Pług 5-skibowy z zabezpieczeniem hydraulicznym stanowi najcięższą wersję wśród urządzeń tej kategorii oferowanych przez markę Metal-Fach. Jest to maszyna charakteryzująca się znaczną masą - 2050 kg - i wymaga do pracy ciągnika o mocy co najmniej 175 KM. Standardowe wyposażenie obejmuje siłowniki samopoziomujące, odkładnicę typu H4S helokidalną o wymiarach 950 mm na 350 mm, dwa złącza hydrauliczne, regulowaną szerokość orki oraz stalową ramę. Koło głębokości orki ma parametry 10.0/80-12,5 10PR. Belki pługa i średnica śruby obrotu wynoszą 120 mm, a korpusy rozmieszczone są co 950 mm. W standardzie znajdują się lemiesze o wymiarach 170 mm na 585 mm oraz dłuta 310 mm na 70 mm. Istnieje możliwość doposażenia maszyny w dodatkowe elementy, takie jak odkładnica typu C5 cylindryczna czy koło wielofunkcyjne w rozmiarze 320/60-12.
Podstawy Działania Pługa Talerzowego
Pług talerzowy to maszyna rolnicza o specyficznej budowie i zasadzie działania, która zapewnia mu przewagę w trudnych warunkach glebowych. Kluczowym elementem roboczym jest talerz, będący wycinkiem kuli, który podczas orki obraca się na skutek tarcia gleby o jego powierzchnię. W przeciwieństwie do tradycyjnych pługów lemieszowych, gdzie lemiesz pozostaje nieruchomy, obracający się talerz generuje mniejsze opory pracy. Dodatkowo, talerze zużywają się wolniej niż lemiesze ze względu na większą długość ostrza i ulegają samoczynnemu ostrzeniu, co zwiększa ich trwałość i efektywność.
Termin "skiba" odnosi się do wyoranego pasa ziemi. W przypadku pługa talerzowego, jego zdolność do obracania się pozwala na efektywniejsze przecięcie resztek pożniwnych i korzeni.
Zastosowanie i Przewaga Pługów Talerzowych
Pługi talerzowe są szczególnie cenione za swoją zdolność do pracy w wymagających warunkach. Doskonale sprawdzają się przy orce gleb ciężkich, przesuszonych, zakamienionych, a także przy pracy w rowach leśnych i na nieużytkach. Są niezastąpione tam, gdzie gleba jest uboga w wodę, ma dużą zawartość kamieni, lub jest silnie zbita.
Szczególnie skuteczne są przy orce gleb z dużą ilością resztek pożniwnych, takich jak ścierniska, a także gleb kleistych, na których tradycyjne pługi korpusowe często napotykają trudności. Nadają się również do orki gleb zadarnionych, z obecnością korzeni, na przykład po usunięciu drzew czy krzewów. Elementy robocze pługa talerzowego łatwiej przecinają korzenie niż te w pługach lemieszowych, a w przypadku napotkania na przeszkodę (korzeń, kamień), talerz przetacza się po niej, minimalizując ryzyko uszkodzenia.
Na glebach ciężkich pług talerzowy charakteryzuje się wolniejszym zalepianiem w porównaniu do pługa lemieszowego, co przekłada się na bardziej efektywną i nieprzerwaną pracę.
Ewolucja Polskich Pługów Talerzowych: Od PTz-3 i PTc-5 do Współczesnych Rozwiązań
W historii polskiego rolnictwa pługi talerzowe odegrały znaczącą rolę. W latach 70. XX wieku produkowano w Polsce modele takie jak trzyskibowy PTz-3, przeznaczony do orki na glebach lekkich, średnich i ciężkich. Szczególnie dobrze sprawdzał się w uprawie gleb pokrytych dużą ilością resztek roślinnych oraz gleb zwięzłych i silnie próchniczych. Pług PTz-3 był przystosowany do współpracy z ciągnikami Ursus C451 (z podnośnikiem) i Zetor Major.
Drugim istotnym modelem był PTc-5, przeznaczony do orki ziem ciężkich, twardych, zleżałych, zasuszonych lub lepiących się. Mógł być również stosowany do uprawy roli po wykarczowanych lasach lub krzewach. Współpracował z ciągnikami takimi jak DT-54, DT-413, Zetor 50 Super oraz Mazur D50. Oba modele, PTz-3 i PTc-5, były produkowane w Słupskiej Fabryce Narzędzi Rolniczych. Pługi te często służyły do orania łąk i nieużytków, a orka tych ostatnich w latach 1950-1956 była nawet ponoć obowiązkowa i wymagała wykonywania co roku.
Współczesne Rozwiązania: Pługi Talerzowe od Bomet i Innych Producentów
Polska firma Bomet oferuje współczesne pługi talerzowe, w tym serię Lepus. Maszyny te posiadają trójpunktowy układ zawieszenia kategorii II, połączony ruchomo z ramą, co umożliwia regulację szerokości pierwszej skiby. Pługi Lepus charakteryzują się budową modułową - do ramy głównej przykręcane są słupice, do których mocowane są korpusy robocze. Wyposażone są w talerze o średnicy 66 cm, wykonane ze stali borowej. Dostępne są w wariantach 2-, 3- i 4-talerzowych, oferując szerokość pracy odpowiednio 0,6 m, 0,9 m i 1,2 m. Głębokość pracy może sięgać 25 cm. Pługi te są wyposażone w stalowe koło podporowe o średnicy 480 mm i szerokości 165 mm, służące do ustalania głębokości roboczej.
W pługach Lepus kąt natarcia talerzy można zmieniać skokowo, a kąt pochylenia - bezstopniowo za pomocą śruby regulacyjnej. Są to maszyny uniwersalne, sprawdzające się na każdym rodzaju gleb, w tym zakamienionych, z dużą ilością resztek pożniwnych i glebach kleistych. Według firmy Bomet, większość sprzedanych pługów Lepus trafiła na rynek afrykański, ciesząc się tam dużą popularnością, a część maszyn nabyły również gospodarstwa we Włoszech i Hiszpanii.
Pług obracalny Leo (0,34 - 0,42 - 0,50 m) / Reversible plough Leo (0,34 - 0,42 - 0,50 m)
Specjalistyczne Pługi Talerzowe dla Leśnictwa
Pługi talerzowe znajdują zastosowanie również w leśnictwie, na przykład przy przygotowaniu szkółek leśnych. Specjalistyczny pług talerzowy do wyorywania pasów, przeznaczony do mechanizacji prac leśnych, składa się z ramy stałej mocowanej na trójpunktowym układzie zaczepienia ciągnika. Do ramy przymocowane jest wychylne ramię z talerzem roboczym, napędzanym przez przekładnię zębatą i silnik hydrauliczny. Kąt ustawienia talerza względem kierunku jazdy można regulować, co pozwala na precyzyjne ustalenie szerokości wykonywanej bruzdy.
Oferta Producentów Pługów z Opcją Piątego Korpusu ("4+")
Na rynku polskim najpopularniejszą wielkością pługów są wersje 4-skibowe. Jednak w perspektywie rozwoju gospodarstwa, dobrym rozwiązaniem jest model "4+", oferujący możliwość montażu piątego korpusu. Pługi czteroskibowe zawdzięczają swoją popularność możliwości współpracy z ciągnikami o średniej mocy.
Agro-Masz
Firma Agro-Masz oferuje 4 modele pługów typu "4+", które różnią się rodzajem zabezpieczenia. Dostępne są wersje z zabezpieczeniem zrywalnym, sprężynowym, resorowym i hydraulicznym. Nie ma możliwości zakupu wersji "4+" bez piątego korpusu. Pługi te oparte są na ramie 140x140 mm, którą można obracać za pomocą zwykłego siłownika lub siłownika z pamięcią, umożliwiającego automatyczny powrót do wcześniej ustawionej pozycji. Wersje z 85-centymetrowym rozstawem elementów płużnych mogą być wyposażone w siłownik liniowania, ułatwiający obrót długiego pługa i jego transport. Przed obrotem siłownik "prostuje" ramę, redukując przeciążenia ciągnika i pługa. Wartym uwagi jest koło podporowe dostępne w rozmiarach 10.0/80R12 i 26x12.00-12, które może być zamocowane z tyłu lub z boku i posiada amortyzację. Interesującą opcją jest obrotnica Pro, wykonana z jednego kawałka stali bez spoin, co zapewnia jej wysoką wytrzymałość i polecana jest do pracy na najcięższych glebach.
Amazone
W ofercie firmy Amazone znajdują się trzy modele pługów: Cayros XMS, Cayros XS oraz Cayros XS pro. Podstawową różnicą między nimi jest średnica osi obrotu obrotnicy: 100 mm w modelu XMS i 120 mm w modelach XS i XS pro. Wszystkie te pługi mogą być wyposażone w zabezpieczenie hydrauliczne lub na sworzeń ścinany. Kwestią wyboru jest również sposób regulacji szerokości roboczej: wersja manualna oferuje 4 szerokości (od 36 do 48 cm), natomiast wersja hydrauliczna zapewnia większy zakres regulacji - od 32 do 52 cm w Cayros XMS i do 55 cm w pozostałych modelach.
Gregoire Besson
Firma Gregoire Besson stosuje w swoich pługach podobne rozwiązania co konkurenci, kładąc nacisk na prostotę. Zabezpieczenie przeciążeniowe może stanowić śruba ścinana lub amortyzator hydrauliczny. W przypadku bezpiecznika ścinanego, standardowo jedna śruba przypada na jedną parę korpusów, co powoduje odchylenie się całego zespołu podwójnego korpusu przy napotkaniu kamienia. W przypadku zabezpieczenia non stop z amortyzatorami hydraulicznymi, dostępne są różne wersje. Firma nie narzuca jednego rozwiązania.
Kuhn
Każdy 4-skibowy pług marki Kuhn występuje w wersji umożliwiającej podłączenie piątego korpusu. Dostępne są modele z ramami o profilach 100x100, 120x120 i 150x150 mm. Najlżejsza wersja ma prześwit pod ramą wynoszący 70 cm, średnia - 75 cm, a najcięższa - 80 cm. Korpusy pługów Kuhn dostępne są z zabezpieczeniem śrubowym lub z amortyzatorami hydraulicznymi. Wyróżniającym rozwiązaniem w zabezpieczeniu śrubowym jest jego mocowanie równolegle do działającej siły, co zapobiega deformacji otworu śruby. W przypadku zabezpieczenia hydraulicznego, siła wyzwalająca jest regulowana w przedziale od 600 do 1300 kg, z możliwością zwiększenia do 2500 kg dzięki systemowi Maxibar. Dostępny jest również system Varibar, pozwalający na regulację siły wyzwalającej z kabiny ciągnika.
Kverneland
W ofercie Kverneland znajduje się 7 modeli pługów w wersji "4+". Trzy modele z serii 150 wyposażone są w ramę 150x150 mm i obrotnicę "150" z osią obrotu o średnicy 110 mm. Najprostszy model, 150 B, ma zabezpieczenie na kołki ścinane i skokową regulację szerokości orki w zakresie 35-50 cm. Producent oferuje również pługi z mocniejszymi obrotnicami i innymi profilami ramy. Modele ES/LS, ED/LD oraz EG/LB wyposażone są w głowicę "200" z osią obrotu 120 mm, a niektóre z nich mogą mieć oś obrotu o średnicy 150 mm (symbol "300"). Kverneland stosuje specjalną obróbkę termiczną korpusów, zapewniającą twardą, odporną na ścieranie powierzchnię zewnętrzną i elastyczny rdzeń. W pługach LD-HD zastosowano system Vibromat, który współpracuje ze śrubami ścinanymi jako pierwsza linia ochrony przed nadmiernym obciążeniem.
Bardzo interesującym modelem jest 2500 i-Plough, oparty na ramie 120x200 mm z prześwitem 80 cm i głowicą "280". Korpusy pracują z bezstopniowo regulowaną szerokością od 30 do 60 cm, a zmiana tego parametru i wielu innych funkcji odbywa się z kabiny ciągnika za pomocą terminala ISOBUS lub komputera IsoMatch Tellus. Ciekawostką mechaniczną jest możliwość zastąpienia koła podporowego gąsienicą o wymiarach 65 x 30 cm, idealną w grząskich warunkach.
Överum / New Holland
Pod marką Överum pługi typu "4+" to modele CX i EX, którym odpowiadają pługi PM i PX z logo New Holland. Pługi Överum CX mają głowicę o średnicy osi obrotu 125 lub 150 mm. Dostępne są wersje z zabezpieczeniem na kołki ścinane oraz z amortyzatorami hydraulicznymi. Seria Vari Flex oferuje hydraulicznie regulowaną szerokość roboczą, a seria Xcelsior - ręcznie regulowaną.
Metal-Fach
Firma Metal-Fach, podobnie jak Agro-Masz, nie oferuje pługów "4+", a jedynie "4+1", co oznacza, że piąty korpus jest montowany fabrycznie i można go w razie potrzeby odkręcić. Model U061/1 dostępny jest w wersji z zabezpieczeniem śrubowym oraz hydraulicznym. Standardowo pług jest wyposażony w siłownik prostujący ramę podczas obrotu. Zarówno bok kwadratowego przekroju ramy, jak i średnica osi obrotu pługa mają rozmiar 120 mm. Prześwit pod ramą wynosi 80 cm, a korpusy są oddalone od siebie o 95 cm.
Pöttinger
Oferta firmy Pöttinger obejmuje aż 13 modeli pługów "4+", różniących się parametrami wytrzymałościowymi i wyposażeniem. Pługi serii Servo 35 opierają się na ramie 120x120 mm, a serii Servo 45 - na ramie 140x140 mm. W obu przypadkach dostępne są dwa rozstawy korpusów: 95 i 102 cm. Pługi występują w wersji z zabezpieczeniem ścinanym i hydraulicznym. Regulacja szerokości roboczej odbywa się skokowo (ręcznie) lub bezstopniowo (hydraulicznie), co jest powiązane z rozstawem korpusów. Przy rozstawie 95 cm można uzyskać szerokości od 30 do 50 cm (ręcznie co 5 cm) lub od 30 do 49 cm (hydraulicznie). Ciekawym rozwiązaniem są szyny przykręcane w miejscach największych obciążeń ramy oraz lemiesz tnący.
Producent z Grudziądza (np. Stal-Tech)
Producent z Grudziądza oferuje 3 modele pługów obracalnych w wersji "4+": Ibis L, XM oraz XXL. W modelu Ibis L zastosowano połączenie obrotnicy z ramą za pomocą układu pantografu. Wszystkie modele dostępne są z trzema wersjami zabezpieczenia przeciążeniowego: bezpiecznikowe (na gleby z niewielką ilością kamieni), resorowe (na jednorodne gleby kamieniste) oraz hydrauliczne (na zakamienione gleby o zróżnicowanych warunkach). Pługi Ibis standardowo mają korpusy rozstawione co 90 cm, ale dostępne są także w wersji Plus (100 cm). Podobnie wysokość pod ramą: Ibis L i XM mają ramę 120x120 mm, a model XXL - ramę 140x140 mm.
Podsumowanie Oferty Różnych Producentów
Czteroskibowe pługi z możliwością domontowania dodatkowego korpusu są powszechnie dostępne na rynku. Jedynie Metal-Fach i Agro-Masz wymagają zakupu od razu także piątego korpusu, jednak ich konkurencyjne ceny mogą niwelować tę niedogodność. Wszyscy producenci pozwalają na swobodną konfigurację narzędzi płużnych, oferując wersje z ręczną lub hydrauliczną zmianą szerokości roboczej. Najtańsze wersje zazwyczaj wyposażone są w bezpieczniki ścinane, natomiast za dopłatą można zamówić zabezpieczenie typu non stop, najczęściej w postaci amortyzatorów hydraulicznych, które oferują dodatkowe korzyści, takie jak możliwość regulacji siły wyzwalającej i redukcja wibracji na kamienistych glebach.