Pług talerzowy to maszyna rolnicza charakteryzująca się specyficzną budową i zasadą działania, która zapewnia mu przewagę w trudnych warunkach glebowych. Prezentowane są pługi talerzowe: 3, 4 oraz 5-skibowe. Pług przeznaczony jest przede wszystkim do uprawy nieużytków rolnych oraz prac leśnych. Doskonale sprawdza się na polach i łąkach kamienistych oraz zakorzenionych. Idealnie nadaje się do orki pod zalesienia, na powierzchniach zdominowanych przez krzewy, a także do robienia pasów przeciwpożarowych.
Podstawy działania pługa talerzowego
Elementem roboczym pługa talerzowego jest wycinek kuli nazywany talerzem, który podczas orki obraca się na skutek tarcia gleby o jego powierzchnię. W przeciwieństwie do tradycyjnych pługów lemieszowych, gdzie lemiesz stoi w miejscu, element roboczy pługa talerzowego - czyli talerz - obraca się. Ta cecha konstrukcyjna przynosi szereg korzyści. Przede wszystkim, talerz ma mniejsze opory pracy. Dodatkowo, talerze zużywają się mniej niż lemiesze, ponieważ długość ostrza talerza jest większa. Podczas pracy następuje również samoczynne ostrzenie talerza, co zwiększa jego trwałość i efektywność. Termin "skiba" odnosi się do wyoranego pasa ziemi.
Budowa pługa talerzowego
Pług talerzowy zbudowany jest z ramy wyposażonej w kozioł trzypunktowego układu zawieszenia, do której przymocowany jest na ramieniu napędzany hydraulicznie talerz. Pług dyskowy składa się z:
- ramy głównej, do której zamocowane są słupice z elementami roboczymi (talerzami),
- koła podporowego ustalającego głębokość orki,
- koła “bruzdowego” stabilizującego,
- ruchomego układu zawieszenia.
Do ramy stałej przymocowane jest wychylne ramię wraz talerzem roboczym. Talerz napędzany jest przez przekładnię zębatą silnikiem hydraulicznym. Kąt ustawienia talerza do kierunku jazdy może być regulowany, co pozwala na ustawienie szerokości wykonywanej bruzdy. Do ramy stałej przymocowana jest też rama ruchoma, na której mocowany może być pogłębiacz, siewnik do podszytów i płoza. Narzędziami roboczymi są lemiesze talerzowe zawieszane każdy indywidualnie jako wahacze wleczone i dociskane do podłoża teleskopem sprężynowym.
Ponadto pług wyposażony jest w koło polowe - z przodu, służące do regulacji głębokości pracy oraz koło bruzdowe - z tyłu, do równoważenia sił bocznych oddziałujących na ciągnik w czasie pracy pługa.
Pług z pogłębiaczem
Do tylnej części ramy przymocowana jest wychylnie rama pogłębiacza nożowego. W górnej części ramy połączone są ze sobą przy pomocy łańcucha, co pozwala pogłębiaczowi w przypadku napotkania przeszkody wygłębić się. W tylnej części ramy pogłębiacza zamocowany jest płóz, który stabilizuje głębokość pracy pogłębiacza i zagarnia wytworzoną bruzdę, aby ograniczyć parowanie wody. Pług wyposażony w pogłębiacz służy do kompleksowej uprawy gleby przed nasadzeniami. Łączy on w sobie zalety pługa aktywnego oraz uprawy gleby pogłębiaczem. Kształt bruzdy jest nieckowaty, a jego dno poszarpane i spulchnione na głębokość ok. 4 cm. Po zdemontowaniu pogłębiacza i zmianie położenia przekładni, pługiem tym można również naorywać wałki na powierzchniach okresowo podmokłych.
Zastosowanie i przewaga pługów talerzowych
Pługi talerzowe są szczególnie cenione za swoją zdolność do pracy w wymagających warunkach. Przeznaczone są do orki gleb ciężkich, przesuszonych, zakamienionych, a także rowów leśnych i nieużytków. Doskonale radzą sobie z orką gleb z dużą ilością resztek pożniwnych na powierzchni oraz przy orce gleb kleistych, na których tradycyjne pługi korpusowe często osiągają kres swoich możliwości. Są także idealne do orki gleb zadarnionych, z dużą ilością korzeni, na przykład po usuniętych drzewach. Elementy robocze pługa talerzowego łatwiej przecinają korzenie niż pługi lemieszowe, a natrafiając na przeszkodę (korzeń, kamień), przetaczają się po niej. Na glebach ciężkich pług talerzowy zalepia się wolniej niż pług lemieszowy, co przekłada się na bardziej efektywną pracę.
PŁUG P5T pracuje jako urządzenie zawieszane na trójpunktowym układzie zawieszenia typowych ciągników rolniczych kl. Przy kolejnych okresowych mineralizacjach tego samego pasa pożądany jest przejazd w przeciwnych kierunkach.
Pług talerzowy zawieszany pracujący w polu
Polskie pługi talerzowe dawniej: Modele PTz-3 i PTc-5
W historii polskiego rolnictwa pługi talerzowe odgrywały znaczącą rolę. W latach 70. XX wieku w Polsce produkowano różne pługi talerzowe, a jednym z najbardziej znanych był trzyskibowy PTz-3. Pług ten był przeznaczony do orki na glebach lekkich, średnich i ciężkich. Szczególnie dobrze sprawdzał się w uprawie gleb pokrytych dużą ilością resztek roślinnych oraz gleb zwięzłych i silnie próchniczych, które zwykle zalepiają zwykłe pługi. Pług PTz-3 był przystosowany do pracy z ciągnikami Ursus C451 (z podnośnikiem) i Zetor Major.
Drugim polskim pługiem talerzowym był PTc-5, służący do orki ziem ciężkich, twardych, zleżałych, zasuszonych lub lepiących się przy oraniu. Mógł być również stosowany do uprawy roli po wykarczowanych lasach lub krzewach. Współpracował z ciągnikami takimi jak DT-54, DT-413, Zetor 50 Super oraz Mazur D50. Obydwa pługi, PTz-3 i PTc-5, produkowano w Słupskiej Fabryce Narzędzi Rolniczych. Pługi te często służyły do orania łąk i nieużytków, a orka tych ostatnich w latach 1950-1956 była nawet ponoć obowiązkowa i trzeba było ją wykonywać co roku.
Współczesne rozwiązania: Pług Talerzowy Bomet Lepus
Polska firma Bomet oferuje współczesne pługi talerzowe, takie jak seria Lepus. Maszyna ta jest wyposażona w trójpunktowy układ zawieszenia kat. II, połączony ruchomo z ramą, co pozwala na regulację szerokości pierwszej skiby. Pługi Lepus mają budowę modułową, co oznacza, że posiadają te same elementy budowy, a do ramy głównej przykręcane są słupice, do których z kolei mocowane są korpusy robocze. Elementy robocze to jeden talerz o średnicy 66 cm, wykonany ze stali borowej.
Dane techniczne pługa Bomet Lepus:
- Szerokość robocza: Pługi zawieszane Bomet Lepus są dostępne w wariantach 2-, 3- i 4-talerzowych, oferując szerokość pracy odpowiednio 0,6 m, 0,9 m i 1,2 m.
- Głębokość pracy: Pług Lepus może pracować do 25 cm głębokości.
- Koło podporowe: Wyposażony jest w stalowe koło podporowe o średnicy 480 mm i szerokości 165 mm, które służy do ustalania głębokości roboczej.
W pługach Lepus kąt natarcia talerzy można zmieniać skokowo, natomiast kąt pochylenia talerzy reguluje się bezstopniowo poprzez śrubę regulacyjną. Pługi te sprawdzają się na każdym rodzaju gleb, w tym na glebach zakamienionych, z dużą ilością resztek pożniwnych oraz na glebach kleistych. Według firmy Bomet, większość sprzedanych pługów Lepus trafiła na rynek afrykański, gdzie cieszą się dużą popularnością. Część maszyn została również zakupiona przez rolników z Włoch i Hiszpanii.
Specjalistyczne pługi talerzowe dla leśnictwa
Pługi talerzowe znajdują zastosowanie także w leśnictwie, na przykład do przygotowania szkółek leśnych. Specjalistyczny pług talerzowy do wyorywania pasów, przeznaczony do mechanizacji prac leśnych, składa się z ramy stałej mocowanej na trójpunktowym układzie zaczepienia ciągnika. Do ramy stałej przymocowane jest wychylne ramię wraz z talerzem roboczym. Talerz ten jest napędzany przez przekładnię zębatą silnikiem hydraulicznym. Kąt ustawienia talerza do kierunku jazdy może być regulowany, co pozwala na ustawienie szerokości wykonywanej bruzdy. (Prof. Więsik J., Aniszewska M. 2011. Urządzenia techniczne w produkcji leśnej. Tom 1. Urządzenia do hodowli i ochrony lasu. Wydawnictwo SGGW).