Nowe zasady pomiaru wiatru a stosowanie środków ochrony roślin w rolnictwie

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi opublikowało projekt rozporządzenia wprowadzający ważną zmianę w zasadach wykonywania zabiegów środkami ochrony roślin na terenach otwartych. Propozycja dotyczy podniesienia limitu prędkości wiatru, przy której możliwe będzie legalne wykonanie oprysku, pod warunkiem zastosowania specjalistycznych technik ograniczających znoszenie cieczy użytkowej.

Potrzeba zmian w przepisach dotyczących oprysków

Dotychczas rolnicy mogli wykonywać opryski tylko przy wietrze nieprzekraczającym 4 m/s. To ograniczenie stwarzało poważne problemy w wielu regionach kraju, ponieważ nawet 40-50% dni w sezonie wegetacyjnym było niedostępnych na zabiegi. Zarówno Instytut Ochrony Roślin - PIB, jak i Instytut Ogrodnictwa - PIB wskazują, że liczba dni z wiatrem przekraczającym 4 m/s rośnie z roku na rok, co jest efektem m.in. zmian klimatycznych. W praktyce prowadziło to do sytuacji, w której rolnicy mieli coraz mniej tzw. okien pogodowych na przeprowadzenie zabiegów w optymalnych terminach, co osłabiało efektywność ochrony roślin i zwiększało ryzyko presji chorób oraz szkodników.

Dla producentów pszenicy ozimej oznaczało to regularne opóźnienia zabiegu T1, a herbicydy często stosowano po optymalnym terminie, obniżając ich skuteczność. Również ochrona sadów była utrudniona ze względu na bardzo krótkie okna pogodowe w fazie kwitnienia i zawiązków. O dopuszczenie oprysków przy wietrze powyżej 4 m/s od lat apelowali producenci zbóż, plantatorzy rzepaku, sadownicy i firmy usługowe.

Proponowane zmiany i warunki wykonywania oprysków

Zgodnie z projektem rozporządzenia, który ma wejść w życie przed sezonem wegetacyjnym 2026 roku, wprowadzone zostaną nowe limity prędkości wiatru:

• Opryski przy wietrze do 5 m/s: Możliwe tylko wtedy, gdy stosowane są techniki ograniczające znoszenie (TOZ) o skuteczności co najmniej 75%.
• Opryski przy wietrze do 4 m/s: Wszystkie pozostałe przypadki - bez zmian względem obecnych przepisów.

Projektowane rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków stosowania środków ochrony roślin jest wydane na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o środkach ochrony roślin. Dokument przygotowano w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw klimatu i środowiska, ponieważ zmiana prędkości wiatru ma znaczenie zarówno dla bezpieczeństwa użytkownika, jak i dla ograniczenia ewentualnego znoszenia cieczy użytkowej.

Czym są Techniki Ograniczające Znoszenie (TOZ)?

Techniki Ograniczające Znoszenie (TOZ) to zestaw rozwiązań technicznych i organizacyjnych zmniejszających ryzyko przemieszczania cieczy roboczej poza obszar zabiegu. Ich stosowanie poprawia bezpieczeństwo ludzi i środowiska, zmniejsza konfliktowość sąsiedzką oraz zwiększa dokładność i skuteczność oprysku. Instytuty badawcze podkreślają, że dostępność technologii TOZ w Polsce jest szeroka, a lista rozwiązań jest stale aktualizowana. Na rynku powszechnie dostępne są rozwiązania techniczne, które ograniczają znoszenie cieczy roboczej o co najmniej 75 proc. Są to m.in.:

• Pomocnicze strumienie powietrza w opryskiwaczach (tzw. rękawy powietrzne),
• Specjalistyczne dysze (np. eżektorowe),
• Inne rozwiązania techniczne (np. opryski tunelowe).

Eksperci uspokajają, że podniesienie limitu wiatru jest bezpieczne dzięki postępowi technologicznemu. Co ważne, dostosowanie się do nowych wymogów nie powinno stanowić dla rolników dużego obciążenia. W Polsce zarejestrowane są obecnie 732 rozwiązania techniczne ograniczające znoszenie (TOZ) o ponad 75 proc. Proponowane zmiany są również zgodne z rozwiązaniami stosowanymi już w innych krajach Unii Europejskiej, gdzie rolnictwo stoi na wysokim poziomie technologicznym.

Dane meteorologiczne i uzasadnienie zmian

Z analizy Instytutu Ochrony Roślin - Państwowego Instytutu Badawczego oraz danych IMGW wynika, że w kluczowych dla prac polowych miesiącach (kwiecień-czerwiec oraz wrzesień-październik) średnio aż 45% dni ma wiatr w przedziale 3-5 m/s, a więc mieści się powyżej dotychczasowego limitu. Poniższa tabela przedstawia procent dni z wiatrem 3-5 m/s i średnią prędkość wiatru w wybranych miastach:

Te dane potwierdzają, że obowiązujące ograniczenie do 4 m/s uniemożliwia wykonanie znacznej liczby zabiegów w optymalnych terminach agrotechnicznych. Z tego powodu projekt dopuszczający opryski przy 5 m/s ma lepiej odpowiadać realnym warunkom pogodowym.

Korzyści z podniesienia limitu prędkości wiatru

Wyższy limit wiatru zwiększy liczbę dostępnych dni na opryski o 20-30%. Zmiany w przepisach przyniosą korzyści wielu grupom rolników i rodzajom upraw:

• Gospodarstwa z dużym areałem pszenicy ozimej: Zwiększona szansa na terminowy zabieg T1 i T2, mniejsze ryzyko utraty zdrowotności liścia flagowego.
• Plantatorzy rzepaku: Możliwość skuteczniejszej ochrony w okresie wysokiej wietrzności, gdzie występuje duża presja chowaczy i chorób.
• Duże gospodarstwa usługowe z belką 24-36 m: Większa elastyczność i efektywność pracy.
• Sadownicy posiadający nowoczesne opryskiwacze: Więcej dostępnych dni na zabiegi przeciwko parchowi i szkodnikom, lepsze dopasowanie ochrony do krótkich okien pogodowych. Opryski tunelowe świetnie wpisują się w nowe przepisy.
• Gospodarstwa modernizujące opryskiwacze pod TOZ: Inwestycje w nowoczesną technikę ochrony roślin będą premiowane.
• Producenci kukurydzy i buraka cukrowego: Nalistne herbicydy wymagają terminowości - każdy dzień opóźnienia zwiększa zachwaszczenie wtórne, więc nowe przepisy dają możliwość wykonania oprysku w odpowiedniej fazie BBCH.

Kluczowe będzie jednak dostosowanie opryskiwaczy do wymogów TOZ i właściwe udokumentowanie parametrów pracy.

Proces legislacyjny i wejście w życie nowych przepisów

Projekt rozporządzenia aktywnie przechodzi kolejne etapy procesu legislacyjnego. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi opublikowało projekt 18 listopada 2025 r., po czym trafił on do uzgodnień międzyresortowych, gdzie swoje stanowiska przedstawiają m.in. Minister Klimatu i Środowiska, Minister Zdrowia oraz resorty odpowiedzialne za bezpieczeństwo żywności. Następnie dokument trafi do konsultacji publicznych, podczas których organizacje rolnicze, instytuty badawcze i producenci maszyn będą mogli zgłaszać konkretne uwagi.

Kolejny etap obejmuje opiniowanie przez instytucje państwowe, takie jak Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz Instytut Ochrony Roślin - PIB. Po zebraniu opinii minister przygotuje finalną wersję projektu, a następnie przekaże ją do publikacji w Dzienniku Ustaw. Przepisy wejdą w życie 14 dni po publikacji. Rolnicy powinni już teraz zacząć analizować możliwości techniczne swoich opryskiwaczy i - jeśli to potrzebne - przygotować gospodarstwa na nowe regulacje, aby mogli legalnie wykonywać opryski 5 m/s już od sezonu wegetacyjnego 2026 roku.

Wymogi bezpieczeństwa i dobre praktyki w opryskiwaniu

Wyeliminowanie z rolnictwa środków ochrony roślin nie jest możliwe, ale niebezpieczeństwa wynikające z ich stosowania można ograniczać. Istotne jest zwłaszcza właściwe przechowywanie preparatów na terenie gospodarstwa, ich prawidłowe stosowanie - zgodnie z przeznaczeniem i zasadami bezpiecznej pracy - oraz zwrócenie uwagi na sąsiednie uprawy (np. owoców miękkich, kwitnących roślin miododajnych), a także pasące się w pobliżu zwierzęta.

Ogólne zasady bezpieczeństwa

• Prace związane ze stosowaniem środków ochrony roślin mogą wykonywać jedynie zdrowi mężczyźni, wyposażeni w odpowiednią odzież ochronną i ochrony indywidualne (rękawice, okulary ochronne i maski).
• Podczas przerwy w pracy należy odłączyć napęd pompy opryskiwacza, aby nie następowała kumulacja środka w miejscu jego postoju.
• Wszelkie awarie opryskiwacza w czasie wykonywania zabiegu należy usuwać natychmiast po ich zauważeniu.

Nowoczesne rozwiązania w opryskiwaczach

Nowoczesne zautomatyzowane opryskiwacze mają wiele udogodnień zapewniających ich bezpieczne użytkowanie:

• Monitoring wykonywania zabiegu,
• Możliwość mechanicznego, sterowanego z kabiny ciągnika składania w położenie transportowe i poziomowania lanc w zależności od ukształtowania terenu,
• Mechaniczne podnoszenie lanc na żądaną odległość od opryskiwanych roślin,
• Urządzenie do sporządzania roztworu i płukania opakowań,
• Zbiornik z czystą wodą, którą operator może użyć w dowolnym miejscu na polu,
• Podest kontrolny zabezpieczony barierką.

Do prac w mniejszych gospodarstwach używane są także proste opryskiwacze, ale zasady wykonywania pracy są jednakowe w obydwu przypadkach.

Odległości i warunki pogodowe

Zabiegi najlepiej wykonywać przy bezwietrznej pogodzie, gdy prędkość wiatru nie przekracza dopuszczalnych limitów, i z zachowaniem odległości:

• Co najmniej 5 m od dróg publicznych,
• Co najmniej 20 m od zabudowań, pasiek, upraw zielarskich, ogrodów działkowych, rezerwatów przyrody, strefy pośredniej ujęć wody i wód powierzchniowych.

Higiena i postępowanie po zabiegu

Dobrym zwyczajem użytkowników starszych modeli opryskiwaczy jest zabieranie w pole pojemnika z czystą wodą, która jest niezbędna do utrzymania higieny osobistej, płukania elementów opryskiwacza w czasie awarii i po wykonaniu zabiegu oraz płukania opakowań po sporządzeniu cieczy roboczej na polu.

Spożywanie posiłków, picie napojów oraz palenie tytoniu jest dopuszczalne podczas przerw w pracy, w miejscu oddalonym co najmniej 50 m od terenu, na którym przeprowadzano chemizację, po uprzednim zdjęciu odzieży ochronnej, umyciu rąk i twarzy czystą wodą z mydłem i przepłukaniu ust i nosa czystą wodą. Po wykonaniu zabiegów chemizacyjnych należy uprawę oznakować czytelną tabliczką, na której podaje się nazwę i klasę toksyczności zastosowanego środka, datę opryskiwania, a także okres karencji i prewencji (podane przez producenta na opakowaniu). Przepisy nakazują prowadzenie ewidencji wykonywanych zabiegów i przechowywanie jej przez dwa lata od daty oprysku.

Czyszczenie opryskiwacza i myjnie biologiczne

Po zakończeniu pracy należy umyć opryskiwacz z zewnątrz, najlepiej przed wyjazdem na drogi publiczne, i co najmniej trzykrotnie wypłukać jego zbiornik małą ilością wody; wodę po płukaniu zbiornika wypryskuje się na polu, na którym były wykonywane zabiegi. Szczególnie dokładnie należy umyć najbardziej skażone zewnętrzne elementy opryskiwacza, tj. belkę polową, elementy konstrukcyjne wokół rozpylaczy, przystawkę wentylatorową oraz koła jezdne.

Zaleca się również, aby po zakończeniu opryskiwania ciągnik z opryskiwaczem dokładnie umyć w myjni wyposażonej w oczyszczalnię ścieków lub osadnik do ich neutralizacji. Myjnię taką można wykonać we własnym zakresie. Myjnia z podłożem biologicznym powinna być usytuowane poza obejściem gospodarskim, na wolnej przestrzeni. Nie można jej lokalizować w zagłębieniach czy obniżeniach terenu z uwagi na możliwość przedostawania się wód opadowych.

Do budowy myjni biologicznej należy:

1. Wyrównać teren i zrobić wykop o wymiarach ok. 10 m x 5 do 10 m (w zależności od szerokości opryskiwacza) i głębokości ok. 0,5 m.
2. Wykonać podsypkę z piasku o grubości ok. 5 cm.
3. Ułożyć na folii warstwę piasku o grubości 5 cm i warstwę drenażu żwirowego o grubości ok. 10 cm.
4. Na żwir ułożyć warstwę gliny o grubości ok. 10 cm.
5. Ułożyć następnie mieszaninę słomy (50%), torfu (25%) i gleby (25%) - warstwa o grubości ok. 30 cm.

Przygotowane w ten sposób podłoże myjni (o powierzchni umożliwiającej swobodne wjechanie największym agregatem ciągnikowym lub maszyną samojezdną) może być użytkowane przez kilkanaście lat. Po okresie użytkowania i dodatkowej rocznej przerwie, podłoże myjni może być wykorzystane jako kompost; folia natomiast powinna trafić na składowisko odpadów komunalnych, z przeznaczeniem do recyklingu.

Myjni biologicznej nie należy używać do mycia sprzętu stosowanego do nawożenia roślin, zwłaszcza nawozami azotowymi, ze względu na niszczenie złoża biologicznego i osłabianie skuteczności biodegradacji środków chemicznych zmytych z opryskiwacza.

tags: #pomiar #wiatru #opryskiwacz