Historia polskiej motoryzacji i rolnictwa jest nierozerwalnie związana z marką Ursus. Od momentu założenia fabryki w 1893 roku, aż po seryjną produkcję pierwszych traktorów, przedsiębiorstwo to odegrało kluczową rolę w mechanizacji polskiej wsi.
Początki Fabryki Ursus i narodziny motoryzacji w Polsce
Opowieść o polskich ciągnikach rozpoczyna się w 1893 roku w Warszawie, gdzie trzech inżynierów (Ludwik Rossman, Kazimierz Matecki, Emil Schönfeld) oraz czterech przedsiębiorców (Stanisław Rostkowski, Aleksander Radzikowski, Karol Strassburger i Ludwik Fijałkowski) powołało do życia Towarzystwo Udziałowe Specyalnej Fabryki Armatur. Założyciele wykorzystali jako kapitał początkowy pieniądze przeznaczone na posagi ich siedmiu córek, co upamiętniał symbol „P7P”, oznaczający „Posag 7 Panien” wytłaczany na produktach. Firma zajmowała się początkowo produkcją armatur dla przemysłu cukrowniczego, spożywczego, gorzelniczego, a także wodociągowych i hydrantów przeciwpożarowych.
W 1902 roku akcjonariusze postanowili rozszerzyć produkcję o silniki spalinowe i zmienili nazwę fabryki na Towarzystwo Udziałowe Specyalnej Fabryki Armatur i Motorów URSUS. Nazwa ta wiązała się z popularnością powieści Henryka Sienkiewicza „Quo Vadis”, w której Ursus jest symbolem siły. Znak P7P zastąpiono nazwą handlową URSUS.
W 1910 roku fabryka URSUS została przeniesiona na Wolę, na ulicę Skierniewicką, gdzie zwiększono produkcję o ofertę stacjonarnych silników spalinowych. Jeszcze na Siennej produkowano średnioprężne silniki dwu- i czterosuwowe z zapłonem od gruszy żarowej, zasilane ciężkim paliwem i spirytusem, o mocy od 5 do 60 KM. Na Woli podstawą cyklu produkcyjnego były ciężkie, duże silniki o mocy 450-600 KM, przeznaczone również na eksport do carskiej Rosji.
Pierwszą próbę konstrukcji polskiego ciągnika rolniczego podjął Karol Taylor, profesor Politechniki Warszawskiej. W 1918 roku gotowy był jego prototyp nowej maszyny, jednak wojna i kłopoty finansowe spółki nie sprzyjały wdrażaniu nowości. W 1920 roku firma przekształciła się w Fabrykę Silników i Traktorów URSUS.
Pierwszy polski ciągnik seryjny - „Ciągówka” (1922)
Pierwszy polski traktor produkowany seryjnie wdrożono do produkcji w 1922 roku. Nazwano go „ciągówką” i oparto go przede wszystkim na amerykańskich ciągnikach marki Titan, które wówczas stały się całkiem popularne na polskim rynku. Ciągnik trochę czerpał też z idei prototypu Karola Taylora z 1918 roku. Traktor ten pokazano na warszawskich oraz lwowskich targach, gdzie cieszył się dobrymi opiniami.
Była to maszyna o konstrukcji wzorowanej na amerykańskim ciągniku "Titan" z poziomym, dwucylindrowym silnikiem naftowym o mocy 25 KM. Napęd z silnika przekazywany był na tylną oś za pomocą przekładni łańcuchowej. Traktor był w stanie pociągnąć pług o trzech skibach. Rozpoczęcie produkcji polskiej wersji Titana można uznać za początek nie tylko polskiej produkcji traktorów, ale w ogóle za genezę polskiego przemysłu motoryzacyjnego. W latach 1922-1927 wyprodukowano 100 egzemplarzy tego modelu.
Do dziś przetrwał tylko jeden egzemplarz „Ciągówki”, który do fabryki przekazał Stanisław Rakowski. Jedyna zachowana Ciągówka w całej okazałości należy w tej chwili do Narodowego Muzeum Techniki.
Przełomowy model powojenny - Ursus C-325
Jednym z modeli, które stały się kultowe w historii Ursusa, jest ciągnik Ursus C-325, do dziś z powodzeniem używany nie tylko przez rolników, ale także przez pasjonatów. Jest to kultowy lekki ciągnik rolniczy, który był produkowany w latach 1959-1963, choć pierwszy model zaprezentowano już w 1957 roku. Łącznie do ostatniego roku produkcji zakład opuściło aż 26 282 ciągników tego typu.
Charakterystyka i dane techniczne Ursusa C-325
Model C-325 to maszyna rolnicza wyposażona w wysokoprężny silnik S-312 z bezpośrednim wtryskiem paliwa, chłodzony cieczą, o pojemności 1810 cm³ i mocy 25 KM. Razem z obciążnikami Ursus C-325 ważył jedynie 1910 kg.
W czasach produkcji model ten wyróżniał się zastosowaniem nowoczesnych rozwiązań technicznych, które znacznie ułatwiały wykorzystanie ciągnika w praktyce. Były to między innymi:
- Zmienny rozstaw i prześwit kół
- Dociążenie tylnych kół
- Siłowa hydraulika z trzypunktowym układem zawieszenia
Historia powstania Ursusa C-325
Model C-325 powstał, kiedy okazało się, że możliwości unowocześniania jego poprzednika, czyli C-451, wyczerpały się. Zakład zmuszony był postawić na coś nowego, a do prac przystąpiono już w 1955 roku. Władzy zależało na całkowicie polskim ciągniku, dlatego prace konstrukcyjne zlecono dwóm konkurencyjnym zespołom: Biuru Konstrukcyjnemu ZM URSUS oraz Biuru Konstrukcyjnemu Ciągników i Silników Wysokoprężnych.
Pierwszy zespół zbudował prototyp ciągnika Ursus C-325, drugi zaś ciągnik Rola 25. Wygrał zespół tworzący C-325, a w 1960 roku badania prowadzone przez Instytut Modernizacji Rolnictwa wykazały, że Ursus C-325 był konkurencyjny w stosunku do ciągników czechosłowackich, niemieckich i angielskich. Stał się on protoplastą dla całej rodziny ciągników lekkich. Po okresie prężnej produkcji rozpoczęto prace nad produkcją silnika C-328, który funkcjonował jako zmodernizowana wersja C-325.
Kolejne unowocześnienia ogłoszono w 1967 roku, kiedy to pojawiła się kolejna wersja, czyli Ursus C-330. Model ten był produkowany aż do 1993 roku. Ciągnik Ursus C-325 charakteryzuje się nie tylko nowoczesnymi danymi technicznymi i ciekawą historią, ale również niesamowitym designem. Stąd do dziś jest jednym z najchętniej trzymanych ciągników rolniczych przez pasjonatów motoryzacji z lat 60. oraz fanów maszyn rolniczych z tamtych czasów.
Dostępność części zamiennych do Ursusa C-325
Ze względu na niesłabnącą popularność i długi okres eksploatacji, części zamienne do modelu Ursus C-325, a także do jego zmodernizowanych wersji (części do Ursus C-330), są nadal poszukiwane. Dziś, mimo że fabryka Ursus już nie istnieje, można je znaleźć w dobrych, sprawdzonych rolniczych sklepach internetowych. Warto porównać ceny w różnych miejscach, jednak najważniejsza jest jakość, aby nie uszkodzić maszyny rolniczej. Internetowe sklepy rolnicze oferują niemal wszystkie części do tych ciągników.
Ważny okres powojenny: Ursus C-45
Równolegle z rozwojem lekkich traktorów, ważnym kamieniem milowym w powojennej historii polskiego przemysłu rolniczego był Ursus C-45. Dokładnie 30 kwietnia 1947 roku z linii produkcyjnych Zakładów Mechanicznych „Ursus” zjechał pierwszy polski ciągnik powojenny - C-45. Wszystko zaczęło się od prac zespołu inż. Edwarda Habicha, który opracował dokumentację niemieckiego ciągnika Lanz Bulldog. Po wojnie wiele z tych urządzeń pozostało na polskich ziemiach, a w obliczu kapitulacji państwa niemieckiego wszystkie patenty uznano za nieważne.
Na przełomie zimy i wiosny 1947 roku rozpoczęły się prace nad prototypem pojazdu. Nowy traktor charakteryzował się dużą mocą (45 KM) oraz prostotą obsługi i budowy. Pojazd był produkowany do 1957 roku, a łącznie utworzono około 50 tysięcy egzemplarzy C-45. Traktor wysyłano także na eksport.