Wóz asenizacyjny – wszechstronne zastosowanie i budowa

Wóz asenizacyjny to niezastąpiona maszyna rolnicza o szerokim spektrum zastosowań, która jest kluczowym elementem efektywnego zarządzania odpadami organicznymi w gospodarstwach rolnych. Odpowiada za pobieranie, transportowanie i rozlewanie cieczy potrzebnych w rolnictwie, w tym naturalnych nawozów, takich jak gnojówka czy gnojowica, na pola uprawne i pastwiska.

Definicja i zastosowanie wozów asenizacyjnych

Asenizacja to zabieg sanitarny polegający na pobieraniu płynnych nieczystości i ich przewożeniu do miejsc, w których mogą być stosowane jako nawóz. Jest to możliwe dzięki właściwościom gleby ulegającej samooczyszczaniu, jednak proces musi być ściśle kontrolowany i przeprowadzany z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. W rolnictwie asenizacja jest bardzo ważnym elementem gospodarki, zapewniając glebie żyzność, a rozwijającym się w niej roślinom - dostęp do niezbędnych składników odżywczych.

Pojazd asenizacyjny to pojazd ciężarowy (samochodowy, przyczepa lub naczepa), którego rolą jest wybieranie nieczystości ciekłych i ich przewożenie do miejsc do tego przeznaczonych, np. punktów zlewowych. Wóz asenizacyjny należy do pojazdów asenizacyjnych, ale także do maszyn rolniczych. W przeciwieństwie do szambiarek używanych w nieskanalizowanych skupiskach ludzkich, beczki asenizacyjne mają za zadanie pobieranie, transportowanie i rozlewanie gnojówki oraz gnojowicy na pola uprawne i pastwiska.

Gnojówka i gnojowica - naturalne nawozy

• Gnojówka, czyli przefermentowany mocz, to nawóz azotowo-potasowy praktycznie pozbawiony fosforu.
• Gnojowica jest natomiast przefermentowaną mieszaniną odchodów z dodatkiem wody.

Niezależnie od typu zastosowanego nawozu naturalnego, najistotniejsze jest skrupulatne przestrzeganie procedur. Pomimo swojej jednoznacznej nazwy, beczka asenizacyjna może być stosowana w różnych procesach niezbędnych w rolnictwie.

Wszechstronne możliwości wozu asenizacyjnego

Wóz asenizacyjny, będący rodzajem cysterny, służy między innymi do podlewania i nawożenia upraw. Nowocześniejsze modele dysponują mieszalnikami, pozwalającymi otrzymać optymalny skład i konsystencję nawozów.

• Transport i rozlewanie nawozów: Podstawowym zadaniem jest oczywiście transport gnojówki i gnojowicy na pola uprawne i ich rozlewanie.
• Podlewanie upraw: Dysponując beczkowozem, możemy również podlewać uprawy, gdy zachodzi taka potrzeba, podłączając go do deszczowni.
• Przewoźne poidło: Wóz asenizacyjny może również być przewoźnym poidłem do pojenia zwierząt przebywających na pastwiskach i użytkach.
• Transport wody pitnej: Może służyć do rozwożenia wody dla ludzi w razie awarii albo klęski naturalnej.

Budowa i zasada działania wozu asenizacyjnego

Wóz asenizacyjny ma postać cysterny (beczkowozu) o pojemności od kilku do kilkudziesięciu tysięcy litrów. Jest on wyposażony we własną pompę, dzięki której może samoczynnie pobierać wszelkiego rodzaju substancje płynne i półpłynne.

Kluczowe elementy konstrukcyjne

W zakresie budowy i funkcji pojazd asenizacyjny i wóz asenizacyjny są bardzo podobne. Ich głównym elementem jest zbiornik z otworem czerpalno-spustowym, zaworem i włazem. Do efektywnego czerpania potrzebny jest również wydajny kompresor.

• Zbiornik: Centralny punkt konstrukcji, cylindryczny, zabezpieczony cynkowaniem ogniowym dla przedłużenia żywotności i minimalizacji ryzyka wycieku.
• Pompa/Kompresor: Serce systemu, działa na zasadzie wytworzenia podciśnienia, kluczowe dla efektywnego napełniania i opróżniania zbiornika. Jej wydajność decyduje o szybkości procesu.
• System zaworów: Zawory odcinające czy wziernik umożliwiają precyzyjną kontrolę nad przepływem płynów, co jest istotne w fazie załadunku i rozładunku.
• Pokrywy zbiornika: Gwarantują łatwy dostęp do wnętrza dla czynności konserwacyjnych i kontrolnych.
• Przewody ciśnieniowe: Pełnią istotną funkcję w transporcie gnojowicy z pompy do zbiornika i odwrotnie. Ich wytrzymałość na wysokie ciśnienie i odporność na substancje chemiczne są kluczowe.
• Rozlewacz/Aplikator: Punkt końcowy konstrukcji, odpowiedzialny za dystrybucję nawozu. Umożliwia rozprowadzanie płynnego nawozu, co przekłada się na zwiększenie żyzności gleby i wspiera zdrowy rozwój upraw.

Systemy pompowania: próżniowe i przepływowe

Wóz asenizacyjny najczęściej wykorzystuje się do przetransportowania cieczy, potrzebnych w gospodarstwach rolniczych. Najczęściej stosowanym rozwiązaniem w wozach asenizacyjnych jest próżniowy system pompowania wyposażony w kompresor próżniowy. Producenci oferują także wozy asenizacyjne wyposażone w inne nowoczesne systemy pobierania i rozprowadzania cieczy.

Technologie napełniania zbiorników:

1. Zalewanie: Za pomocą stacjonarnych układów napełniania.
2. Pompowanie: Z wykorzystaniem pomp przepływowych lub próżniowych (kompresorów).

W niektórych modelach producenci połączyli pompę (kompresor) próżniową z pompą odśrodkową. Kompresor próżniowy jest wykorzystywany do napełniania i opróżniania zbiornika, natomiast odśrodkowy umożliwia opróżnianie beczki.

Wozy z próżniowym układem napełniania (kompresor)

W Polsce największą popularnością cieszą się wozy z próżniowym układem napełniania, czyli wyposażone w pompę próżniową - kompresor. W tym rozwiązaniu kompresor jest wykorzystywany zarówno do napełniania, jak i opróżniania zbiornika - poprzez wytwarzanie podciśnienia lub nadciśnienia w beczce. Na czas napełniania, poza wydajnością kompresora, wpływają: przekrój kanału dolotowego, gęstość gnojowicy czy głębokość, z jakiej jest ona zaciągana. Maszyny z kompresorem dobrze radzą sobie z pobieraniem cieczy ze zbiorników naziemnych lub poniżej poziomu gruntu, ale nie głębiej niż 2 m. Wraz ze wzrostem głębokości zbiornika spada prędkość napełniania, co może prowadzić do przegrzania i awarii kompresora.

Jeśli zatem mamy głębokie zbiorniki, warto rozważyć zakup wozu z pompą przepływową lub kompresorem, ale z dodatkowym akceleratorem. Pod tą nazwą kryje się najczęściej odśrodkowa, napędzana hydraulicznie pompa, którą producenci montują pomiędzy zbiornikiem wozu a wężem ssawnym. Zaletą akceleratora jest przede wszystkim wyższa wydajność napełniania zbiornika (nawet do 30 proc.), możliwość wypompowywania cieczy z większych głębokości oraz mniejsze spienianie, a zatem możliwość pełniejszego wypełniania wozu gnojowicą. Za doposażenie wozu próżniowego w akcelerator zapłacimy od kilku do kilkunastu tysięcy złotych.

Wozy z pompą przepływową

Większą wszechstronnością cechują się wozy z pompą przepływową. W tym przypadku podstawową zaletą jest możliwość wydajnego pompowania nawozu nawet z głębokości poniżej 5 m. Pompy przepływowe w rurze ssawnej wytwarzają ciśnienie nawet 10 razy większe niż kompresor. W przypadku tłoczenia zapewnia to wydajność nawet do 8 tys. l/min i możliwość współpracy z szerokimi aplikatorami, przy zapewnieniu równomiernego dozowania cieczy na całej szerokości pracy, np. 30-metrowego układu węży wleczonych. Dodatkowo na korzyść tego rozwiązania przemawia również ograniczenie pienienia, co skutkuje możliwością niemal 100-proc. wypełnienia zbiornika.

Wozy z pompami przepływowymi są dużo droższe od próżniowych. Ponadto w przeciwieństwie do kompresorów pompy przepływowe są narażone na szybsze zużycie i uszkodzenie przez ciała obce, ponieważ mają bezpośredni kontakt z cieczą.

Rodzaje zbiorników: stalowe vs. z tworzywa sztucznego

Wśród oferowanych na rynku wozów asenizacyjnych spotkamy konstrukcje z dwoma typami zbiorników: stalowymi i wykonanymi z tworzywa sztucznego.

Zbiorniki stalowe

Stalowe zbiorniki stanowią zdecydowaną większość i są z reguły wykonane z blachy o grubości od 4 do 8 mm. Generalnie im grubsze ścianki, tym większa trwałość i odporność na odkształcenia. Na trwałość konstrukcji wpływają również przegrody, zwane potocznie falochronami (od 1 do 4 w zależności od pojemności), które dodatkowo wzmacniają konstrukcję zbiornika i poprawiają stabilność pojazdu podczas przewożenia gnojowicy. Najlepiej, jeśli falochrony są wspawane w konstrukcję beczki i wspólnie z nią cynkowane.

Zbiorniki stalowe cieszą się bardzo dużą popularnością, ponieważ są trwałe i mało podatne na uszkodzenia mechaniczne. Ogromne znaczenie ma sposób zabezpieczenia beczki przed korozją. Najbardziej rozpowszechnioną metodą jest cynkowanie. Jest ono skuteczniejszą ochroną niż "zwykłe" malowanie, ale i droższą. Coraz więcej wozów asenizacyjnych jest wyposażanych w zbiorniki, gdzie warstwa lakieru jest nakładana na ocynk. Takie rozwiązanie gwarantuje wysoką odporność na korozję zbiornika, jednak jest bardzo drogie.

Zbiorniki z tworzywa sztucznego

Osobną grupę maszyn tworzą wozy ze zbiornikami wykonanymi z tworzywa sztucznego. Są to wozy oparte o pełną ramę, dostępne w ofercie zaledwie kilku firm zagranicznych. Zaletą rozwiązania jest przede wszystkim niższa masa aniżeli zbiorników stalowych, co oznacza możliwość przewożenia tej samej ilości gnojowicy, ale np. przy wykorzystaniu mniejszego ciągnika. Wadą jest jednak podatność zbiorników z tworzywa na uszkodzenia mechaniczne.

Różne są technologie wykonywania zbiorników. Dla przykładu w wozach Bauer, zbiornik jest wykonany z kilku warstw mat włókna szklanego i żywicy poliestrowej nakładanych naprzemiennie (łącznie 8-10 mm grubości), dodatkowo wzmocnionych w miejscu przytwierdzania do ramy i lakierowany dla zabezpieczenia przed działaniem promieni UV. Firma Bauer nie stosuje kompresorów, tylko pompy przepływowe, ponieważ w zbiorniku nie może panować ani pod-, ani nadciśnienie, które mogłoby doprowadzić do odkształcenia beczki. W wozach Annaburger warstwy włókna szklanego i żywicy są "nawijane" na siebie, co zapewnia dużą trwałość i umożliwia konfigurację z pompami próżniowymi.

Konstrukcja podwozia i układ jezdny

Wśród wozów asenizacyjnych znajdziemy zarówno konstrukcje samonośne, jak i ramowe.

Typy konstrukcji

• Konstrukcje samonośne: Dostępne raczej w zakresie małych pojemności zbiornika (do 3-4 tys. l).
• Konstrukcje ramowe: W przypadku większości wozów o pojemności powyżej 4 tys. l mamy z reguły do czynienia z konstrukcjami ramowymi. Z wozami opartymi na pełnej ramie, na której mogą być dodatkowo zawieszane różnego rodzaju aplikatory łącznie z narzędziami uprawowymi, spotkamy się dopiero powyżej pojemności 12-14 tys. l.

Układ jezdny i ogumienie

Istotnym elementem maszyn jest układ jezdny. Najmniejsze i najtańsze wozy asenizacyjne są wyposażone w układ jezdny z jedną, sztywną osią. Z zawieszeniem tandemowym spotkamy się z reguły w przypadku wozów o pojemności od 8-10 tys. l. Największe możliwości konfiguracyjne dotyczą dużych wozów, o pojemności powyżej 15-18 tys. l, gdzie dostępne są wozy z zawieszeniem 2-, 3-, a nawet 4-osiowym. Może być ono skonfigurowane w oparciu o resory paraboliczne, układ amortyzacji hydraulicznej czy pneumatycznej. W przypadku dwóch ostatnich układów zaletą jest wyjątkowo wysoka zdolność tłumienia drgań, która ma wpływ na wydajność. W przypadku wozów skonfigurowanych z podwoziem 3- i 4-osiowym standardem jest układ skrętu kół (z automatyczną blokadą do cofania).

Warto zwrócić uwagę na homologację zastosowanych osi i podzespołów. Niektórzy producenci oferują możliwość przestawienia układu jezdnego na ramie, aby dobrać odpowiedni punkt ciężkości i nacisk na zaczep ciągnika, co ma wpływ na stabilność i trakcję. W każdym przypadku warto analizować dostępne ogumienie i, o ile to możliwe, wybierać opony o największej średnicy i szerokości, co ułatwi rozlewanie gnojowicy na polu, zwłaszcza w trudnych warunkach. Typ i rozmiar opon ma wpływ na zachowanie wozu na nierównościach na drodze i zapotrzebowanie na moc ciągnika. Jeśli maszyna ma pokonywać długie dystanse, warto rozważyć układ regulowania ciśnienia w ogumieniu.

Aplikatory do gnojowicy - precyzja i efektywność

Bardzo duże znaczenie dla zachowania cennych składników w gnojowicy ma sposób jej aplikowania. W tym zakresie wyróżniamy dwie podstawowe technologie: naglebową i doglebową. W przypadku tej pierwszej straty azotu mogą sięgać od 30 do 50 proc., dlatego kluczowe jest, aby gnojowica opadając na ziemię, miała do pokonania jak najkrótszą drogę i jak najmniejszy kontakt z powietrzem. Największe straty dotyczą montowanych do niedawna w wielu beczkach tzw. miotaczy gnojowicy.

Rodzaje aplikatorów

Wybór aplikatora doglebowego powinien być uzależniony w głównej mierze od profilu gospodarstwa. Najefektywniejsze nawożenie odbywa się metodą doglebową - pozwala to ograniczyć kontakt gnojowicy z powietrzem i zminimalizować straty azotu, który szybko się utlenia.

• Aplikatory z układem węży wleczonych: Idealne dla gospodarstw mlecznych, w których spory udział w powierzchni mają użytki zielone, łąki i pastwiska.
• Aplikatory łąkowe: Specjalnie przystosowane do pracy na użytkach zielonych.
• Brona talerzowa z układem rozprowadzającym gnojowicę: Pozwala na precyzyjne rozprowadzenie i wymieszanie nawozu z glebą.
• Aplikatory oparte na kultywatorach: Dla gospodarstw nakierowanych na produkcję roślinną.

Ceny aplikatorów doglebowych są bardzo zróżnicowane, od kilku tysięcy złotych za proste systemy węży wleczonych do ponad 160 tys. zł za profesjonalne układy o szerokości 30 m.

Dodatkowe opcje wyposażenia i wymagania prawne

Konfigurując wóz asenizacyjny, warto uwzględnić również dodatkowe opcje wyposażenia, które mogą znacząco poprawić komfort i efektywność pracy.

Opcjonalne wyposażenie

• Systemy elektronicznego sterowania: Profesjonalne sterowniki umożliwiają pełną obsługę układu hydraulicznego wozu i aplikatora z monitora, łatwiejszy podgląd na parametry pracy wozu (wydajność, stopień wypełnienia zbiornika itp.), a w dodatkowej opcji również możliwość współpracowania z systemem GPS i mapami zasobności gleby. Są to jednak często drogie opcje.
• Układy poprawiające komfort obsługi węży ssawnych: Dodatkowe lejki czy zdalnie sterowane rury zasysające.
• Mieszadła: Zapewniają ciągły obieg gnojowicy w zbiorniku.

Wymagania prawne i bezpieczeństwo

Wozy asenizacyjne, aby długo i niezawodnie działały, wymagają przeglądu i konserwacji, a w razie konieczności wymiany zużytych części. Ponadto powinny spełniać wymagania określone w przepisach o ruchu drogowym, m.in. przez tzw. Dyrektywę maszynową 2006/42/WE, PN-EN 707+A1:2009 Maszyny rolnicze. Wozy asenizacyjne, PN-EN ISO 12100:2012: „Bezpieczeństwo maszyn. Ogólne zasady projektowania oraz PN-EN ISO 4254-1:2013-08 „Maszyny rolnicze - Bezpieczeństwo Część 1”. Powinny także spełniać wymagania zawarte w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia.

Osoby kierujące pojazdem do 3,5 tony powinny posiadać co najmniej prawo jazdy kategorii B. Natomiast w przypadku pojazdów specjalnych, powyżej 3,5 t, należy legitymować się prawem jazdy kat. T lub B+E.

Wóz asenizacyjny samojezdny

Wóz asenizacyjny samojezdny to innowacja w rolnictwie, która zautomatyzuje i usprawni procesy asenizacyjne. Jest to zaawansowana wersja tradycyjnego wozu, która dzięki własnym napędowi może przemieszczać się niezależnie, bez konieczności wykorzystania ciągnika rolniczego.

Dostępne serie wozów asenizacyjnych (EXPARTO)

Firma EXPARTO oferuje wozy asenizacyjne w wielu wariantach i konfiguracjach:

• Seria MINI: Urządzenia o pojemności od 3 000 do 5 000 litrów.
• Seria MIDI 1: Pojazdy o pojemności od 6 000 do 10 000 litrów.
• Seria MAXI 3 PLUS: Maszyny o pojemności dochodzącej nawet do 30 000 litrów.

Wozy te posiadają pełne wyposażenie, włączając w to obowiązkowe oświetlenie, i są wykonane z bardzo wytrzymałych materiałów, co zapewnia ochronę przed uszkodzeniami mechanicznymi.

tags: #plytka #woz #asenizacyjny #300x45x7mm