Pojazdy specjalne – zasady odliczania VAT i koszty uzyskania przychodu

Definicja pojazdu specjalnego ma kluczowe znaczenie w kontekście prawa podatkowego, szczególnie w zakresie odliczania podatku od towarów i usług (VAT) oraz zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodu. Zgodnie z art. 2 pkt 36 Prawa o ruchu drogowym, pojazdem specjalnym jest pojazd samochodowy lub przyczepa przeznaczone do wykonywania specjalnej funkcji, która powoduje konieczność dostosowania nadwozia lub posiadania specjalnego wyposażenia. Zakwalifikowanie pojazdu do tej kategorii odbywa się w postępowaniu rejestrowym i jest odzwierciedlone w dowodzie rejestracyjnym pojazdu.

Kwalifikacja pojazdów specjalnych w świetle przepisów

Kto kwalifikuje pojazd jako specjalny?

Kwestię ustalenia rodzaju danego środka transportowego (jego przeznaczenia i funkcji) rozstrzyga starosta powiatu, jako organ rejestrujący pojazdy. Opiera się on przede wszystkim na danych wynikających ze świadectwa homologacji lub karty pojazdu, a także stosując klasyfikację pojazdów znajdującą się w załączniku nr 4 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach. Wymóg uwidocznienia w dowodzie rejestracyjnym faktu rejestracji pojazdu jako specjalnego jest wymogiem wynikającym z przepisów prawa.

Przykłady pojazdów specjalnych

W tabeli nr 3 wspomnianego rozporządzenia wskazano przeznaczenia pojazdów specjalnych. Do nich należą między innymi:

• pojazdy do oczyszczania dróg,
• pojazdy do zimowego utrzymania dróg,
• podnośniki do prac konserwatorsko-montażowych,
• pomoc drogowa,
• ambulatorium,
• żurawie samochodowe,
• pojazdy pożarnicze,
• pogotowie techniczne/warsztat,
• kino/wystawa/biblioteka,
• sklep/bar,
• pojazdy radiofoniczne/telewizyjne,
• pojazdy do prac wiertniczych,
• agregaty elektryczne/spawalnicze,
• kempingowe,
• pogrzebowe,
• laboratoria techniczne,
• koparki,
• koparko-spycharki,
• ładowarki,
• tankowozy,
• pojazdy sanitarne.

W objaśnieniach do tych tabel wyjaśniono, że pojazd specjalny inny oznacza pojazd, który na podstawie wyciągu ze świadectwa homologacji lub zaświadczenia z badania technicznego zakwalifikowano do danego podrodzaju lub przeznaczenia nieokreślonego w zasadniczym podziale. Natomiast do kategorii pojazdów specjalnych zaliczyć można w szczególności pojazdy konstrukcyjnie przystosowane do wykonywania czynności na drodze, co potwierdził wyrok NSA z 15 lutego 2017 r. (sygn. akt I FSK 1198/15), wskazując, że istotną cechą pojazdu specjalnego jest jego przeznaczenie do wykonywania specjalnych funkcji, co wymaga dostosowania nadwozia lub posiadania specjalnego wyposażenia.

Odliczanie VAT od pojazdów specjalnych

Pełne odliczenie VAT - kiedy przysługuje?

Od wydatków na pojazdy samochodowe, których konstrukcja wskazuje, że są wykorzystywane wyłącznie w działalności gospodarczej, przysługuje generalnie pełne prawo do odliczenia VAT. Dotyczy to także wydatków związanych z pojazdami konstrukcyjnie przeznaczonymi do przewozu co najmniej 10 osób łącznie z kierowcą (tj. autobusów). Prawo do odliczenia całego VAT przysługuje również od wydatków na pojazdy specjalne, których konstrukcja wyklucza ich użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą lub powoduje, że ich użycie do celów niezwiązanych z działalnością gospodarczą jest nieistotne. Od wydatków na takie pojazdy można odliczać cały VAT, pod warunkiem przeprowadzenia przez okręgową stację kontroli pojazdów dodatkowego badania technicznego. Przepisy nie wskazują żadnego terminu, w jakim należy przeprowadzić dodatkowe badanie techniczne, jednak powinno ono nastąpić niezwłocznie.

Cechą wspólną wszystkich pojazdów o przeznaczeniu specjalnym (wymienionych w ustawie o VAT i w dwóch rozporządzeniach wykonawczych) jest to, że nie ma obowiązku prowadzenia do nich ewidencji przebiegu pojazdu i składania do naczelnika urzędu skarbowego informacji VAT-26.

Auto-laweta jako pojazd specjalny

Jeśli auto-laweta (samochód z jednym rzędem siedzeń) została w dowodzie rejestracyjnym wskazana jako pojazd specjalny o przeznaczeniu "pomoc drogowa", mający nadwozie konstrukcyjnie przeznaczone do przewozu uszkodzonych pojazdów, i spełnia warunki zawarte w odrębnych przepisach, to podatnikowi przysługuje prawo do pełnego odliczenia VAT od wszelkich wydatków eksploatacyjnych związanych z tym pojazdem, bez obowiązku prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu i złożenia informacji VAT-26 do naczelnika urzędu skarbowego. Tak stanowi § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 maja 2014 r. w sprawie przypadków, w których nie stosuje się warunku prowadzenia ewidencji przebiegu pojazdu.

Znaczenie dodatkowego badania technicznego

Z przepisu art. 86a ust. 10 pkt 1 ustawy o VAT nie wynika, w jakim terminie podatnik powinien przeprowadzić dodatkowe badania techniczne i uzyskać wpis w dowodzie rejestracyjnym potwierdzający spełnienie wymagań z art. 86a ust. 9 pkt 1 lit. a) ustawy. Niemniej jednak badanie to wpływa na prawo do odliczenia podatku naliczonego, dlatego powinno ono być przeprowadzone niezwłocznie. Zgodnie z korzystnym wyrokiem WSA w Olsztynie z 17 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 54/16 (orzeczenie prawomocne), na prawo do odliczenia VAT m.in. od nabycia lub kosztów eksploatacji pojazdu o szczególnej konstrukcji nie ma wpływu termin, w jakim podatnik przeprowadzi dodatkowe badanie techniczne pojazdu. Istotna jest wyłącznie odpowiednia konstrukcja pojazdu. Sąd uznał, że przeprowadzenie badania technicznego, uzyskanie zaświadczenia oraz adnotacji w dowodzie rejestracyjnym mają charakter jedynie dowodowy i nie stanowią materialnoprawnego warunku do odliczenia całego VAT.

Przeciwdziałanie nadużyciom

Ustawodawca wprowadził również przepisy mające na celu przeciwdziałanie nadużyciom, które mogłyby polegać na zakupie pojazdów pozwalających na pełne odliczenie VAT, a następnie ich "przeróbce" w celu utraty ich specyficznych cech. Zgodnie z art. 86a ust. 11 ustawy o VAT, gdy w pojeździe, dla którego stacja kontroli pojazdów wydała zaświadczenie potwierdzające ustawowe wymagania, zostaną wprowadzone zmiany powodujące utratę tych wymagań, od dnia wprowadzenia tych zmian należy uznać, że pojazd ten nie jest już wykorzystywany wyłącznie do działalności gospodarczej.

Pojazdy specjalne a podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT)

Karetki pogotowia jako pojazdy specjalne

Pojazdy wykorzystywane do działalności gospodarczej jako karetki pogotowia medycznego, w świetle przepisów podatkowych, są uznawane za pojazdy specjalne, co ma wpływ na zaliczanie wydatków do kosztów uzyskania przychodu. Ograniczenie, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 47a ustawy o PIT, dotyczące zaliczania do kosztów uzyskania przychodów opłat leasingowych tylko do wysokości 150 000 zł wartości pojazdu, nie ma zastosowania do karetek, ponieważ są one pojazdami specjalnymi. Zgodnie z art. 5a pkt 19a lit. c ustawy o PIT, samochód osobowy to pojazd samochodowy o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, konstrukcyjnie przeznaczony do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, z wyjątkiem pojazdu specjalnego, jeśli z dokumentów wydanych zgodnie z przepisami o ruchu drogowym wynika, że dany pojazd jest pojazdem specjalnym, i jeżeli spełnione są również warunki zawarte w odrębnych przepisach dla określonych przeznaczeń, takich jak np. agregat elektryczny/spawalniczy, pojazd do prac wiertniczych, koparka, ładowarka, podnośnik, czy żuraw samochodowy.

Warunki uznania karetki za pojazd specjalny w PIT

Aby karetka została uznana za pojazd specjalny w rozumieniu art. 5a pkt 19a lit. c ustawy o PIT, muszą być spełnione następujące warunki:

1. Z dokumentów wydanych zgodnie z przepisami o ruchu drogowym wynika, że dany pojazd jest pojazdem specjalnym (np. "samochód specjalny - karetka sanitarna" lub "samochód specjalny - sanitarny" w dowodzie rejestracyjnym).
2. Karetki spełniają cechy techniczne i jakościowe określone w Polskich Normach przenoszących europejskie normy zharmonizowane (np. PN-EN 1789).
3. Pojazdy posiadają stosowne zaświadczenie wydane przez stację kontroli pojazdów, które wskazuje na ich wielozadaniowy charakter, nawet jeśli w dowodach rejestracyjnych widnieją jako "specjalne".
4. Są wykorzystywane wyłącznie w działalności gospodarczej.
5. Karetki muszą spełniać szereg szczegółowych wymogów technicznych, formalnych oraz prawnych, a ich przystosowanie do funkcji karetki musi być dokonane przez wyspecjalizowany podmiot.
6. Pojazdy są wyposażone zgodnie z przepisami Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie oznaczenia systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne oraz wymagań w zakresie umundurowania członków zespołów ratownictwa medycznego.
7. Właściciel pojazdu każdorazowo składał wniosek o wydanie indywidualnego zezwolenia na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 12 ustawy Prawo o ruchu drogowym, a pojazdy posiadają ważne decyzje administracyjne uprawniające je do poruszania się po drogach publicznych jako pojazdy uprzywilejowane.

W przypadku spełnienia tych warunków ograniczenie w wysokości opłat wynikających z umowy leasingu, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 47a ustawy o PIT, nie dotyczy karetek. Jest to istotne w kontekście prowadzenia działalności medycznej i rozliczania kosztów związanych z flotą pojazdów.

Zwolnienie z podatku od środków transportowych

Ustawodawca przewidział m.in. zwolnienie dla pojazdów specjalnych w rozumieniu Prawa o ruchu drogowym w kontekście podatku od środków transportowych. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, z opodatkowania zwolnione są pewne kategorie pojazdów, w tym pojazdy specjalne. Należy jednak pamiętać, że samochód ciężarowy, przyczepa ciężarowa oraz autobus wykorzystywane do nauki jazdy nie mogą być traktowane jako pojazdy specjalne w rozumieniu art. 2 pkt 36 Prawa o ruchu drogowym, nawet jeśli spełniają określone parametry (dodatkowe wyposażenie) i przeszły dodatkowe badania techniczne. Wydana interpretacja jest zgodna z dotychczasową linią orzecznictwa w tym zakresie, która stwierdza, że nie ma to wpływu na zwolnienie z obowiązku w zakresie podatku od środków transportowych.

tags: #pojazdy #specjalne #wiertnica #oplaty