Od 2015 roku obserwuje się systematyczny wzrost średniej powierzchni gruntów rolnych użytkowanych w Polsce. Oznacza to, że mimo spadającej liczby gospodarstw, wzrasta udział gruntów własnościowych oraz objętych umowami dzierżawy. Ta tendencja świadczy o konsolidacji i powiększaniu gospodarstw rolnych.
Dla niektórych młodych rolników, ubiegających się o Premię dla Młodych Rolników, wzrost średniej powierzchni w kraju może stanowić pewne wyzwanie. Warto zaznaczyć, że posiadanie na przykład 10 hektarów w województwach łódzkim, lubelskim, małopolskim, mazowieckim, podkarpackim, śląskim i świętokrzyskim nie pozwoli na uzyskanie punktów za wielkość gospodarstwa, jeśli średnia wojewódzka jest wyższa od średniej krajowej.
Ekspert ds. rolnictwa, Grzegorz Ignaczewski, wyjaśnia zasady przyznawania premii: „Jeżeli jest to województwo, które ma średnią powierzchnię gospodarstwa wyższą od krajowej, to wówczas bierzemy pod uwagę średnią krajową. Jeżeli natomiast jest to województwo, w którym średnia wojewódzka jest niższa od krajowej, to wówczas bierzemy pod uwagę przy przyznawaniu premii dla młodego rolnika średnią wojewódzką. I to będzie ta minimalna powierzchnia gospodarstwa tworzonego przez młodego rolnika. Z tej powierzchni połowa musi być docelowo przejęta na własność lub w formie dzierżawy z Zasobu Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa, którym dysponuje KOWR.”
Dane z Powszechnych Spisów Rolnych
Powszechny Spis Rolny 2020
Powszechny Spis Rolny został przeprowadzony w okresie od 1 września do 30 listopada 2020 roku. Obejmował on gospodarstwa rolne, których użytkownikami były osoby fizyczne (gospodarstwa indywidualne) oraz osoby prawne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej. Spisem nie byli objęci właściciele ziemi, którzy nie prowadzą działalności rolniczej, a także użytkownicy poniżej 1 ha użytków rolnych, prowadzący działalność rolniczą na małą skalę.
Liczba i powierzchnia gospodarstw rolnych
Według wstępnych wyników spisu, liczba gospodarstw rolnych w województwie podkarpackim wyniosła 113,9 tys., co oznacza zmniejszenie o 26,6 tys. (18,9%) w porównaniu do wyników Powszechnego Spisu Rolnego z 2010 roku (w kraju odnotowano spadek o 12,7%). Gospodarstwa z województwa podkarpackiego stanowiły 8,6% gospodarstw rolnych w kraju.
Struktura gospodarstw rolnych w województwie podkarpackim nadal pozostaje rozdrobniona. W 2020 roku, podobnie jak dziesięć lat wcześniej, przeważały gospodarstwa o powierzchni do 5 ha użytków rolnych (79,4% ogółu gospodarstw). Jednak ich udział zmniejszył się o 2,5 p.proc. w porównaniu z 2010 rokiem.
W ciągu ostatnich 10 lat powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwach rolnych na Podkarpaciu zmniejszyła się o 47 tys. ha (o 7,7%) i w 2020 roku zajmowała 562,4 tys. ha. Średnia powierzchnia ogólna gospodarstwa rolnego wzrosła z 5,2 ha w 2010 roku do 5,8 ha w 2020 roku (użytków rolnych z 4,3 ha do 4,9 ha). Średnia powierzchnia użytków rolnych przypadająca na gospodarstwo była najwyższa w powiecie bieszczadzkim (9,0 ha).
Struktura zasiewów i pogłowie zwierząt
Powierzchnia zasiewów w gospodarstwach rolnych w 2020 roku wyniosła 302,4 tys. ha, co stanowiło wzrost o 6 tys. ha w porównaniu do poprzedniego spisu. Dominującą uprawą były zboża (zboża podstawowe z mieszankami zbożowymi oraz gryka, proso i inne zbożowe, łącznie z kukurydzą na ziarno), zajmując powierzchnię 229,1 tys. ha (75,8% ogólnej powierzchni zasiewów). W porównaniu z 2010 rokiem powierzchnia zbóż zwiększyła się o 4,5%.
W okresie 2010-2020 odnotowano znaczny wzrost (o 62,5%) powierzchni uprawy rzepaku i rzepiku, natomiast zmniejszyła się (o ponad 50%) powierzchnia uprawy ziemniaków.
W porównaniu z poprzednim spisem, odnotowano spadek pogłowia większości gatunków zwierząt gospodarskich. Według wstępnych danych PSR 2020, pogłowie bydła ogółem na Podkarpaciu liczyło 79,0 tys. sztuk (o 30,5% mniej niż w 2010 roku), co stanowiło 1,3% pogłowia bydła w kraju. Odnotowano również spadek pogłowia krów o 40,5%. Pogłowie trzody chlewnej wyniosło 135,1 tys. sztuk, stanowiąc 1,2% pogłowia świń w kraju.
Zużycie nawozów i park maszynowy
Zużycie nawozów mineralnych (NPK) na 1 ha użytków rolnych wyniosło przeciętnie 85,9 kg (wzrost z 65,1 kg w 2010 roku). Największy wzrost odnotowano w zużyciu nawozów potasowych (o 70,2%). Zużycie nawozów wapniowych na 1 ha użytków rolnych wyniosło 71,3 kg.
Według wstępnych danych Powszechnego Spisu Rolnego w 2020 roku, w gospodarstwach rolnych na Podkarpaciu było 91,3 tys. ciągników, co oznacza spadek o 4,9% w porównaniu z 2010 rokiem. Na 100 gospodarstw przypadało 80 ciągników (wzrost z 68 w 2010 roku).
W stosunku do poprzedniego spisu, przy utrzymującej się przewadze zbóż w strukturze zasiewów i wzroście powierzchni uprawy rzepaku, zwiększyła się liczba kombajnów do zbioru tych ziemiopłodów (o 27,3%).
Udział gospodarstw z ciągnikami w ogólnej liczbie gospodarstw rolnych wynosił ok. 71%.
Ogólnopolskie dane GUS dotyczące ciągników rolniczych (badanie z 2023 r.)
Badanie „Zintegrowane statystyki dotyczące gospodarstw rolnych (R-SGR)” przeprowadzone w 2023 roku objęło 1464,4 tys. ciągników rolniczych.
Udział gospodarstw z ciągnikami i zależność od powierzchni
Udział gospodarstw z ciągnikami w ogólnej liczbie gospodarstw rolnych wynosił ok. 71%. Wskaźnik ten zwiększał się wraz ze wzrostem powierzchni użytkowanych gruntów: od ok. 31% w gospodarstwach do 1 ha UR włącznie, do blisko 91% w gospodarstwach o powierzchni powyżej 10 ha UR.
Rozkład mocy ciągników
Zdecydowana większość gospodarstw wyposażona była w ciągniki o mocy:
- 15-25 kW: ok. 28%
- 25-40 kW: ok. 31%
- 40-60 kW: ok. 41%
- 60-100 kW: ok. 30%
Odsetek gospodarstw rolnych z ciągnikami o najwyższej mocy (100 kW i więcej) kształtował się na poziomie ok. [brak danych w tekście źródłowym]. Najmniej odnotowano gospodarstw rolnych z ciągnikami o najniższej mocy (do 15 kW) - ok. 2 procent.
Średnia liczba ciągników na gospodarstwo i w zależności od powierzchni
Przeciętnie w każdym gospodarstwie rolnym znajdował się jeden ciągnik. Biorąc pod uwagę powierzchnię użytkowanych gruntów:
- W gospodarstwach mniejszych obszarowo (do 15 ha UR) przypadało średnio od 36 do 171 ciągników na 100 gospodarstw.
- W gospodarstwach powyżej 15 ha UR wykorzystywano już więcej niż 2 ciągniki.
W strukturze ciągników według mocy silnika, ciągniki o mocy od 15 do 25 kW, od 25 do 40 kW, od 40 kW do 60 kW i od 60 kW do 100 kW stanowiły łącznie ok. 88% wszystkich maszyn.
Zróżnicowanie terytorialne
Zanotowano duże zróżnicowanie terytorialne pod względem wyposażenia gospodarstw w ciągniki rolnicze. Udział gospodarstw z ciągnikami w ogólnej liczbie gospodarstw rolnych w województwie kształtował się od ok. 61% do ok. 80%. Najwyższy był w województwach:
- Kujawsko-pomorskim
- Podlaskim
- Lubelskim
- Świętokrzyskim
Najniższy udział podmiotów z ciągnikami w ogólnej liczbie gospodarstw wystąpił w województwach:
- Lubuskim i Dolnośląskim (po ok. 61%)
- Zachodniopomorskim, Warmińsko-mazurskim i Śląskim (od ok. 63 do ok. [brak danych w tekście źródłowym]).
Trendy Ogólnopolskie (Porównanie 2010-2020)
W Polsce jest obecnie ok. 1,3 mln gospodarstw rolnych, czyli o ok. 13% mniej niż w 2010 roku. Są one jednak o wiele większe niż 10 lat temu.
Zmiany w liczbie i wielkości gospodarstw
Obserwujemy coraz silniejszą specjalizację gospodarstw rolnych i postępującą koncentrację produkcji rolnej. Z najnowszych danych GUS wynika, że liczba gospodarstw rolnych ogółem wyniosła w 2020 r. ok. 1 317 tys. i w porównaniu do Powszechnego Spisu Rolnego z 2010 r. zmniejszyła się o ok. 190 tys. (tj. o 12,7%).
Obserwowany spadek liczby gospodarstw rolnych, przy nieznacznym spadku powierzchni użytków rolnych, znalazł swoje odzwierciedlenie we wzroście średniej powierzchni użytków rolnych (UR) przypadającej na 1 gospodarstwo rolne o ok. 13%, tj. z 9,8 ha w 2010 r. do ok. 11,2 ha w 2020 r.
Powierzchnia użytków rolnych ogółem w gospodarstwach rolnych wyniosła ok. 14 637 tys. ha, co oznacza zmniejszenie o ok. 200 tys. ha (o 1,5%) w ciągu ostatnich 10 lat.
Zmiany w strukturze zasiewów i pogłowiu zwierząt
W stosunku do 2010 r., w 2020 r. powierzchnia zasiewów w tych gospodarstwach zwiększyła się o ok. 340 tys. ha (o 3,3%), natomiast zmniejszyła się powierzchnia sadów o ok. 50 tys. ha (o ok. 14%) i trwałych użytków zielonych o ok. 45 tys. ha.
Ogólna powierzchnia zasiewów w gospodarstwach rolnych w 2020 r. wyniosła ponad 10 707 tys. ha. W strukturze zasiewów nadal dominującą uprawą są zboża ogółem (ok. 70%), których powierzchnia uprawy wyniosła ok. 7 377 tys. ha.
Pogłowie bydła wyniosło 6 299 tys. sztuk, co oznacza wzrost o ponad 550 tys. sztuk (o blisko 10%) w stosunku do 2010 r. Pogłowie świń wyniosło 11 203 tys. sztuk, zmniejszając się w porównaniu z wynikami PSR 2010 o ok. 4 000 tys. sztuk.
Obsada zwierząt gospodarskich na 100 ha użytków rolnych w 2020 r. wynosiła:
- Bydła: 43 sztuki (o ponad 10% więcej niż w 2010 r.)
- Świń: 77 sztuk.
Park maszynowy w latach 2010-2020
W 2020 r. w gospodarstwach rolnych znajdowało się ok. 1 444 tys. ciągników, co oznacza wzrost o ok. 13% w porównaniu z 2010 r. W 2020 r. na jedno gospodarstwo rolne przypadało średnio ok. 1,1 ciągnika, wobec 0,9 w 2010 r.
Pomimo zwiększenia się liczby ciągników w gospodarstwach rolnych, średnia powierzchnia użytków rolnych przypadająca na 1 ciągnik utrzymała się na zbliżonym poziomie - ok. 10 ha.
Poza tym, w 2020 r. w gospodarstwach rolnych znajdowało się ok. 167 tys. kombajnów zbożowych, co oznacza wzrost o ponad 10% w porównaniu z 2010 r. Natomiast w porównaniu z 2010 r. zmniejszyła się liczba [brak danych w tekście źródłowym].
tags: #powierzchnia #uzytkow #rolnych #przypadajaca #na #1