Rozrzutnik obornika to maszyna rolnicza służąca do równomiernego rozprowadzania obornika (lub innych nawozów organicznych) na polu, co jest istotne dla zrównoważonego rolnictwa, poprawy jakości gleby oraz zwiększania plonów. Niestety, w trakcie eksploatacji mogą pojawić się problemy z posuwem listwy, które utrudniają lub uniemożliwiają prawidłową pracę urządzenia. Poniżej przedstawiamy budowę, działanie oraz najczęstsze przyczyny usterek i sposoby ich naprawy.
Budowa i działanie rozrzutnika obornika
Rozrzutnik obornika na pierwszy rzut oka można pomylić z przyczepą, którą przyłącza się do ciągnika. Do najważniejszych jego części należy skrzynia załadunkowa, przeznaczona na obornik. Ważne, aby była ona trwała oraz odporna na rdzę. Może mieć ona różną grubość, aż do 8 mm, jednak większa grubość przełoży się na mniejszą ładowność skrzyni.
Wewnątrz skrzyni zlokalizowane są przenośniki łańcuchowe, zazwyczaj ustawione w dwóch rzędach, sterowane hydraulicznie.
Pojemność skrzyni zależy od wielkości gospodarstwa:
- dla mniejszych gospodarstw wystarczy skrzynia o pojemności 6 m³,
- dla dużych gospodarstw powinna mieć ona ponad 12 m³,
- dla gospodarstw o średnim areale najlepiej jest, gdy pojemność wynosi około 8-12 m³.
Mechanizm podający
Mechanizm podający rozrzutnika składa się z:
- instalacji hydraulicznej,
- łańcucha podłogowego, napędzanego za pomocą przekładni redukcyjnej połączonej z silnikiem hydraulicznym,
- regulatora natężenia przepływu oleju z pokrętłem.
Zasada działania
Rozrzutnik obornika składa się zwykle z jednej lub dwóch osi z kołami. Kiedy maszyna działa, dochodzi do obracania się zespołu noży (adaptera) na odpowiednich wałkach, cięcia oraz rozrzucania nawozu. Takie działanie jest możliwe dzięki silnikowi hydraulicznemu oraz wałowi odbioru mocy. Następnie obornik przemieszcza się w kierunku zespołu rozrzucającego - umożliwia to zbudowana z listew napędzanych łańcuchem taśma (czasem składa się ona jednak z przesuwających się z podłogą ścianek).
Regulacja posuwu rozrzutnika
Sterowanie pracą przenośnika podłogowego odbywa się przy pomocy rozdzielacza w kabinie ciągnika. Zastosowanie takiego rozwiązania umożliwia szybką zmianę kierunku przesuwu oraz skraca czas reakcji.
Regulacja prędkości posuwu
Prędkość przesuwu przenośnika regulujemy pokrętłem regulatora przepływu, przeważnie w skali od 0 do 10. Przy nastawieniu na 0 podajnik nie pracuje.
Precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania materiału
Hydrauliczne podajniki pozwalają na bardzo precyzyjne dostosowywanie prędkości podawania materiału. Operator może łatwo zmieniać ilość podawania obornika, co jest szczególnie przydatne przy różnorodnym materiale. Hydraulika zapewnia stabilność pracy maszyny nawet przy nierównych obciążeniach, co pozwala na równomierny rozrzut obornika.
Regulacja dawki nawożenia w rozrzutniku obornika
Dawka nawozu, jaką można rozrzucić z pomocą rozrzutnika z posuwem hydraulicznym, zależy od kilku czynników:
- Prędkość posuwu hydraulicznego:
- Im szybszy posuw, tym większa ilość obornika trafia na wałki rozrzucające w krótszym czasie, co zwiększa dawkę.
- Im wolniejszy posuw, tym mniejsza dawka obornika rozrzucana jest na jednostkę powierzchni.
- Szerokość robocza rozrzutnika:
- Szerokość, na jaką wałki rozrzucające rozrzucają obornik, również wpływa na dawkę - przy większej szerokości warstwa obornika na jednostkę powierzchni będzie cieńsza.
- Prędkość jazdy ciągnika:
- Im wolniejsza prędkość jazdy ciągnika, tym większa dawka obornika trafia na daną powierzchnię, ponieważ większa ilość materiału jest rozrzucana na mniejszym obszarze.
- Im szybsza prędkość jazdy, tym dawka jest mniejsza, ponieważ maszyna przemieszcza się szybciej, a obornik rozrzucany jest na większy obszar.
Na dawkę nawożenia wpływ ma również wysokość załadowanego obornika w skrzyni ładunkowej. Należy dążyć do równomiernego rozmieszczenia ładunku na skrzyni ładunkowej, aby zapewnić optymalne rozrzucanie. Po ustawieniu dawki zaleca się przeprowadzenie testu próbnego na niewielkiej części pola. Na tej podstawie można dostosować ustawienia.
Kontrola i regulacja napięcia łańcuchów - Rozrzutnik obornika N267 Hornet Metal Fach
Najczęstsze problemy z posuwem listwy i ich naprawa
Jedną z najczęstszych bolączek jest nierównomierne rozrzucanie obornika, co wpływa bezpośrednio na plony. Poniżej przedstawiamy szczegółowe problemy zgłaszane przez użytkowników oraz sposoby ich rozwiązania.
Rozrzutnik nie przesuwa obornika przy pełnym załadunku
Użytkownicy często zgłaszają problem, że przy pełnym rozrzutniku obornika wiatraki się obracają, ale rozrzutnik nie przesuwa materiału, a co za tym idzie, nie rozrzuca go. Gdy zrzucą z niego około 2/3 obornika, wówczas posuw zaczyna działać prawidłowo. Przyczyną mogą być brakujące listwy przy łańcuchach posuwu. Jeśli brakuje 2 czy 3 listew, towar może stać w miejscu. Innym powodem może być luźny łańcuch, który nie przeskakuje na trybach z tyłu, ale jego naciąg jest niewystarczający do przesuwania ciężkiego ładunku.
U jednego z użytkowników, gdy łańcuch jest luźny, jedna strona przeskakuje na trybie, co skutkuje wyginaniem się taśmy i uniemożliwia pracę. Gdy łańcuch przeskoczy o dwa ogniwka, taśma zaczepia o podłogę i zatrzymuje się. W takiej sytuacji konieczna jest ręczna interwencja w celu zwolnienia towaru i ponownego ustawienia taśmy. W przypadku zużytych trybów konieczna jest ich wymiana. Rozwiązaniem tymczasowym może być przestawienie na szybszy posuw za pomocą płaskownika idącego od dużego koła do przodu rozrzutnika. Płaskownik ten ma dziurki, a poprzez wyciągnięcie śrubki mocującej i przestawienie go na inną dziurkę do przodu, można regulować posuw.
Zgrzytanie i wolne rozładowywanie
Inny problem to zgrzytanie rozrzutnika, a następnie bardzo wolne opróżnianie skrzyni, nawet przy posuwie ustawionym na maksimum. Pomimo dobrego naciągu łańcuchów, rozładowanie pełnej skrzyni może zajmować nawet 15 minut z gazem wciśniętym w podłogę. W takim przypadku warto sprawdzić, czy zapadki nie przeskakują, mimo że użytkownicy często zgłaszają, że "łapią od razu".
Wygięte lub złamane listwy
Rozrzutnik Warfama często boryka się z problemem wygiętych lub złamanych listew, zwłaszcza na środku, gdzie "brzuch" listwy unosi się do góry. Mimo wzmocnienia listew, problem powraca. Warto sprawdzić stan kół posuwu, aby ocenić, czy nie są one wyrobione. Elementy takie jak listwy przesuwające, łańcuchy podajnika, łożyska, wirniki oraz łopatki rozrzucające zużywają się najszybciej. Z czasem pojawiają się na nich luzy, pęknięcia, wygięcia czy rdza. Typowym sygnałem do wymiany jest nierówny posuw obornika, nietypowe hałasy z przekładni lub wyraźnie słabszy rozrzut materiału.
Drgania pompy oleju
W przypadku rozrzutnika Rolland, przy większym obciążeniu pompa oleju wpada w drgania. Użytkownik zastanawia się, czy pompa nie powinna być zamontowana w sposób sztywniejszy, ponieważ wisi ona tylko na łożysku wału, który idzie dalej na adapter, oraz na przewodzie hydraulicznym ze zbiornika. Zaleca się sprawdzenie i ewentualne wzmocnienie mocowania pompy.
Ukręcanie wału od posuwu taśm
W rozrzutniku Cynkomet N221 3/4 (lub 3-4) dwukrotnie ukręcił się wał od posuwu taśm zaraz za przekładnią hydrauliczną. Może to wskazywać na wadliwy materiał wału lub zbyt duże obciążenie mechanizmu. W takim przypadku warto skonsultować się z producentem lub autoryzowanym serwisem.
Konserwacja i wymiana części
Awarie w trakcie pracy
Awaria rozrzutnika obornika w trakcie pracy jest sytuacją stresującą, ale nie zawsze oznacza konieczność natychmiastowego przerwania nawożenia. Jeśli uszkodzeniu ulegnie mechanizm podający, warto w pierwszej kolejności sprawdzić, czy problem nie wynika z prostego zatoru - często wystarczy ręczne usunięcie zalegających resztek lub lekkie napięcie łańcuchów. W przypadku drobnych usterek, takich jak poluzowane śruby czy wygięta listwa, można wykonać doraźną naprawę w polu, by dokończyć rozrzucanie. Jeśli awaria jest poważniejsza i dotyczy np. wirnika lub przekładni, najlepszym rozwiązaniem będzie ograniczenie tempa pracy i rozrzucenie pozostałego obornika w mniej precyzyjny sposób, by odciążyć maszynę.
Konserwacja po sezonie
Po zakończonym sezonie rozrzutnik wymaga dokładnej konserwacji, która pozwoli uniknąć poważnych awarii w kolejnym roku. Najważniejsze jest gruntowne oczyszczenie maszyny z resztek nawozu, ponieważ pozostawiony obornik sprzyja korozji i przyspiesza zużycie metalowych elementów. Kolejny krok to przegląd techniczny - warto sprawdzić stan łańcuchów, łożysk i wirników, a wszystkie ruchome części odpowiednio nasmarować. Dzięki temu mechanizmy nie zacierają się podczas postoju. Istotne jest także prawidłowe przechowywanie rozrzutnika - najlepiej w suchym, zadaszonym miejscu, które chroni go przed wilgocią i mrozem. Dodatkowe zabezpieczenie w postaci preparatów antykorozyjnych jeszcze bardziej wydłuży żywotność podzespołów.
Wymiana starego rozrzutnika na nowy
Nawet najlepiej utrzymany sprzęt z biegiem lat zaczyna odstawać - nie tylko technologicznie, ale i pod względem wydajności, bezpieczeństwa czy komfortu pracy. Oznaki wskazujące, że czas pomyśleć o nowym rozrzutniku obornika to:
- Nierównomierne rozrzucanie nawozu: jeśli nawóz gromadzi się w pasach, a nie w jednolitej warstwie.
- Częste i kosztowne naprawy: jeśli każda kolejna kampania kończy się spawaniem ramy, wymianą osi lub uszczelnianiem podłogi.
- Problemy z mechanizmami napędowymi: szarpania przy starcie, hałas z łańcuchów czy zacinający się wał odbioru mocy, prowadzące do awarii całych sekcji napędowych.
- Trudno dostępne lub drogie części zamienne: gdy koszt części przekracza faktyczną wartość maszyny.
- Zbyt mała wydajność i brak nowoczesnych rozwiązań: mała skrzynia ładunkowa oznacza częstsze kursy, a brak hydrauliki lub nowoczesnego sterowania zwiększa zmęczenie operatora.
Zakup części zamiennych
Zakup używanych części do rozrzutnika obornika może być atrakcyjnym rozwiązaniem, zwłaszcza gdy chcemy ograniczyć koszty. Sprawdzone elementy, takie jak łańcuchy, listwy podajnika czy śruby, mogą służyć jeszcze przez kilka sezonów, o ile są w dobrym stanie - bez pęknięć, nadmiernego zużycia czy korozji. W przypadku kluczowych podzespołów mechanicznych, takich jak wirniki, łożyska czy przekładnie, inwestycja w nowe części do rozrzutnika obornika jest często bardziej opłacalna. Zapewniają one dłuższą żywotność, większą niezawodność i zmniejszają ryzyko awarii w polu.