich jak modele Lechler IDKN 12.0-03, pozwala na ograniczenie znoszenia cieczy roboczej nawet o 75% przy odpowiednim ciśnieniu roboczym. Co więcej, innowacyjne systemy, takie jak AmaSelect firmy Amazone, umożliwiają indywidualne sterowanie rozpylaczami, co zwiększa precyzję aplikacji i minimalizuje ryzyko skażenia środowiska. Nowe regulacje unijne promują technologie ograniczające znoszenie, oferując dofinansowania dla maszyn spełniających określone kryteria. W rezultacie, rolnicy inwestujący w zaawansowane technologie opryskiwania nie tylko zwiększają efektywność zabiegów, ale także przyczyniają się do ochrony środowiska naturalnego. Automatyczna regulacja wielkości kropli pozwala lepiej dopasować oprysk do pogody, a nowoczesne dysze ograniczają straty cieczy roboczej, obniżając koszty ochrony roślin.

Znaczenie kalkulatorów i kalibracji

Dostępne są kalkulatory, które pozwalają dobrać wielkość rozpylaczy oraz ciśnienia roboczego w zależności od dawki cieczy, prędkości roboczej, ilości i typu rozpylaczy oraz szerokości międzyrzędzi w sadzie. Po wprowadzeniu danych i wyborze typu rozpylaczy, kalkulator generuje wartości ciśnienia roboczego dla szeregu rozpylaczy. Zaleca się wybrać ciśnienie robocze z przedziału od 8 do 15 bar, choć generowany zakres rozpylaczy obejmuje ciśnienia od 3 do 20 bar. Niestety opisane powyżej metody są metodami przybliżonymi. Wraz z upływem czasu zmienia się charakterystyka rozpylaczy i dlatego, chcąc uzyskiwać dokładnie założone dawki, należy wykonywać regularną kalibrację. Nawet najlepsze dysze nie spełnią swojego zadania, jeśli opryskiwacz nie będzie odpowiednio skalibrowany. Regularne sprawdzanie wydatku cieczy, ciśnienia roboczego oraz stanu zużycia dysz to podstawa skutecznego i bezpiecznego oprysku.

Rola przystawki powietrznej w opryskiwaczach sadowniczych

Kluczowe znaczenie w opryskiwaczach sadowniczych ma budowa przystawki i rozkład powietrza "wylatującego" z niej. Rozpylacze nie odpowiadają bezpośrednio za penetrację korony drzew; za to odpowiada strumień powietrza, czyli budowa i regulacja przystawki. Ważne jest doregulowanie przystawki (jeśli to możliwe) i odpowiedni dobór prędkości wentylatora do prędkości przejazdu i szerokości drzew. Chodzi o to, żeby oprysk docierał wszędzie, ale nie przedmuchiwał. Jeśli będzie za mało powietrza, to zarówno "drobna", jak i "gruba mgiełka" nie doleci do celu. Co do samego typu rozpylaczy, warto zastosować po dwa górne rozpylacze inżektorowe, ponieważ znacznie spadają wtedy straty oprysku. Okazuje się to skuteczne, co jest poparte doświadczeniami, a nie tylko opiniami sprzedawców. W grubsze krople powinni celować posiadacze opryskiwaczy z kiepską przystawką, która daje nierównomierny strumień powietrza. Warto jednak zauważyć, że na etykietach wielu środków ochrony znajdziemy informację: zalecane opryskiwanie: drobnokropliste.

tags: #opryskiwacz #sadowniczy #ilosc #dysz